Mở dư địa tín dụng gắn củng cố an toàn hệ thống

Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, không còn đơn thuần là “có thêm room hay không”, mà là nền kinh tế sẽ lấy nguồn vốn dài hạn ở đâu và hệ thống ngân hàng sẽ phân bổ rủi ro như thế nào?

Không thể để ngân hàng “gánh” toàn bộ cuộc đua vốn

9 tháng năm 2026 cho thấy khoảng cách này ngày càng rõ. Tính đến ngày 28/9, huy động vốn của các tổ chức tín dụng tăng 9,78% so với cuối năm 2025, trong khi tín dụng của nền kinh tế tăng 10,89%. Đến ngày 30/9, theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tổng dư nợ toàn hệ thống đã lên khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ.

Một nền kinh tế đang tăng tốc tất yếu cần nhiều vốn hơn, nhưng khi tốc độ mở rộng tín dụng vượt tốc độ gia tăng tiền gửi, sức ép đối với bảng cân đối ngân hàng cũng lớn hơn. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra lúc này không chỉ là mở thêm cánh cửa tín dụng, mà phải mở theo cách không làm suy yếu nền móng của hệ thống tài chính.

Nhu cầu vốn tăng nhanh không phải tín hiệu bất thường nếu nó đi cùng quá trình mở rộng đầu tư. 9 tháng năm 2026, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý III đạt 1.291,2 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7%.

Đằng sau những con số đó là nhu cầu vốn rất lớn cho hạ tầng, sản xuất, kinh doanh, nhà ở, công nghiệp và các dự án có sức lan tỏa. Mục tiêu tăng trưởng 2 con số càng làm áp lực vốn trở nên rõ nét hơn, nhất là khi GDP quý IV phải tăng trên 12,5% để hoàn thành mục tiêu cả năm.

Trong hoàn cảnh ấy, yêu cầu mở rộng tín dụng là có cơ sở, nhưng nếu mọi nhu cầu vốn đều dồn lên hệ thống ngân hàng, một nghịch lý sẽ xuất hiện, ngân hàng phải dùng nguồn vốn phần lớn có kỳ hạn ngắn để tài trợ ngày càng nhiều nhu cầu đầu tư dài hạn, đây chính là điểm cần nhìn sâu hơn vào “dư địa tín dụng”.

Dư địa không chỉ nằm ở một con số tăng trưởng tín dụng. Dư địa thực chất còn phụ thuộc vào khả năng huy động vốn, chất lượng tài sản, năng lực thanh khoản, vốn tự có và khả năng chịu đựng rủi ro của từng tổ chức tín dụng.

Nói cách khác, mở tín dụng chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng khả năng hấp thụ và quản trị rủi ro.

Nới không gian, nhưng không nới kỷ luật: Chính sách tín dụng thời gian qua đang chuyển dần theo hướng tạo không gian lớn hơn cho vốn chảy vào những khu vực tạo ra năng lực sản xuất mới.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã hướng dẫn các tổ chức tín dụng chủ động cấp tín dụng cho nhà ở xã hội, khu công nghiệp, khu chế xuất, nhà hàng, khách sạn, khu du lịch sinh thái, khu nghỉ dưỡng; đồng thời không tính một số khoản dư nợ phát sinh trong các lĩnh vực này vào phần dư nợ tín dụng cần kiểm soát.

Đối với các công trình, dự án quy mô lớn, trọng điểm, có tính lan tỏa và liên kết vùng, các ngân hàng thương mại cũng được hướng dẫn chủ động không tính vào dư nợ tín dụng tăng thêm. Cách làm này đáng chú ý ở chỗ không đơn thuần “bơm thêm tiền”, mà tìm cách giải phóng khả năng phân bổ vốn của ngân hàng cho những dự án được xác định có vai trò đối với tăng trưởng.

Tuy nhiên, đây cũng là ranh giới cần được kiểm soát chặt. Một khoản tín dụng được ưu tiên về cơ chế vẫn phải được đánh giá bằng khả năng trả nợ, dòng tiền và hiệu quả của dự án. Nếu “ưu tiên” bị hiểu thành “hạ chuẩn”, dư địa hôm nay có thể trở thành rủi ro của ngày mai.

GS,TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh nêu quan điểm: Mở tín dụng phải đi cùng mở không gian an toàn. Khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng mạnh, việc tạo thêm dư địa tín dụng là cần thiết, nhưng dư địa không nên được hiểu đơn giản là cho phép ngân hàng cho vay nhiều hơn. Quan trọng hơn là phải nâng khả năng cung ứng vốn của hệ thống một cách bền vững.

Với các dự án hạ tầng, sản xuất quy mô lớn và những lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng, cần có cơ chế để dòng vốn ngân hàng tham gia ở mức hợp lý. Nhưng song song, hệ thống phải củng cố các bộ đệm thanh khoản, vốn và quản trị rủi ro.

Về dài hạn, không thể yêu cầu ngân hàng vừa đáp ứng phần lớn nhu cầu vốn trung, dài hạn của nền kinh tế, vừa duy trì các chuẩn an toàn ngày càng cao nếu thiếu sự phát triển tương xứng của thị trường vốn. Bài toán đúng không phải là chọn giữa tăng trưởng tín dụng và an toàn hệ thống, mà là thiết kế một cấu trúc tài chính để hai mục tiêu này hỗ trợ lẫn nhau.

Điểm nghẽn lớn hơn nằm ở kỳ hạn nguồn vốn

Một trong những cảnh báo đáng chú ý nhất nằm ở cơ cấu nguồn vốn. Theo đánh giá của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), hệ thống tài chính Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào ngân hàng. Cuối năm 2025, dư nợ tín dụng ngân hàng tương đương khoảng 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ tương đương khoảng 10% GDP.

