Khánh Hòa: Khai thác giá trị văn hóa bản địa để phát triển du lịch cộng đồng

Hướng tới kinh tế du lịch dựa trên văn hóa, thiên nhiên và con người

Khánh Hoà được thiên nhiên ưu ái ban tặng biển xanh, cát trắng, những hòn đảo thơ mộng và khí hậu ôn hòa quanh năm cùng với các giá trị văn hóa bản địa đang được khơi dậy mạnh mẽ, trở thành nền tảng cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Hướng đi này không chỉ mang ý nghĩa về kinh tế mà còn tạo ra sự gắn kết cộng đồng, giúp người dân địa phương trở thành chủ thể sáng tạo và thụ hưởng trực tiếp từ du lịch.

Sau khi hợp nhất với Ninh Thuận (cũ), không gian văn hóa – du lịch của Khánh Hòa trở nên rộng mở, đa tầng và đa sắc. Sự hòa quyện của biển – rừng – sa mạc tạo nên một “tài nguyên kép” hiếm có, vừa thu hút du khách bởi cảnh quan tự nhiên kỳ vĩ, vừa mang trong mình chiều sâu văn hóa của nhiều tộc người cùng sinh sống. Những tuyến du lịch cộng đồng mới đang dần hình thành, kết nối các vùng như Nha Trang – Cam Ranh – Khánh Sơn – Khánh Vĩnh – Vĩnh Hy – Ninh Phước, tạo nên chuỗi trải nghiệm phong phú: làm ngư dân, trồng nho, làm muối, đi biển đêm hay ở cùng đồng bào Raglai để cảm nhận nhịp sống của núi rừng Nam Trung Bộ.

Một trong những điểm sáng là vịnh Vĩnh Hy, nơi nhiều hộ dân chuyển từ nghề đánh bắt thuần túy sang phát triển dịch vụ homestay, tour câu cá, câu mực, ẩm thực ngư dân. Du khách được hòa mình vào đời sống của cư dân ven biển, tự tay chế biến món ăn, cùng chèo thuyền ra khơi và thưởng thức hoàng hôn tím rực trên vịnh, đây là những trải nghiệm mang tính “chạm” mà du lịch đô thị không thể có. Tại làng gốm Bàu Trúc du khách được tận mắt chứng kiến nghệ nhân Chăm nặn gốm bằng tay, thử tự tạo sản phẩm và cảm nhận ngọn lửa di sản cháy qua từng động tác. Mô hình gắn bảo tồn nghề truyền thống với khai thác du lịch cộng đồng ở đây đã giúp hơn 300 hộ dân có thu nhập ổn định, đồng thời tạo sức hút lớn cho thương hiệu du lịch văn hóa Khánh Hòa.

Không dừng lại ở đó, tỉnh còn thúc đẩy các mô hình du lịch sinh thái, nông nghiệp tại Ninh Vân, du lịch làng nghề xoi trầm ở Vạn Thắng, các làng đảo Bình Ba, Bình Hưng, hay làng chài Vạn Giã với sản phẩm lưu trú homestay ven biển. Vùng đồng bào Raglai ở Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Bác Ái Tây trở thành điểm đến đặc biệt nhờ các lễ hội, nhạc cụ truyền thống, ẩm thực bản địa và sản phẩm thủ công tinh tế. Chính sự đa dạng này đã hình thành nên “chuỗi giá trị du lịch cộng đồng”, nơi doanh nghiệp, chính quyền và người dân cùng tham gia, cùng hưởng lợi, cùng giữ gìn di sản.

