Loạt ông lớn ngân hàng bùng nổ tín dụng xanh: Cần thận trọng!

Năng lượng mặt trời là một trong những năng lượng thu hút được dòng vốn đầu tư nhiều nhất trong thời gian qua. Hiện tại, lĩnh vực điện mặt trời nhận được quan tâm của nhiều ngân hàng. Khách hàng có 2 dạng: Một là những dự án lớn cung cấp tổng thể. Hai là dự án công suất vừa hoặc điện mặt trời áp mái cho các hộ gia đình.

Loạt ngân hàng mạnh dạn vào cuộc

Tín dụng xanh là định hướng mà Ngân hàng Nhà nước đặt ra cho các ngân hàng những năm vừa qua. Từ năm 2015, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành chỉ thị số 03 về thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh, quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng.

Đến tháng 8/2018, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục ban hành quyết định số 1604 về việc phê duyệt đề án phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Theo đó, nhà chức trách đặt mục tiêu đến năm 2025, tất cả các ngân hàng phải xây dựng được quy định nội bộ về quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng.

Những cái tên gắn liền với tín dụng xanh trong thời gian qua phải kể đến như MB, Vietcombank, Agribank, BIDV, TPBank, SHB, Nam A Bank, Sacombank.

Lãnh đạo MB cho biết, ngân hàng đang cung cấp một nguồn tài chính cho 34 dự án điện Mặt Trời và điện gió với tổng quy mô vào khoảng 70.000 tỷ đồng, giúp các chủ đầu tư tạo ra khoảng 3.600 MW điện năng lượng tái tạo.

Bên cạnh việc thu xếp các nguồn vốn trong nước, MB đã thực hiện thu xếp vốn nước ngoài cho 2 dự án điện Mặt Trời, 5 dự án điện gió theo hình thức bảo lãnh thanh toán cho khoản vay ECA của dự án. Với tiềm lực tài chính của mình, MB định hướng sẽ tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, thu xếp vốn thêm cho 1.000 MW điện gió và 1.000 MW Mặt Trời trong cuối năm 2020 và 2021.

Mới đây, TPBank đã tài trợ 11.000 tỷ đồng cho các dự án năng lượng tái tạo với tổng công suất 1,6GW của Tập đoàn Bamboo Capital (BCG) trong vòng 2 năm.

Cụ thể, 8.000 tỷ đồng sẽ được dùng cho các dự án điện gió với tổng công suất 650 MW tại tỉnh Cà Mau, Vũng Tàu, Sóc Trăng, Trà Vinh; 2.000 tỷ đồng để thực hiện Nhà máy điện mặt trời 330MW tại Bình Định và 1.000 tỷ đồng để thực hiện các dự án điện Mặt Trời áp mái.

Trước đó, hai bên đã triển khai nhiều hoạt động hợp tác và cung cấp gói tín dụng cho Nhà máy điện mặt trời GAIA với tổng mức đầu tư trên 2.200 tỷ đồng, tổng công suất 140MW tại huyện Thạch Hóa, tỉnh Long An.

Ngoài ra, Sacombank cũng đang triển khai chương trình cho vay lên đến 70% nhu cầu vốn đầu tư dự án điện mặt trời dành cho khách hàng doanh nghiệp tại khu vực Tây Nam Bộ, Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên với lãi suất ưu đãi 8,5%/năm trong năm đầu tiên và thời gian vay tối đa 96 tháng.

Trước đó, vào tháng 7/2019, Sacombank cũng đã triển khai gói cho vay không giới hạn tổng hạn mức tín dụng dành cho khách hàng cá nhân có nhu cầu lắp đặt thiết bị điện năng lượng mặt trời với nhiều ưu đãi như hạn mức vay lên đến 100% nhu cầu vốn (tối đa 500 triệu đồng), lãi suất giảm 1% so với lãi suất hiện hành, không cần tài sản đảm bảo và thời gian vay đến 60 tháng.

Đầu năm 2019 HDBannk đưa ra gói tín dụng 7.000 tỷ đồng tài trợ cho các dự án điện Mặt Trời nối lưới thuộc quy hoạch phát triển điện lực quốc gia; 3.000 tỷ đồng phát triển năng lượng tái tạo tại các tỉnh An Giang, Bình Định, Ninh Thuận…

Lãi suất cho vay ưu đãi với mức giảm 1%/năm so với lãi suất thông thường, tài sản thế chấp là tài sản hình thành từ vốn vay với tỷ lệ cho vay lên đến 80%, thời hạn vay tối đa 10 năm.

Ngoài ra, nhiều ngân hàng khác cũng đã mạnh tay rót vốn cho các dự án năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, như Vietcombank rót vốn tài trợ 785 tỷ đồng cho dự án nhà máy điện mặt trời BP Solar 1 tại Ninh Thuận; Agribank tài trợ 950 tỷ đồng cho dự án điện mặt trời Long Thành (tỉnh Đắk Lắk); VietinBank cấp tín dụng 1.000 tỷ đồng cho việc thực hiện dự án Nhà máy Điện mặt trời TTC số 1 (tỉnh Tây Ninh).

Hệ luỵ phía sau cơn sốt năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Năng lượng mặt trời ở Việt Nam cũng được đánh giá cao với tổng số giờ nắng trung bình cả nước lên đến 2.500 giờ/năm và cường độ bức xạ trung bình 4,6kWh/m2/ngày, theo hướng tăng dần về phía Nam. Đây là cơ sở tốt cho phát triển các công nghệ năng lượng mặt trời.

Tuy nhiên, phát triển điện mặt trời có nhược điểm lớn nhất là chiếm dụng đất với diện tích 1,8 – 2ha cho 1MW và do sự phụ thuộc nhiều vào thời tiết và trí lắp đặt của các tấm pin mặt trời nên khi dự án được đấu nối vào hệ thống điện quốc gia, độ tin cậy của hệ thống sẽ bị suy giảm.

