Khi hệ sinh thái xe máy điện định đoạt người thắng cuộc

Bước ngoặt từ phương tiện phụ sang lựa chọn chính

Sau nhiều thập kỷ thống trị của xe động cơ đốt trong, thị trường xe hai bánh tại Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc đại tu mang tính lịch sử. Áp lực giảm phát thải tại các đô thị lớn cùng định hướng giao thông xanh của Chính phủ đã đẩy nhanh quá trình điện hóa. Số liệu từ Motorcycles Data cho thấy, năm 2025, Việt Nam tiêu thụ khoảng 3,4 triệu xe máy mới, tăng 14,9% so với năm trước.

Trong đó, tỷ trọng xe điện đang có sự bứt phá mạnh mẽ, không còn bị đóng khung trong phân khúc xe dành cho học sinh hay đi chợ mà đã trở thành phương tiện đi làm hằng ngày của lực lượng lao động chính.

Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng đã tạo ra những tiêu chí lựa chọn hoàn toàn mới. Người dùng giờ đây không còn thỏa mãn với những mẫu xe điện giá rẻ có quãng đường di chuyển ngắn. Khi xe điện trở thành phương tiện chính, các câu hỏi về tuổi thọ pin, khả năng sửa chữa và đặc biệt là hệ thống trạm sạc trở thành yếu tố quyết định.

Theo các chuyên gia thị trường, niềm tin của người tiêu dùng không chỉ đặt vào chiếc xe mà đặt vào toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ xung quanh nó. Đây chính là điểm phân cực, chia thị trường thành những doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn và những hãng chỉ muốn khai thác lợi nhuận ngắn hạn.

Nghịch lý hiện nay là trong khi các doanh nghiệp nội địa đang dốc toàn lực cho hạ tầng, các hãng FDI vốn chiếm ưu thế tuyệt đối thời kỳ xe xăng lại đang có dấu hiệu đi chậm hơn. Điều này tạo ra một khoảng trống thị trường nhưng cũng đồng thời đặt ra thách thức về quy mô cho các đơn vị tiên phong.

Bài toán kinh tế cho xe điện sau 3 đến 5 năm sử dụng, bao gồm chi phí thay pin và giá trị bán lại, sẽ là thước đo thực tế nhất để người dùng quyết định có gắn bó lâu dài với năng lượng xanh hay không.

Bản lĩnh của những người tiên phong

Trong nhóm doanh nghiệp nội địa, VinFast đang thiết lập một tiêu chuẩn mới về cách tiếp cận thị trường đồng bộ. Việc phủ sóng hàng chục nghìn cổng sạc và điểm đổi pin trên toàn quốc đã giúp hãng hóa giải rào cản tâm lý lớn nhất là nỗi lo hết điện giữa đường.

Chiến lược này biến xe điện thành một giải pháp vận tải thực thụ, đủ sức tham gia vào các lĩnh vực khắt khe như giao hàng hay chạy dịch vụ. Tuy nhiên, áp lực về chi phí duy trì hạ tầng khổng lồ và việc đảm bảo chất lượng pin qua thời gian vẫn là bài toán mà doanh nghiệp này phải giải quyết để giữ chân khách hàng trong dài hạn.

Ở một phân khúc khác, các startup công nghệ như Dat Bike lại chọn hướng đi tập trung vào hiệu năng và trải nghiệm người dùng trẻ. Những mẫu xe có khả năng tăng tốc mạnh mẽ và quãng đường di chuyển dài sau mỗi lần sạc đã tạo nên một bản sắc riêng.

Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có mạng lưới bảo dưỡng và phân phối rộng khắp, các startup sẽ khó lòng tiếp cận được số đông khách hàng vốn coi trọng sự tiện lợi khi sửa chữa hơn là các thông số kỹ thuật khô khan. Tại Việt Nam, dịch vụ hậu mãi đôi khi đóng vai trò quan trọng hơn cả tính đột phá của công nghệ.

Nhìn sang các đối thủ ngoại, những thương hiệu Trung Quốc như Yadea dù có giá bán cạnh tranh và mạng lưới đại lý phủ rộng nhưng việc phụ thuộc chủ yếu vào sạc tại nhà đang bộc lộ những hạn chế tại các đô thị lớn, nơi không gian sống chật hẹp.

Trong khi đó, các ông lớn như Honda hay Yamaha vẫn đang ở trạng thái thăm dò, thận trọng bảo vệ thị phần xe xăng trong khi chờ đợi thời điểm chín muồi để chuyển đổi. Cuộc chơi xe máy điện năm 2026 vì thế không dành cho những đơn vị bán rẻ nhất, mà dành cho những doanh nghiệp đủ sức xây dựng một cộng đồng người dùng trung thành thông qua một hệ sinh thái bền vững.