Lễ hội Tiên Lục - Di sản văn hóa phi vật thể và điểm nhấn đặc biệt 2025
Quang Chương
Lễ hội Tiên Lục là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, diễn ra thường niên và thu hút đông đảo nhân dân cùng du khách thập phương về trẩy hội. Năm nay, trong khuôn khổ lễ hội truyền thống còn diễn ra sự kiện vô cùng trọng đại là Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đối với Quần thể di tích đình, đền, ch&ugrav
Đến hẹn lại lên, lễ hội truyền thống xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang được tổ chức vào ba ngày 18, 19, 20 tháng 3 âm lịch hàng năm. Lễ hội được nhân dân địa phương bảo tồn gần như nguyên vẹn với các nghi lễ: Rước, tế, không gian diễn ra lễ hội, trò chơi dân gian. Nổi bật là lễ rước nước, rước kiệu, tục xếp chữ, trò chơi cướp cầu độc đáo thể hiện tài trí, sự khéo léo của người dân và ước nguyện về cuộc sống thái bình, ấm no, hạnh phúc.
Nhiều hoạt động đặc sắc diễn ra tại lễ hội Tiên Lục.
Lễ hội Tiên Lục nhằm tôn vinh, tuyên truyền, quảng bá sâu rộng giá trị đặc biệt tiêu biểu của di tích; giáo dục lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tăng cường ý thức bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hoá, truyền thống văn hóa tốt đẹp của quê hương, đất nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Một phần nghi lễ rước tại hội Tiên Lục (ảnh tư liệu).
Hàng năm, lễ hội Tiên Lục diễn ra tại khu vực chùa Phúc Quang và các địa điểm nằm trong Cụm di tích đình, đền, chùa Tiên Lục. Năm nay, điểm nhấn của lễ hội truyền thống là sự kiện Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đối với Quần thể di tích đình, đền, chùa Tiên Lục.
Công tác chuẩn bị cho Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt tại xã Tiên Lục đã cơ bản hoàn tất.
Cụm di tích Tiên Lục đã được Nhà nước công nhận là di tích Kiến trúc-Nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1989, bao gồm: Cây Dã Hương, đình Viễn Sơn, chùa Phúc Quang, đền Thánh Cả (còn gọi là đền Tiên Lục), đình Thuận Hoà. Các địa điểm này nằm trọn vẹn trong diện tích khoảng 1 km2 với không gian thơ mộng, cảnh sắc thiên nhiên thoáng đãng, núi đồi nhấp nhô đậm chất vùng quê trung du Bắc Bộ.
Cụm di tích Tiên Lục còn sở hữu hệ thống tượng Phật cổ và nhiều di vật, cổ vật có giá trị. Chùa Phúc Quang có lịch sử từ lâu đời và được biết đến như một danh lam cổ tự nổi tiếng trong vùng. Hiện nay, các di tích ở đây vẫn bảo lưu được tương đối nguyên vẹn cấu trúc, hình dáng và các mảng chạm khắc trang trí trên các cấu kiện kiến trúc với nhiều chủ đề độc đáo, phong phú mang phong cách thời Lê. Trong chùa Phúc Quang còn bảo lưu gần 100 pho tượng Phật trong đó phần lớn là những pho tượng Phật cổ thời Nguyễn (thế kỷ XIX-XX) được bài trí ở các điểm di tích đình, đền còn bảo lưu được khá nhiều đồ thờ, đồ rước, hiện vật cổ quý có giá trị.
Chùa Phúc Quang, ngôi chùa còn lưu giữ hàng trăm bức tượng quý - nơi trung tâm lễ hội diễn ra.
Đền Tiên Lục còn gọi là đền Thánh Cả. Đây là ngôi đền được xây dựng khoảng thế kỷ XVII-XVIII cùng niên đại với hai ngôi đình Thuận Hòa và đình Viễn Sơn. Cả ba công trình tín ngưỡng này đều thờ Thành Hoàng làng là Thần Cao Sơn, Quý Minh Đại vương. Đây là những vị tướng dưới thời vua Hùng Duệ Vương đã có công giúp nhân dân dẹp giặc, đem lại cuộc sống bình an cho quê hương, đất nước.
Nằm ngay kề đình Viễn Sơn là cây Dã Hương được Vua Lê Cảnh Hưng (1740 - 1786) phong cho cây là “Quốc chúa đô mộc Dã Đại vương”, nghĩa là cây dã hương to đẹp nhất nước. Cây Dã hương có tuổi đời hàng nghìn năm, hiếm có trên thế giới, là biểu tượng linh thiêng trong không gian văn hóa Việt.
