Kết nối doanh nghiệp thương mại điện tử với giáo dục: Góc nhìn từ Cuộc thi Sinh viên tài năng kinh doanh số 2022

Sau vòng sơ khảo, Hội đồng Giám khảo đã tuyển chọn 15 đội thi nổi bật trong số trên 200 đội thi lọt vào vòng chung khảo. Ngày 17/12/2022, các đội thi này đã bảo vệ kết quả trực tiếp hoặc trực tuyến trước Hội đồng. Kết quả cuối cùng, 11 đội thi -11 dự án xuất sắc nhất đã đạt giải, bao gồm một giải nhất, một giải nhì, ba giải ba và sáu giải khuyến khích. Giải thưởng cho các đội rất phong phú, bao gồm 50 triệu đồng cho đội đạt giải Nhất và nhiều gói quà tặng là sản phẩm, dịch vụ từ các doanh nghiệp thương mại điện tử hàng đầu.

Cuộc thi Kinh doanh số “thực chiến” đầu tiên của sinh viên

Tháng 8 năm 2022, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) và Mạng lưới các trường đại học đào tạo thương mại điện tử (VecomNet) quyết định hàng năm sẽ tổ chức Cuộc thi Sinh viên Tài năng Kinh doanh số. Lễ phát động Cuộc thi đầu tiên được VECOM và Trường Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức vào ngày 08/10/2022. Sự kiện này nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ hàng chục trường đại học và hàng vạn sinh viên trên cả nước. Tại Lễ phát động, bà Lại Việt Anh – Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, đã đánh giá cuộc thi sẽ góp phần tích cực vào hoạt động đào tạo thương mại điện tử tại các trường đại học, gắn đào tạo với thực tiễn kinh doanh của một trong những lĩnh vực đang trở thành mũi nhọn của nền kinh tế.

Cuộc thi Sinh viên Tài năng Kinh doanh số 2022 chính thức bắt đầu vào ngày đầu tiên của tháng 11 và kết thúc vào ngày 10/12/2022. Cuộc thi này đánh dấu bước ngoặt của hoạt động đào tạo chính quy tại các trường đại học về thương mại điện tử và kinh doanh số ở nước ta. Lần đầu tiên hàng nghìn sinh viên có thể “thực chiến” kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử hàng đầu như Lazada, Sapo, Haravan, PostMart hay LadiPage. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp nổi bật trong lĩnh vực tiếp thị số và đầu tư khởi nghiệp như VinaLink, Acesstrade, Do Ventures hay BambuUp đã đồng hành, tư vấn hỗ trợ cho các đội thi trong suốt thời gian thi. Những doanh nghiệp đang kinh doanh trực tuyến như Bảo hiểm Hùng Vương, Droppii và nhiều doanh nghiệp khác đã giới thiệu sản phẩm, dịch vụ của mình tới các đội thi, giúp họ nắm vững thông tin về sản phẩm để có thể “thực chiến” thành công.

Gần 50 trường đại học với 210 đội thi đã tham gia cuộc thi này. Mỗi đội thi bao gồm từ hai tới năm sinh viên cùng một trường, nhằm nâng cao kỹ năng làm việc nhóm và năng lực khởi nghiệp kinh doanh. Miền Bắc có nhiều trường và đội thi nhất với các con số tương ứng là 22 và 111. Tiếp đó là miền Nam với 15 trường và 86 đội thi. Toàn bộ miền Trung với nhiều trường đại học tại các trung tâm đào tạo lớn ở Vinh, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang hay Đà Lạt chỉ vẻn vẹn có 2 trường với 6 đội dự thi. Những con số này cũng phản ánh chính xác sự mất cân đối rất lớn của thương mại điện tử nước ta với trên 70% tập trung ở hai thành phố Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Nội dung cuộc thi được đánh giá là đa dạng và gắn với thực tiễn kinh doanh số. Bốn nội dung thi đã bao quát khá đầy đủ những thành phần cơ bản của thương mại điện tử, bao gồm bán sản phẩm hàng hoá và dịch vụ trực tuyến, tiếp thị số, giải pháp công nghệ và ý tưởng kinh doanh số. Trên 50% đội thi đã chọn nội dung thi bán sản phẩm trực tuyến, khoảng 25% đội thi chọn nội dung tiếp thị số, 20% chọn nội dung ý tưởng kinh doanh số. Khá ít đội chọn nội dung giải pháp công nghệ. Điều này phản ánh xu hướng hiện nay khi phần lớn các trường đào tạo ngành thương mại điện tử đã tập trung vào các học phần kinh doanh và giảm nhẹ các học phần về công nghệ thông tin.

