Kế toán viên trước yêu cầu áp dụng chuẩn mực kế toán công Việt Nam

Nghiên cứu của PGS.TS. Mai Thị Hoàng Minh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng của kế toán viên, nhấn mạnh vai trò của nhận thức, sự hỗ trợ từ lãnh đạo và khả năng chuẩn bị nguồn lực trước khi áp dụng chuẩn mực.

Nhận thức và năng lực quyết định mức độ sẵn sàng

Trong quá trình cải cách tài chính công, thông tin kế toán cần phản ánh đầy đủ, chính xác và kịp thời tình hình tài chính của các đơn vị, phục vụ công tác quản lý ngân sách, giám sát và ra quyết định. Việc xây dựng hệ thống Chuẩn mực kế toán công Việt Nam phù hợp với điều kiện trong nước và thông lệ quốc tế là một bước quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy và khả năng so sánh của thông tin tài chính khu vực công.

Tuy nhiên, ban hành chuẩn mực chưa đồng nghĩa với việc các đơn vị có thể triển khai hiệu quả. Kết quả phụ thuộc đáng kể vào khả năng tiếp cận, hiểu và vận dụng quy định của kế toán viên, cùng mức độ chủ động của ban lãnh đạo trong tổ chức thực hiện.

Nghiên cứu cho thấy nhận thức về VPSAS cần được hình thành ở nhiều nhóm chủ thể. Lãnh đạo đơn vị quyết định chủ trương và phân bổ nguồn lực; kế toán viên trực tiếp thực hiện các yêu cầu chuyên môn; các cơ quan và bên liên quan tham gia hướng dẫn, giám sát hoặc sử dụng thông tin kế toán. Nhận thức của từng nhóm cần gắn với chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động của đơn vị.

Việc áp dụng VPSAS được kỳ vọng nâng cao độ tin cậy của thông tin tài chính, củng cố niềm tin của các bên sử dụng thông tin và tạo cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xem xét, phân bổ nguồn lực phù hợp. Nhận thức rõ những lợi ích này có thể giúp các đơn vị chủ động hơn trong quá trình chuẩn bị.

Dù vậy, kế toán viên vẫn có thể gặp khó khăn khi tiếp cận ngôn ngữ, nội dung chuyên môn và yêu cầu vận dụng chuẩn mực vào từng lĩnh vực cụ thể. Sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng giữa các đơn vị, bộ, ngành cũng có thể ảnh hưởng đến tính đồng bộ của thông tin kế toán.

Nghiên cứu chỉ ra rằng khi ban lãnh đạo nhận thức rõ hơn về những khó khăn, trở ngại và nội dung phức tạp của VPSAS, mức độ sẵn sàng của tổ chức có thể giảm. Kết quả này cho thấy việc nhận diện thách thức cần đi cùng giải pháp hỗ trợ cụ thể. Nếu thiếu hướng dẫn và điều kiện triển khai, những khó khăn về chuyên môn có thể trở thành rào cản đối với quá trình áp dụng chuẩn mực.

Tăng trách nhiệm của lãnh đạo, chủ động chuẩn bị nguồn lực

Sự hỗ trợ của ban lãnh đạo là một yếu tố quan trọng đối với quá trình chuẩn bị áp dụng VPSAS. Theo nghiên cứu, lãnh đạo cần thể hiện thái độ tích cực thông qua việc bố trí nhân lực, bảo đảm nguồn lực tài chính và truyền đạt rõ chủ trương ủng hộ những thay đổi trong hệ thống kế toán công.

Các đơn vị cần đánh giá năng lực hiện có của đội ngũ kế toán, xác định những nội dung còn thiếu và xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp. Việc cập nhật các chuẩn mực đã ban hành, theo dõi dự thảo chuẩn mực mới và nghiên cứu yêu cầu chuyên môn từ sớm sẽ giúp kế toán viên có thời gian chuẩn bị trước khi triển khai trên thực tế.

Ở cấp độ quản lý nhà nước, các bộ, ngành và cơ quan liên quan cần tăng cường truyền thông về mục tiêu, lợi ích và yêu cầu của VPSAS. Nội dung hướng dẫn cần giúp đơn vị hiểu rõ cách thức vận dụng chuẩn mực vào hoạt động chuyên môn, đồng thời nhận diện những khó khăn có thể phát sinh để chủ động xử lý.

Về mặt học thuật, nghiên cứu góp phần làm rõ mối quan hệ giữa sự hỗ trợ của ban lãnh đạo và mức độ sẵn sàng áp dụng chuẩn mực kế toán công. Việc kết hợp lý thuyết thể chế và lý thuyết đại diện cung cấp thêm cơ sở phân tích ảnh hưởng của môi trường tổ chức và vai trò quản lý đối với quá trình tiếp nhận thay đổi. Nghiên cứu cũng kế thừa thang đo mức độ sẵn sàng của Guerreiro và cộng sự (2008), tạo cơ sở tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về lĩnh vực này.

Từ kết quả nghiên cứu, yêu cầu đặt ra là cần triển khai đồng bộ giữa truyền thông chính sách, đào tạo chuyên môn và chuẩn bị nguồn lực tại các đơn vị công. Mức độ sẵn sàng của kế toán viên không thể chỉ dựa vào yêu cầu tuân thủ chuẩn mực, mà cần được hỗ trợ bằng năng lực thực hiện, sự đồng thuận của lãnh đạo và điều kiện triển khai phù hợp. Đây là cơ sở để VPSAS được áp dụng hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng thông tin và trách nhiệm giải trình trong khu vực công.

PGS.TS. Mai Thị Hoàng Minh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.