Kinh tế toàn cầu phục hồi nhưng vẫn rủi ro

Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF Kristalina Georgieva, đã đưa ra một đánh giá lạc quan thận trọng kinh tế toàn cầu đã chứng tỏ khả năng chống chịu tốt hơn dự kiến, bất chấp hàng loạt cú sốc địa chính trị, lạm phát và căng thẳng thương mại. Tuy nhiên, những thách thức đang chờ đợi phía trước có thể làm chệch hướng quỹ đạo phục hồi mong manh này.

Theo IMF, nền kinh tế thế giới đã vượt qua những căng thẳng nghiêm trọng từ nhiều cú sốc, từ đại dịch, xung đột khu vực đến biến động giá năng lượng. Bằng chứng là tổ chức này đã nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu thêm 0,2 điểm phần trăm lên 3,0% cho năm 2025 và thêm 0,1 điểm phần trăm lên 3,1% cho năm 2026. Sự điều chỉnh tích cực này cho thấy niềm tin vào khả năng thích ứng của các nền kinh tế.

Tuy nhiên, sự lạc quan này đi kèm với một lưu ý quan trọng, Tổng Giám đốc IMF thừa nhận rằng nền kinh tế thế giới hiện tại đang tốt hơn lo ngại nhưng tệ hơn mức cần thiết. Đặc biệt, bà nhấn mạnh rằng trong trung hạn, IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ ở mức khoảng 3%, thấp hơn đáng kể so với mức dự báo 3,7% trước đại dịch COVID-19.

Khoảng cách 0,7 điểm phần trăm này không chỉ là một con số mà là một dấu hiệu cảnh báo về sự suy giảm tiềm năng của năng suất lao động và khả năng tăng trưởng dài hạn trên phạm vi toàn cầu. Sự tăng trưởng thấp hơn mức cần thiết này đặt ra thách thức lớn cho việc giải quyết nghèo đói và duy trì ổn định xã hội.

Dù đã vượt qua nhiều cơn bão, nền kinh tế toàn cầu vẫn đang đối mặt với những rủi ro chồng chất và tình trạng bất ổn đang ở mức cao bất thường và tiếp tục gia tăng. Một trong những tín hiệu đáng chú ý nhất về sự lo lắng của nhà đầu tư là sự tăng vọt nhu cầu đối với vàng - tài sản trú ẩn an toàn truyền thống.

Lượng vàng của các ngân hàng trung ương hiện đã vượt quá 20% tổng dự trữ chính thức của thế giới, một minh chứng rõ ràng cho tâm lý tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và bất ổn kinh tế.

Đáng lo ngại hơn là tình trạng của thị trường tài chính khi bà Georgieva cảnh báo rằng định giá thị trường tài chính đang hướng đến mức cao nhất từng thấy trong thời kỳ bùng nổ liên quan đến internet 25 năm trước. Mức định giá quá cao này tiềm ẩn một rủi ro sụt giảm đột ngột (sudden shift in sentiment).

Một sự thay đổi bất ngờ trong tâm lý nhà đầu tư, tương tự như cuộc khủng hoảng dot.com tháng 3 năm 2000, có thể gây ra một đợt bán tháo tháo gỡ quy mô lớn, kéo giảm tăng trưởng toàn cầu và gây ra những hậu quả đặc biệt nặng nề cho các nước đang phát triển với khả năng chống chịu tài chính yếu kém.

Cùng với rủi ro thị trường, gánh nặng nợ công toàn cầu đang là một mối đe dọa dai dẳng. Tổng giám đốc IMF dự báo nợ công sẽ vượt quá 100% GDP vào năm 2029. Mức nợ cao này làm xói mòn khả năng ứng phó của các quốc gia trước các cú sốc trong tương lai, đồng thời làm tăng chi phí vay nợ và tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng nợ.

Cuộc họp thường niên của IMF/WB diễn ra vào thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm đảo lộn thương mại toàn cầu bằng các mức thuế quan cao và siết chặt nhập cư. Phân tích mới nhất cho thấy cú sốc thuế quan của Hoa Kỳ không nghiêm trọng như công bố ban đầu vào tháng 4.

Mức thuế quan theo tỷ trọng thương mại của Hoa Kỳ hiện chỉ ở mức khoảng 17,5%, giảm so với mức 23% hồi tháng 4, và hầu hết các quốc gia đã không áp dụng thuế quan trả đũa.

Tuy nhiên, mối đe dọa vẫn còn lơ lửng. Bà Georgieva cảnh báo: "Mức thuế quan của Hoa Kỳ vẫn tiếp tục thay đổi." Ngoài ra, lạm phát tại Hoa Kỳ có thể tăng nếu các công ty bắt đầu phải chịu nhiều chi phí thuế quan hơn hoặc nếu việc chuyển hướng dòng chảy thương mại (một lượng hàng hóa lớn trước đây hướng đến Hoa Kỳ) gây ra đợt tăng thuế quan thứ hai ở những nơi khác do các quốc gia khác bảo vệ thị trường của mình.

Bối cảnh thương mại toàn cầu còn bị ảnh hưởng bởi sự trỗi dậy nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), đang chuyển đổi công nghệ và triển vọng lao động. AI hứa hẹn tăng năng suất nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo lại lực lượng lao động và xây dựng lưới an sinh xã hội vững chắc.

Để đối phó với những rủi ro này và duy trì tăng trưởng bền vững, Tổng giám đốc IMF đã kêu gọi các quốc gia tập trung vào bốn trụ cột chính là thúc đẩy năng suất của khu vực tư nhân là chìa khóa để vượt qua mức tăng trưởng trung hạn thấp; củng cố chi tiêu tài chính đòi hỏi các nước phải giải quyết tình trạng mất cân bằng quá mức, cho phép họ xây dựng lại bộ đệm để chuẩn bị cho cuộc khủng hoảng tiếp theo; tăng cường cạnh tranh và thể chế với việc quyền sở hữu tài sản thân thiện với thị trường tự do, pháp quyền, sự giám sát chặt chẽ của khu vực tài chính và các tổ chức có trách nhiệm là điều kiện tiên quyết.