Đình Viễn Sơn nằm cạnh cây Dã Hương nghìn năm tuổi.
Tính đến nay người ta vẫn chưa thể xác định được tuổi của cây dã này, tuy nhiên theo các nhà khoa học thì cây đã tồn tại ít nhất 1000 năm. Người dân ở nơi đây thì vẫn thường gọi cây với cái tên là "cây Dã Hương nghìn năm tuổi".
Trước đây, có một cây dã hương tương tự ở Nam Phi, tuy nhiên cây này hiện đã chết nên cây dã hương ở Tiên Lục, Bắc Giang chín là cây độc nhất vô nhị trên thế giới hiện nay.
Các vị cao niên ở đất Tiên Lục cho biết họ đã nghiệm ra một hiện tượng đặc biệt cho thấy mối liên hệ mật thiết của cây dã hương nghìn năm tuổi với cuộc sống con người. Loài cây này chẳng bao giờ gãy đổ vì bất cứ một hiện tượng tự nhiên nào, tuy nhiên nếu như cây có một cành nào đó khô rụng xuống để một cành mới mọc ra thì sẽ báo hiệu cho một sự chuyển biến lớn của đời sống đất nước.
Du khách thập phương về tham quan cây Dã Hương nghìn năm tuổi.
Cụ thể vào năm 1945 một cành dã hương phía Đông Bắc của cây bị gãy, cùng lúc đó Cách mạng Tháng Tám đã thành công. Đến năm 1954 thì cành cây phía Tây lại gãy báo hiệu cho chiến thắng Điện Biên Phủ, Cành phía Nam của cây gãy vào năm 1964 là năm gắn liền với sự kiện Vịnh Bắc Bộ. Năm 1975 cành phía Tây của cây lại gãy, cùng năm đó Miền Nam được giải phóng, đất nước nối liền một dải. Nam 1984 cành phía Tây Bắc của cây gãy gắn với sự kiện khoán 10, đến năm 2006 cành tỉnh ngọn phía Nam của cây lại gãy, Việt Nam chính thức tham gia Tổ chức Thương mại thế giới…
Không chỉ vào dịp lễ hội, quần thể di tích thường xuyên thu hút nhiều nhà khoa học, khách du lịch đến tham quan, chiêm bái, tìm hiểu. Năm 2020, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành quyết định công nhận điểm du lịch - cụm di tích cây Dã hương, đình, đền, chùa xã Tiên Lục.
Nhằm tôn vinh những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng quần thể di tích đình, đền, chùa Tiên Lục là Di tích quốc gia đặc biệt. Qua đây tạo điều kiện để ngành văn hóa, huyện Lạng Giang và xã Tiên Lục tăng cường thực hiện các giải pháp bảo vệ, phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch.
Năm 2025, lễ hội Tiên Lục sẽ diễn ra từ ngày 15-17/04 (tức 18-20/03 AL). Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đối với Cụm di tích Tiên Lục dự kiến sẽ diễn ra vào sáng ngày 16/04/2025 (tức ngày 19/03 AL). Cùng với đó là Chương trình nghệ thuật diễn ra vào tối 16/04 và nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc khác...
Hiện nay hệ thống về di sản văn hóa Bắc Giang được trải khắp 10 huyện, thị xã, thành phố với tổng số 2.237 di tích, trong đó có 759 di tích được xếp hạng các cấp (gồm 06 di tích, cụm di tích Quốc gia đặc biệt (với 38 điểm); 91 di tích quốc gia; 630 di tích cấp tỉnh); một số các di tích có giá trị tiêu biểu đang trở thành những điểm đến tinh hoa của tỉnh như: Chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà, Địa điểm chiến thắng Xương Giang; Những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế, An toàn Khu II, Quần thề di tích đình, đền, chùa Tiên Lục.
Đặc biệt hơn nữa, Bắc Giang còn có 04 di sản thế giới (gồm di sản phi vật thể dân ca Quan họ, Ca Trù, Thực hành tín ngưỡng Tam phủ của người Việt; Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm - Di sản Tư liệu ký ức thế giới, Khu vực Châu Á Thái Bình Dương); 17 di sản văn hóa phi vật quốc gia tiêu biểu như các lễ hội: chùa Vĩnh Nghiêm, Yên Thế, Thổ Hà, Suối Mỡ, Y Sơn, Đình Vồng, Bổ Đà, Tiên Lục, Vật cầu nước Làng Vân…
