Lào Cai gỡ điểm nghẽn nguyên liệu, thúc đẩy công nghiệp chế biến sâu

Thiếu nguyên liệu, nhiều dự án khoáng sản đình trệ

Trong 9 tháng đầu năm 2026, giá trị sản xuất công nghiệp Lào Cai đạt 56.678 tỷ đồng, tăng 9,9% so với cùng kỳ. Riêng quý III đạt 22.264 tỷ đồng. Tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt 10,58%, trong khi chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 9 tăng 31,76%.

Dù các chỉ số sản xuất duy trì đà tăng, ngành khai khoáng và chế biến khoáng sản vẫn gặp khó khăn về nguyên liệu đầu vào. Từ tháng 6/2026, nhiều dây chuyền tuyển quặng apatit, đặc biệt là quặng loại III, phải tạm dừng hoặc hoạt động cầm chừng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất phân bón DAP, lân nung chảy và phốt pho vàng.

Trong 46 dự án khoáng sản nhóm I, có 11 dự án tạm dừng và 12 dự án chưa đưa vào vận hành. Tình trạng thiếu nguyên liệu khiến các doanh nghiệp khó duy trì công suất, làm gián đoạn chuỗi sản xuất từ khai thác, tuyển quặng đến chế biến hóa chất và phân bón.

Nguồn cung bổ sung trước mắt chưa giải quyết được vấn đề. Tỉnh đã cấp phép thu hồi hơn 436.500 tấn quặng apatit loại III tại Mỏ Cóc 1, nhưng lượng nguyên liệu này chỉ đủ duy trì sản xuất cầm chừng đến hết tháng 11/2026.

Bên cạnh thiếu nguyên liệu, doanh nghiệp còn gặp vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư. Một số khu vực phát sinh tranh chấp đất đai, tình trạng tiếp tục canh tác trên đất đã thu hồi và thiếu quỹ đất tái định cư làm chậm tiến độ dự án. Các bãi thải cũng chịu áp lực về dung tích tiếp nhận và thời hạn thuê đất.

Để xử lý tình trạng này, tỉnh yêu cầu tập trung tháo gỡ vướng mắc tại các khu vực Cam Đường, Hợp Thành và Cốc San trong tháng 10/2026; đồng thời đẩy nhanh thủ tục cấp phép tại các khai trường apatit 19, Cam Đường 10, Cam Đường 2 và Ngòi Đum – Đông Hồ.

Tỉnh cũng phối hợp với các bộ, ngành giải quyết thủ tục để khai thác, sử dụng hơn 3,53 triệu tấn quặng loại III đang lưu trữ tại Làng Cáng và khai trường 13. Các thủ tục môi trường liên quan đến bãi thải số 3, số 4 và Nhà máy tuyển Tằng Loỏng được yêu cầu tháo gỡ nhằm bổ sung nguồn nguyên liệu cho sản xuất.

Chuyển từ khai thác thô sang chế biến sâu

Ngày 16/10/2026, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Kế hoạch số 494/KH-UBND nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển công nghiệp vật liệu của tỉnh. Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng Lào Cai thành trung tâm công nghiệp vật liệu chiến lược của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, tập trung vào luyện kim, hóa chất, phân bón và chế biến sâu các khoáng sản có giá trị.

Tỉnh đặt mục tiêu tăng chỉ số IIP bình quân trên 12% mỗi năm, đưa tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GRDP lên 13,8% và chấm dứt xuất khẩu khoáng sản thô. Thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản dự kiến đạt bình quân ít nhất 3.250 tỷ đồng mỗi năm.

Lào Cai cũng định hướng thu hút ít nhất ba dự án chế biến sâu các vật liệu chiến lược như đất hiếm, graphit, phốt pho và hóa chất tinh khiết phục vụ công nghiệp điện tử, vật liệu pin. Đây là hướng đi nhằm tăng giá trị sản phẩm trước khi đưa ra thị trường, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu chưa qua chế biến.

Đối với chuỗi apatit – phốt pho – hóa chất – phân bón, tỉnh định hướng phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như phốt pho đỏ, axit phosphoric cấp thực phẩm và hợp chất phốt phát tinh khiết. Chuỗi đồng được định hướng mở rộng sang sản xuất dây, thanh, ống và hợp kim đồng phục vụ ngành điện, điện tử. Với gang thép, mục tiêu là phát triển thép hình và thép chất lượng cao phục vụ cơ khí chế tạo và hạ tầng.

Ở nhóm vật liệu công nghệ cao, Lào Cai định hướng thu hút công nghệ tinh chế graphit đạt độ tinh khiết trên 99% carbon, sản xuất vật liệu anode cho pin lithium-ion và phát triển hóa chất cấp điện tử. Công nghệ chế biến đất hiếm cũng được định hướng theo hướng tạo ra các oxit đất hiếm riêng rẽ, kim loại và hợp kim chuyên dụng, đi kèm yêu cầu kiểm soát môi trường và an toàn phóng xạ.

Cùng với chế biến sâu, tỉnh đặt mục tiêu chuyển Khu công nghiệp Tằng Loỏng thành khu công nghiệp sinh thái, tái chế ít nhất 50% bã thải gyps và xỉ lò phốt pho. Tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng dự kiến đạt 62%; tỷ lệ cơ sở gạch nung chuyển sang gạch không nung đạt 40% vào năm 2030.

Để thực hiện các mục tiêu này, Lào Cai định hướng đầu tư công nghệ tuyển quặng nghèo, tận thu quặng đuôi và nâng cao tỷ lệ thu hồi khoáng sản. Tỉnh cũng khuyến khích tái chế chất thải công nghiệp làm phụ gia xi măng, vật liệu xây dựng và vật liệu san lấp, giảm áp lực lên bãi thải.

Về hạ tầng, tỉnh định hướng mở rộng không gian công nghiệp quy mô trên 3.000 ha theo trục Phú Xuân – Tằng Loỏng – Võ Lao, đồng thời đầu tư hệ thống điện, cấp thoát nước, giao thông kết nối vùng mỏ và trung tâm logistics. Kế hoạch số hóa toàn bộ dữ liệu địa chất, khoáng sản và công nghiệp vật liệu trong năm 2027 cũng được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên.

Việc phát triển công nghiệp vật liệu tại Lào Cai phụ thuộc vào khả năng giải quyết đồng thời ba vấn đề, gồm: bảo đảm nguồn nguyên liệu, tháo gỡ vướng mắc mặt bằng và nâng cấp công nghệ chế biến. Nếu các điểm nghẽn này được xử lý đúng tiến độ, tỉnh có thêm điều kiện duy trì sản xuất, thu hút dự án công nghệ cao và nâng giá trị kinh tế từ nguồn tài nguyên khoáng sản.