Từ cuộc thi, hoạt động hỗ trợ sinh viên cũng triển khai khá phong phú. Ngay sau khi cuộc thi bắt đầu, VECOM cùng các doanh nghiệp đồng hành đã tổ chức các cuộc tập huấn trực tuyến cho các đội thi, lập các nhóm chat để tư vấn nhanh chóng cho các đội thi. Nhiều trường đại học cũng cử các giảng viên giỏi hỗ trợ sinh viên vận dụng những kiến thức cơ bản học được trên giảng đường tới thực tiễn kinh doanh trực tuyến cực kỳ sôi động và cạnh tranh.    

Các doanh nghiệp thương mại điện tử đã tích cực hỗ trợ các đội thi với nhiều hình thức phong phú, giúp sinh viên tiếp cận tới thực tiễn kinh doanh. Đối với nội dung thi bán hàng trực tuyến, Sàn Thương mại điện tử Lazada và PostMart đã cho phép và hỗ trợ các đội thi mở gian hàng cũng như kết nối với các nền tảng hỗ trợ bán hàng đa kênh Sapo và Haravan. Ban tổ chức Cuộc thi đã tuyển chọn năm doanh nghiệp với trên 20 sản phẩm để các đội thi có thể bán hàng trên nhiều kênh. Các doanh nghiệp đã tổ chức nhiều buổi tập huấn cho các đội thi cách mở gian hàng, kết nối với nhà cung cấp và các bên liên quan như chuyển phát, thanh toán, tiếp thị. Với sự nhiệt tình của các đội thi và sự hỗ trợ tích cực của các doanh nghiệp, chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn có những đội thi đã bán được hàng trăm đơn vị sản phẩm với doanh thu hàng chục triệu đồng.

Đối với nội dung thi tiếp thị số, nền tảng bán hàng xã hội Droppii và Bảo hiểm Hùng Vương đã đưa ra nhiệm vụ cụ thể cho các đội thi. Nhiều doanh nghiệp tiếp thị số hàng đầu như VinaLink, Accesstrade, LadiPage không chỉ tổ chức các buổi tập huấn mà còn đồng hành, tư vấn trực tuyến liên tục cho các đội thi. Với nội dung thi giải pháp công nghệ và ý tưởng kinh doanh, các chuyên gia từ nền tảng Sapo và Haravan, quỹ đầu tư mạo hiểm DoVentures hay nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp BambuUp đã có nhiều hoạt động linh hoạt hỗ trợ các đội thi.
Nhiều khoa đào tạo thương mại điện tử nhận thấy cuộc thi mang lại giá trị thiết thực cho hoạt động đào tạo và là một kênh quan trọng, hiệu quả để gắn đào tạo với thực tiễn. Do đó, nhiều khoa đã động viên sinh viên tham gia tích cực và cử giảng viên hỗ trợ chuyên môn. Cuộc thi cũng cuốn hút sinh viên ở nhiều trường chưa đào tạo ngành thương mại điện tử. Nhiều đội thi từ những trường này không chỉ lọt vào Vòng Sơ khảo và Chung khảo mà đã đạt giải. Thực tế này cho thấy hoạt động dạy và học kinh doanh số ở các trường đại học hiện nay đã trở nên phổ biến.

Những thành công nổi bật của Cuộc thi

Ngay từ đầu Hiệp hội Thương mại điện tử và Mạng lưới các trường đại học đào tạo thương mại điện tử đã xác định mục tiêu của Cuộc thi không chỉ giới hạn ở việc tuyển chọn một số đội thi xuất sắc nhất.
 

Cuộc thi đầu tiên này đã đạt được mục tiêu lớn nhất là tạo ra môi trường hấp dẫn để sinh viên các ngành thương mại điện tử và liên quan như tiếp thị số, kinh tế số, tài chính ngân hàng, công nghệ thông tin, logistics và quản lý chuỗi cung ứng vận dụng kiến thức từ nhà trường vào thực tiễn kinh doanh và khởi nghiệp sáng tạo.