Vì vậy, để đảm bảo độ tin cây cung cấp điện hệ thống cần được đầu tư tăng cường nguồn công suất dự phòng.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn có tiềm năng phát triển năng lượng từ phế thải cây trồng, chăn nuôi… với số lượng 150 triệu tấn/năm nhưng chưa được quan tâm khai thác. Hiện nay mới chỉ có một số nhà máy đường đã sử dụng bã mía để phát triển điện nhưng chỉ được bán với giá hơn 800 đồng/kWh.

Đáng chú ý, hầu hết các dự án điện mặt trời ở Việt Nam đều chưa có hệ thống xử lý rác thải pin năng lượng mặt trời (PMT) vì đây là một mô hình đầu tư mới, chưa có nhiều kinh nghiệm. Các nước trên thế giới cũng đang gặp khó khăn về vấn đề này.

Thực tế, tại Việt Nam, hàng loạt doanh nghiệp đang đầu tư ồ ạt điện mặt trời với công suất lớn trong khi rác thải pin năng lượng mặt trời gây ô nhiễm rất lớn, hơn cả ni-lông nếu không được xử lý.

Tại diễn đàn Quốc hội, đại biểu Ksor H’Bơ Khăp (đoàn Gia Lai) bày tỏ lo ngại với việc phát triển năng lượng mặt trời tràn lan ở địa phương và chất vấn Bộ trưởng Bộ Công thương về việc xử lý các tấm pin mặt trời hết hạn.

Đại biểu đoàn Gia Lai thông tin hiện nay cán bộ và nhân dân địa phương rất hoang mang với những vấn đề liên quan đến pin năng lượng mặt trời.

“Ngay cả bản thân tôi cũng rất lo lắng với việc phát triển tràn lan năng lượng mặt trời ở Gia Lai. Bởi sau này, pin đó hết hạn sử dụng thì để làm gì? Những tấm pin đó được xử lý thế nào, đưa lên mặt trăng hay để nướng bò một nắng – đặc sản ở Gia Lai chúng tôi hay sao!”, đại biểu Ksor H’Bơ Khăp cho biết.

Nhìn nhận hạn chế của điện mặt trời, theo TS Ngô Đức Lâm, không chỉ có vấn đề xử lý các tấm pin mặt trời khi hết hạn thế nào, mà còn ở một số yếu tố khác.

Đó là: điện mặt trời là điện 1 chiều trong khi tất cả thiết bị sử dụng hiện nay là điện xoay chiều. Muốn sử dụng điện mặt trời thì phải có hệ thống chuyển đổi năng lượng, không phải chỉ cần có tấm panel. Thiết bị chuyển đổi này rất tốn kém, đặc biệt nếu chuyển đổi lớn, nhiều hệ thống trên cả nước thì rất phức tạp. Cho nên, việc chuyển đổi năng lượng này còn chưa ổn định và cũng chưa có kinh nghiệm để giải quyết.

Bên cạnh đó, hệ thống các tấm pin mặt trời có nhiều loại, loại trên nóc nhà, loại trên bãi đất trống ở trang trại, sa mạc, cao nguyên; loại trên mặt nước…, nhưng đó chưa phải là một hệ thống chắc chắn, nhất là khi xảy ra khí hậu cực đoan, như bão gió.

Từ đây, vị chuyên gia khẳng định, phát triển điện mặt trời là đúng, nhưng phải ở một tỉ lệ hợp lý vì mặt trái còn nhiều, và quan trọng là để đảm bảo an ninh năng lượng.

Mới đây, Cục Điện lực & Năng lượng tái tạo khẳng định chỉ những hệ thống điện mặt trời lắp đặt trên mái nhà của công trình xây dựng, có công suất không quá 1 MW, đấu nối trực tiếp hoặc gián tiếp vào lưới điện có cấp điện áp từ 35 kV trở xuống mới được coi là hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Vì thế, nếu các tấm pin năng lượng mặt trời chỉ được lắp trên khung giá đỡ, không phải trên mái công trình xây dựng không được công nhận là điện mặt trời mái nhà. Giá mua điện vì thế cũng sẽ thấp hơn mức 8,38 cent (1.943 đồng) một kWh. Với khẳng định này từ nhà chức trách, không ít nhà đầu tư đã bỏ hàng chục tỷ đồng vào các dự án điện mặt trời nông nghiệp dạng này sẽ không ký được hợp đồng mua bán điện hưởng giá điện mặt trời mái nhà.

Do đó, không ít doanh nghiệp, trang trại đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp kết hợp lắp đặt điện mặt trời mái nhà đối mặt khó khăn.

Thực tế, việc cấp tín dụng xanh còn nhiều vướng mắc như cơ chế ưu đãi chưa rõ, chi phí đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài. Hơn nữa, nguồn vốn huy động của ngân hàng chủ yếu là ngắn, trung hạn mà đầu tư cho dự án xanh lại đòi hỏi dài hạn. Điều này khiến các ngân hàng gặp khó khăn về nguồn vốn cho vay.

Hơn nữa, giá mua điện nhiều khả năng được điều chỉnh thấp hơn nhiều, dẫn tới nguy cơ doanh nghiệp không có tỉ suất sinh lợi tốt để trả vốn và lãi vay ngân hàng, gây ra rủi ro tài chính.

Tiến sỹ Trần Du Lịch, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng cảnh báo các ngân hàng cần nhớ bài học về tín dụng BOT để cảnh giác cho vay các dự án điện Mặt Trời, bởi thời gian cho vay các dự án này thường dài hạn và khó kiểm soát hết rủi ro.

Lê Tuấn