 Doanh nghiệp là nhân tố kích hoạt du lịch cộng đồng bền vững

Trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang chuyển hướng sang phát triển xanh và bền vững, Khánh Hòa được xem là địa phương có điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiên phong đầu tư vào mô hình du lịch cộng đồng dựa trên giá trị văn hóa bản địa. Theo ông Nguyễn Văn Hòa – Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, việc hợp nhất đã mở ra cho tỉnh “không gian phát triển đa vùng”, nơi biển, núi và sa mạc tương tác, tạo nền tảng để doanh nghiệp triển khai mô hình du lịch tích hợp: vừa nghỉ dưỡng, vừa trải nghiệm, vừa giáo dục và tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Nhận thấy tiềm năng này, nhiều doanh nghiệp lữ hành đã chuyển hướng xây dựng tour chuyên biệt như “Một ngày làm ngư dân Vĩnh Hy”, “Hành trình theo dấu Raglai”, “Khám phá gốm Chăm Bàu Trúc” hay “Du lịch xanh Khánh Sơn – Vĩnh Hy”. Các tour không chỉ mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn tái đầu tư trực tiếp vào cộng đồng thông qua việc thuê hướng dẫn viên địa phương, sử dụng sản phẩm OCOP, ẩm thực bản địa và dịch vụ lưu trú của người dân. Đây là mô hình “kinh tế chia sẻ” đúng nghĩa, khi người dân trở thành đối tác, không chỉ là người phục vụ.

Với Khánh Hòa, nơi hội tụ người Kinh, Chăm, Raglai, cùng những lớp văn hóa biển – rừng – đồng bằng, tiềm năng để doanh nghiệp xây dựng sản phẩm du lịch chuyên đề, độc bản là vô cùng lớn. Nếu biết khai thác các yếu tố văn hóa phi vật thể như lễ hội Katê, nghệ thuật gốm, nhạc cụ dân tộc, phong tục canh tác hay ẩm thực truyền thống, du lịch cộng đồng ở đây hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu quốc gia.

Hiện nay, tỉnh Khánh Hòa đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này: từ ưu đãi về thuế, hỗ trợ xây dựng hạ tầng du lịch nông thôn, đến đào tạo kỹ năng, ngoại ngữ và chuyển đổi số cho người dân tham gia hoạt động du lịch. Chính quyền địa phương các huyện miền núi như Bác Ái Tây, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh cũng chủ động phát triển sản phẩm OCOP gắn với tour sinh thái – nông nghiệp, như măng khô, dưa lưới, rượu cần, chuối cô đơn… tạo chuỗi liên kết giữa nông nghiệp, văn hóa và du lịch.

Ông Nguyễn Văn Cảnh – Phó Chủ tịch UBND xã Bác Ái Tây, chia sẻ: “Địa phương đang khuyến khích các hộ dân làm du lịch nhỏ theo hướng thân thiện môi trường, kết hợp trưng bày – trải nghiệm văn hóa Raglai. Các doanh nghiệp có thể kết nối tour từ Nha Trang, Cam Ranh đến vùng núi, tổ chức hoạt động team building, trải nghiệm canh tác, ẩm thực bản địa, qua đó tạo nguồn thu ổn định và lan tỏa giá trị văn hóa”.

Với định hướng đó, doanh nghiệp được xem như “hạt nhân kích hoạt”, còn người dân là “người gìn giữ” và du khách là “người kể lại” – ba yếu tố tạo nên vòng tuần hoàn du lịch cộng đồng bền vững. Đặc biệt, việc ứng dụng nền tảng số trong quảng bá, quản lý tour, bán sản phẩm địa phương đang mở ra hướng đi mới giúp du lịch cộng đồng Khánh Hòa tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, đặc biệt là du khách quốc tế yêu thích trải nghiệm bản địa và du lịch có trách nhiệm.

Khánh Hoà đặt kỳ vọng du lịch đóng góp 15% GRDP và 20% ngân sách địa phương – một mục tiêu tham vọng nhưng khả thi nếu khai thác đúng hướng. Trong chiến lược đó, du lịch cộng đồng được xem là “cánh tay nối dài” giúp lan tỏa giá trị du lịch đến từng làng quê, từng cộng đồng, thay vì tập trung vào các khu nghỉ dưỡng cao cấp ven biển như trước.