Kinh tế số và phát triển bền vững: Cơ hội và thách thức trong bối cảnh mới

Số hóa nền kinh tế là xu hướng toàn cầu

Theo số liệu từ báo cáo E-conomy SEA năm 2022 của Google, Temasek và Bain Company, quy mô nền kinh tế số của Việt Nam đạt 23 tỷ đô la Mỹ trong năm 2022, được dự đoán sẽ tăng trưởng 31% và đạt đến 50 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025, trong đó thương mại điện tử sẽ đóng vai trò quan trọng nhất. Còn theo Sách trắng Việt Nam, trong năm 2022, nước ta có khoảng 60 triệu người tham gia mua sắm trực tuyến, với giá trị mua sắm đặt 16.4 tỷ đô la Mỹ. 

Những con số này cho thấy, sau 5 năm tăng trưởng nóng, kinh tế số nói chung và thương mại điện tử nói riêng tại Việt Nam vẫn còn dư địa phát triển rất lớn do tác động của Cách mạng Công nghiệp 4.0 và xu hướng số hóa nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, để phát triển bền vững và theo kịp được tốc độ phát triển của số hóa kinh tế thế giới, kinh tế số và thương mại điện tử Việt Nam vẫn còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. 

Tại hội thảo, bà Lại Việt Anh - Phó Cục trưởng Phụ trách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương - có đề cập đến những vấn đề lớn trong phát triển bền vững kinh tế số và thương mại điện tử Việt Nam, trong đó bao gồm: Chính sách, Môi trường cạnh tranh, Sự chênh lệch phát triển giữa các địa phương, Phát triển kinh tế xanh, Phát triển nguồn nhân lực và Cân bằng giới trong nền kinh tế số. Đây là những vấn đề cấp bách cần sự phối hợp giữa các cơ quan nghiên cứu, cơ quan ban hành chính sách, doanh nghiệp và người tiêu dùng để đem lại những đòn bẩy bền vững cho sự phát triển của nền kinh tế. 

Hiện nay, Việt Nam cơ bản đã ban hành khung khổ thể chế về kinh tế số như Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, thành lập Ủy ban Chỉ đạo quốc gia về Cơ chế một cửa ASEAN, Cơ chế một cửa quốc gia và tạo thuận lợi thương mại, các văn bản về thương mại điện tử cũng như các điều khoản tạo thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới trong các hiệp định thương mại tự do. 

Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin của Việt Nam đã từng bước được cải thiện đáng kể. Việt Nam xếp thứ 25/194 quốc gia về chỉ số an toàn, an ninh mạng toàn cầu, hệ thống hải quan điện tử VNACCS/VCIS đã được triển khai tại 100% chi cục hải quan và hệ thống quản lý giám sát hải quan tự động đã bao phủ 100% thương mại qua cảng biển và hơn 90% thương mại qua cảng hàng không.

Hệ sinh thái số bền vững cần có sự quản lý sát sao

Nhằm tăng vai trò của quản lý Nhà nước, bà Việt Anh cho biết Bộ Công thương đã phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng cơ chế, giải pháp kết nối chia sẻ dữ liệu về thương mại điện tử. Mặt khác, Bộ Công thương cũng phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông trong việc quản lý kinh doanh thương mại điện tử trên mạng xã hội đồng thời xây dựng và hướng dẫn cụ thể quy trình xử lý kỹ thuật các website/ứng dụng vi phạm pháp luật. Tư duy quản lý cần hướng nhiều hơn đến phát huy vai trò, trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi của người mua. Trong số đó, các chính sách cần ưu tiên đến các vấn đề như xử lý tranh chấp thương mại trực tuyến, ý thức đối với bảo vệ sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng, đặc biệt là ý thức về tiêu dùng bền vững.

Về vấn đề này, bà Việt Anh cho biết, để giảm ảnh hưởng tiêu cực của thương mại điện tử đối với môi trường, việc sử dụng các phương tiện vận chuyển hàng hóa thân thiện, xây dựng hệ thống logistics thông minh, tối ưu hóa hệ thống kho vận là điều tất yếu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp và cơ quan chức năng cần khuyến khích sử dụng các loại bao bì tái chế trong đóng gói, giảm số lượng bao bì không cần thiết. Các nhà bán lẻ cần có chiến lược và giải pháp thay đổi thói quen của người tiêu dùng, hướng đến tiêu dùng xanh - giao hàng xanh.

Tại hội thảo, bà Vũ Thị Minh Tú - Giám đốc đối ngoại của Lazada Việt Nam cũng đã chia sẻ một số biện pháp về giảm thiểu và tái chế các vật liệu đóng gói hàng hóa. Lazada đã phát hành cuốn Cẩm nang “Đóng gói hàng hóa hiệu quả, thân thiện với môi trường” dành cho nhà bán hàng trên sàn thương mại điện tử nhằm khuyến khích các thông lệ tốt, thân thiện với môi trường. Cuốn cẩm nang đã đưa ra những lời khuyên hữu ích để các nhà bán hàng thuộc mọi quy mô có thể đóng gói hàng hóa đúng quy chuẩn và hiệu quả nhằm tiết kiệm nguyên liệu đóng gói, giảm thiểu các rủi ro sai sót, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời giảm thiểu rác thải, đóng góp vào quá trình phát triển bền vững của nền kinh tế số.