Cuộc thi cũng đã kết nối được các doanh nghiệp thương mại điện tử hàng đầu tới đông đảo sinh viên trên phạm vi cả nước. Không chỉ là thực hiện trách nhiệm xã hội mà các doanh nghiệp này cũng có cơ hội để nắm bắt thực tế đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực, quảng bá giải pháp của mình tới đội ngũ nhân sự quan trọng cho lĩnh vực kinh doanh số trong giai đoạn tới.

Cuộc thi đã góp phần kết nối sinh viên và giảng viên các trường đại học, là cơ hội quý để thầy trò các trường giao lưu, học tập lẫn nhau.

Lễ Chung kết và trao giải Cuộc thi Sinh viên Tài năng Kinh doanh số 2022 là cơ hội vàng để các trường đại học cùng các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp liên quan tới kinh tế số và thương mại điện tử có được bức tranh toàn diện về đào tạo nguồn nhân lực chính quy cho lĩnh vực này ở nước ta.

Kết quả Chung cuộc: Giải nhất, trị giá 50 triệu đồng tiền mặt thuộc về Đội thi UITERS - Trường Đại học Công nghệ Thông tin - ĐH Quốc gia TP HCM. Giải nhì thuộc về Đội thi Nhóm 1 - Trường Đại học Thủy lợi. Cuộc thi cũng trao 3 giải ba và 6 giải khuyến khích, cùng  nhiều giải thưởng phụ ý nghĩa khác. 

Ý nghĩa mang tầm chiến lược

Từ năm 2015 đến năm 2019 nhịp độ phát triển thương mại điện tử nước ta cao hàng đầu các nước khu vực Đông Nam Á với quy mô tăng từ 4 tỷ lên gần 12 tỷ USD. Trong hai năm 2020 – 2021 nước ta trải qua đại dịch Covid-19 với những tác động nặng nề tới kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, lĩnh vực thương mại điện tử tiếp tục duy trì được đà phát triển nhanh. Năm 2021 lĩnh vực này đạt tốc độ tăng trưởng vượt 20% và đạt quy mô trên 16 tỷ USD. Tốc độ này tiếp tục được duy trì từ năm 2022 đến năm 2025 nhờ động lực tăng trưởng từ Làn sóng thứ hai của thương mại điện tử. Báo cáo e-Conomy 2022 của Google đánh giá tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử nước ta năm 2022 cao nhất trong khu vực Đông Nam Á, đạt quy mô 23 tỷ USD và sẽ chạm ngưỡng 50 tỷ USD trong vòng ba năm tới.

Việc đào tạo nguồn nhân lực thương mại điện tử tại các trường đại học là một trong những yếu tố quyết định để thương mại điện tử nước ta đảm bảo được tốc độ tăng trưởng trên. Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đã đề ra mục tiêu tới năm 2025 có 50% cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp triển khai đào tạo thương mại điện tử. 

Báo cáo Đào tạo Thương mại điện tử tại các trường đại học 2022 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho thấy những bước tiến đáng kể của lĩnh vực này trong những năm gần đây. Trên phạm vi cả nước đã có trên 110 trường đào tạo học phần thương mại điện tử. Trong đó, số trường đào tạo ngành thương mại điện tử trình độ đại học đã lên tới 36 trường và gần 40 trường đại học đào tạo chuyên ngành thương mại điện tử. Hầu hết các trường này đều ở Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. 

Tuy nhiên, hợp tác trong đào tạo thương mại điện tử còn mờ nhạt ở mọi hình thức, đặc biệt là hợp tác giữa các trường đại học với nhau và giữa các trường với doanh nghiệp. Ngoài ra, các hoạt động hỗ trợ đào tạo, bao gồm hoạt động của các trung tâm khởi nghiệp hay các câu lạc bộ sinh viên chưa thường xuyên và hấp dẫn. Hoạt động định hướng nghề nghiệp, phổ biến, tuyên truyền về học thương mại điện tử chưa mạnh mẽ. Sinh viên thương mại điện tử chưa có nhiều cơ hội tiếp cận thực tiễn kinh doanh, trong khi lĩnh vực thương mại điện tử thay đổi rất nhanh về công nghệ, giải pháp hay mô hình kinh doanh. 

Cuộc thi Sinh viên tài năng kinh doanh số thực sư là hoạt động ý nghĩa, góp phần tích cực vào hoạt động đào tạo thương mại điện tử tại các trường đại học, gắn đào tạo với thực tiễn kinh doanh của một trong những lĩnh vực đang trở thành mũi nhọn của nền kinh tế./.