Những tỷ lệ này cho thấy ngân hàng đang giữ vai trò quá lớn trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế. Khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi tại một số ngân hàng có thể tiến gần hoặc vượt giới hạn an toàn. Với các dự án hạ tầng có thời gian hoàn vốn dài, sự lệch pha giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu cho vay càng trở nên đáng chú ý.

Đây là lý do tín dụng năm 2026 không thể chỉ nhìn qua tốc độ tăng trưởng dư nợ. Điều đáng quan tâm hơn là tín dụng đang được tài trợ bằng nguồn vốn nào và rủi ro đang nằm ở đâu trên bảng cân đối của hệ thống ngân hàng.

Thông tư 50/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, đang tạo thêm một lớp điều chỉnh quan trọng. Tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) tối đa được nâng từ 85% lên 95%, đồng thời đưa vào lộ trình các yêu cầu về tỷ lệ khả năng chi trả (LCR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) và tỷ lệ đòn bẩy (LEV).

Việc nâng trần LDR tạo thêm không gian cho ngân hàng cung ứng vốn, nhưng điều đáng chú ý hơn là khuôn khổ mới đồng thời đưa hệ thống tiến gần hơn tới cách quản trị thanh khoản theo chuẩn mực hiện đại.

Đó là một thông điệp chính sách quan trọng mở dư địa tín dụng không đồng nghĩa với buông lỏng an toàn; ngược lại, dư địa chỉ có giá trị khi được đặt trong một khuôn khổ quản trị rủi ro chặt chẽ hơn.

Thị trường vốn phải trở thành “chân thứ hai”

Nếu ngân hàng tiếp tục là kênh cung cấp vốn chủ đạo, áp lực lên hệ thống sẽ khó giảm về dài hạn. Vì vậy, bài toán tín dụng cuối năm cần được đặt cùng với bài toán phát triển thị trường vốn. 9 tháng năm 2026, tổng mức huy động vốn trên thị trường chứng khoán đạt 731,6 nghìn tỷ đồng, tăng tới 85,6% so với cùng kỳ. Đây là tín hiệu cho thấy thị trường vốn đang có khả năng đóng góp ngày càng lớn hơn cho quá trình huy động nguồn lực.

Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam cũng mở thêm kỳ vọng về dòng vốn quốc tế. Cùng với đó, các định chế tài chính phát triển như IFC đang hướng tới việc mở rộng những công cụ tài chính có khả năng bổ trợ vốn ngân hàng, đặc biệt cho dự án dài hạn và hạ tầng, đây mới là hướng đi có tính căn cơ.

Một dự án đường cao tốc, nhà máy điện, hạ tầng logistics hay một công trình đô thị lớn không nên mặc nhiên được đặt lên vai ngân hàng từ đầu đến cuối. Tín dụng ngân hàng có thể đóng vai trò vốn mồi, vốn bổ sung hoặc tài trợ ở những giai đoạn phù hợp; còn vốn dài hạn cần được chia sẻ cho trái phiếu, cổ phiếu, quỹ đầu tư, bảo hiểm, các định chế tài chính phát triển và nguồn vốn quốc tế.

Khi đó, hệ thống ngân hàng không phải co lại để an toàn. Ngược lại, ngân hàng có thể mở rộng đúng chỗ, bởi một phần gánh nặng vốn dài hạn đã được san sẻ cho thị trường.

Tăng trưởng tín dụng cần chuyển từ “nhiều” sang “đúng”

Những tháng cuối năm, yêu cầu đối với chính sách tín dụng vì thế có thể cô đọng trong ba chữ: đúng vốn, đúng chỗ, đúng rủi ro. Đúng vốn là tạo điều kiện để doanh nghiệp và các dự án có hiệu quả tiếp cận nguồn lực; đúng chỗ là ưu tiên sản xuất, hạ tầng, công nghệ, nông nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhà ở xã hội và những động lực có khả năng tạo ra năng lực tăng trưởng mới và đúng rủi ro là không đánh đổi chất lượng tín dụng lấy tốc độ tăng trưởng ngắn hạn.

Các chương trình hiện nay cho thấy hướng đi này đã được hình thành. Chương trình tín dụng dành cho các động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa có 19 ngân hàng tham gia, tổng quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng. Đến nay, 10 ngân hàng đã giải ngân, với khoảng 12.900 lượt khách hàng có dư nợ, tổng dư nợ khoảng 18.600 tỷ đồng, lãi suất thấp hơn 1 - 3,6% so với mức cho vay thông thường. Chương trình tín dụng cho lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng đã giải ngân khoảng 5.000 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy dư địa tín dụng đang được mở theo hướng có chọn lọc thay vì mở đồng loạt. Và đó có lẽ là điểm mấu chốt của điều hành tín dụng giai đoạn hiện nay. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh cần vốn lớn, nhưng một hệ thống tài chính muốn phát triển bền vững cần nhiều hơn tốc độ tăng dư nợ.

Mục tiêu cuối cùng không phải là làm cho tín dụng tăng nhanh nhất, mà là làm cho mỗi đồng vốn tạo ra nhiều năng lực tăng trưởng hơn trong khi rủi ro được giữ trong tầm kiểm soát.

Khi đó, mở dư địa tín dụng không còn là câu chuyện nới một giới hạn. Đó là quá trình tái thiết kế cách nền kinh tế huy động, phân bổ và chia sẻ rủi ro vốn. Và nếu thị trường vốn thực sự lớn lên cùng hệ thống ngân hàng, Việt Nam sẽ không phải lựa chọn giữa tăng trưởng nhanh và an toàn tài chính. Hai mục tiêu ấy có thể cùng tồn tại trong một cấu trúc vốn cân bằng hơn.