Kinh tế tư nhân: Động lực vươn mình từ Nghị quyết 68

Tại Tọa đàm “Kinh tế tư nhân: Động lực vươn mình từ Nghị quyết 68” do Tạp chí Đầu tư Tài chính tổ chức ngày 13/5, nhiều chuyên gia nhấn mạnh hai tư duy cốt lõi hình thành nên nghị quyết, đó là: "cởi trói" và "phát triển".

Tư duy "cởi trói" được hiểu là tháo gỡ những rào cản kéo dài từ lâu như: Tiếp cận đất đai, vốn tín dụng, hay cạnh tranh không lành mạnh giữa doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân. Trong khi đó, tư duy "phát triển" hướng tới việc phân loại doanh nghiệp để có chính sách hỗ trợ sát thực tiễn hơn từ các tập đoàn dẫn dắt, doanh nghiệp tiên phong cho đến doanh nghiệp nhỏ.

TS. Lê Xuân Nghĩa - nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, kinh tế tư nhân ở Việt Nam cho thấy đang tồn tại nhiều hạn chế sâu sắc. Nhiều quốc gia Đông Nam Á – nơi mà nền kinh tế gần như 100% dựa vào khu vực tư nhân, coi trọng kinh tế tư nhân, nhưng hiệu quả phát triển vẫn không cao. Điều đó cho thấy, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc có coi trọng kinh tế tư nhân hay không, mà là ở chất lượng thể chế và chất lượng điều hành quốc gia của Chính phủ.

“Thể chế còn hạn chế thì dù có ủng hộ kinh tế tư nhân vẫn không thể tạo ra một môi trường thuận lợi để khu vực này phát triển hiệu quả”, TS. Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh.

Đánh giá về sự ra đời của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, chuyên gia Lê Xuân Nghĩa khẳng định đây là một văn kiện quan trọng, thể hiện chủ trương thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ.

Tuy nhiên, không thể kỳ vọng chỉ nhờ một nghị quyết mà kinh tế Việt Nam sẽ đột phá bởi thể chế và chất lượng điều hành quốc gia mới là yếu tố quyết định thành – bại.

Cũng theo TS. Lê Xuân Nghĩa, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không có nguồn lực tài chính để đầu tư cho khoa học – công nghệ, trong khi đó, tại các quốc gia như Mỹ, Đài Loan, Nhật Bản…, Chính phủ đóng vai trò chủ lực trong việc tài trợ kinh phí nghiên cứu và phát triển cho khu vực tư nhân. Nhờ sự hậu thuẫn này, các doanh nghiệp mới có thể tạo ra đột phá công nghệ và từ đó thúc đẩy công nghiệp hóa.

Dẫn kinh nghiệm điển hình từ Nhật Bản, ông Lê Xuân Nghĩa cho biết, Chính phủ chủ động đóng vai trò “người dẫn đường”, đầu tư mạnh mẽ vào tương lai chứ không chỉ hỗ trợ về mặt chính sách.

Cụ thể, trong ba gói kích thích kinh tế lớn gần đây của Nhật Bản, có một gói trị giá tới 70 tỷ USD được rót trực tiếp vào khu vực tư nhân để phát triển khoa học – công nghệ.

“Muốn theo kịp các nền kinh tế phát triển, Việt Nam cũng phải hành động quyết liệt, có tầm nhìn chiến lược, không thể làm một cách hời hợt. Nghị quyết 68 là một dấu mốc quan trọng, song chỉ ra một nghị quyết là chưa đủ. Điều cần thiết là tất cả phải làm một cách thật quyết liệt, chỉ như thế Nghị quyết mới có thể thực sự thành công”, ông Nghĩa nhấn mạnh.

Luật sư Bùi Văn Thành- Chủ tịch hãng Luật Mặt trời Mới, Phó Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp (VIPFA) cho rằng, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đang mở ra một “trạng thái mới” cho khu vực kinh tế tư nhân – nơi không chỉ được khẳng định vị thế, mà còn cần được tiếp cận thể chế theo cách thức hoàn toàn khác trước.

 “Nghị quyết 68 đã tạo ra niềm tin mới cho cộng đồng doanh nhân, khi lần đầu tiên thể chế đặt trọng tâm vào việc nhìn nhận, trao quyền và phát huy vai trò của kinh tế tư nhân như một động lực phát triển quan trọng. Khi được tin tưởng, người ta sẽ dám làm, dám bỏ tiền, bỏ công sức và trí tuệ để theo đuổi mục tiêu kinh doanh bền vững”, Luật sư Bùi Văn Thành nói.  

Chuyên gia nhấn mạnh, không dừng lại ở việc khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, Nghị quyết 68 còn được kỳ vọng sẽ giúp loại bỏ những rào cản thể chế đang cản trở bước tiến của doanh nghiệp.

“Cần xóa bỏ ngay những rào cản đối với doanh nghiệp. Thể chế cần phục vụ cho sự phát triển, không phải làm chậm lại những nỗ lực của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

Theo Luật sư Bùi Văn Thành, để đạt mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 với ngưỡng thu nhập bình quân đầu người 18.000 USD, Việt Nam cần một cú hích thực sự từ khu vực tư nhân.

“Con số 18.000 USD mà ta hướng đến hiện nay chính là mức thu nhập bình quân của Mỹ từ năm 1936. Chúng ta cần biết mình đang ở đâu, quy mô kinh tế ra sao và thực sự nhận thức rằng: nguồn lực lớn nhất không nằm ở đất đai, tài chính mà nằm ở trí tuệ của con người Việt Nam”, Luật sư Bùi Văn Thành nhấn mạnh.

Ông cũng cho biết, theo quan điểm của doanh nghiệp, cách tiếp cận mới trong phát triển khu vực tư nhân không nên chỉ dừng ở việc “cho” nguồn lực vật chất, như đất đai hay vốn vay. Điều cốt lõi là phải tạo môi trường để trí tuệ được phát huy tối đa.

Thông tin thêm dưới góc độ hội nhập quốc tế, Luật sư Bùi Văn Thành cũng cho rằng một trong những yêu cầu của Mỹ đối với Việt Nam trong các cuộc đàm phán thương mại là cần xóa bỏ các hình thức trợ cấp không phù hợp.

Điều này cho thấy cần nhận thức rõ rằng, cách hỗ trợ tốt nhất cho doanh nghiệp chính là tạo ra môi trường để họ tự đứng vững, tự vươn lên – chứ không phải chờ hỗ trợ từ các khoản vay hay ưu đãi một chiều.

Nhấn mạnh vai trò chủ động của doanh nghiệp, chuyên gia Bùi Văn Thành cũng cho rằng, trong bối cảnh chính sách thuế quan toàn cầu đang ngày càng khắt khe, đặc biệt là từ phía Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam không thể ngồi chờ nhà nước “ứng phó giúp”.

“Một trong năm chủ trương quan trọng để ứng phó với các rào cản thương mại như thuế quan là chính doanh nghiệp phải tự đề xuất, tự kiến tạo thể chế phù hợp với thực tiễn kinh doanh”, ông Thành nói.

Theo chuyên gia, nếu thấy điều gì hợp lý, phù hợp với quy luật thị trường và thúc đẩy sự phát triển bền vững, thì doanh nghiệp, hiệp hội phải mạnh dạn đề xuất, đừng chờ đợi thể chế hoàn hảo từ trên xuống.

"Việc tạo lập môi trường kinh doanh là công việc hai chiều, trong đó doanh nghiệp phải là một chủ thể tích cực.