Thị trường sắn quý I/2026: giá tăng, xuất khẩu bứt phá nhưng tiềm ẩn rủi ro

Thị trường sắn đang chịu tác động từ thiếu hụt nguồn cung

Trên phạm vi toàn cầu, thị trường sắn đang chịu tác động trực tiếp từ sự thiếu hụt nguồn cung tại các quốc gia sản xuất chủ chốt. Tại Thái Lan, hạn hán kéo dài khiến sản lượng sắn suy giảm đáng kể, kéo theo giá nội địa tăng lên mức cao nhất trong quý I/2026. Giá sắn củ tươi dao động 3,35–3,55 THB/kg, trong khi tinh bột sắn tăng mạnh lên 15,60 THB/kg. Giá xuất khẩu cũng leo lên mức 515 USD/tấn, phản ánh áp lực chi phí và sự khan hiếm nguyên liệu.

Cùng thời điểm, nhu cầu từ Trung Quốc tăng mạnh, đặc biệt đối với sắn lát. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá ngô nội địa tại quốc gia này duy trì ở mức cao, buộc các nhà máy sản xuất ethanol và thức ăn chăn nuôi chuyển sang sử dụng sắn như một nguyên liệu thay thế nhằm tối ưu chi phí. Sự dịch chuyển này không chỉ làm gia tăng nhu cầu mà còn góp phần giữ giá sắn ở mức cao trong ngắn hạn.

Trong nước, thị trường sắn bước vào giai đoạn cuối vụ với trạng thái nguồn cung cạn kiệt. Đến cuối tháng 3/2026, khoảng 70–80% diện tích đã được thu hoạch, khiến nhiều nhà máy tinh bột đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu nghiêm trọng, thậm chí phải dừng hoạt động sớm. Giá sắn củ tươi vì thế tăng lên mức cao kỷ lục, đạt 3.350–3.550 đồng/kg tại Tây Ninh, 3.050–3.200 đồng/kg tại Gia Lai và Bình Định, và 2.850–3.000 đồng/kg tại khu vực miền Bắc.

Không chỉ sắn củ, các sản phẩm chế biến cũng ghi nhận mức giá cao. Tinh bột sắn tại miền Nam dao động 12.500–13.200 đồng/kg, trong khi sắn lát đạt 5.800–6.200 đồng/kg. Đáng chú ý, sắn lát đang được ưu tiên sử dụng trong ngành thức ăn chăn nuôi nhờ giá thấp hơn khoảng 2.000 đồng/kg so với ngô nhập khẩu, qua đó củng cố vai trò là nguyên liệu thay thế hiệu quả.

Bên cạnh yếu tố mùa vụ, dịch bệnh khảm lá tiếp tục gây áp lực lên sản xuất. Dù các giống kháng bệnh đã được đưa vào canh tác, nhưng chưa đủ để bù đắp sự sụt giảm năng suất. Sự kết hợp giữa dịch bệnh và cuối vụ thu hoạch đã khiến nguồn cung nội địa suy giảm nhanh chóng, trở thành nguyên nhân trực tiếp đẩy giá tăng cao.

Xuất khẩu tăng mạnh nhưng phụ thuộc lớn vào một thị trường

Trong bối cảnh nguồn cung thắt chặt và giá tăng, xuất khẩu sắn của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng ấn tượng. Tính đến giữa tháng 3/2026, tổng lượng xuất khẩu đạt 1,06 triệu tấn, với trị giá 359,41 triệu USD, tăng 10,7% về lượng và 18,4% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt 348,71 USD/tấn, tăng mạnh 19,5%, cho thấy lợi thế từ xu hướng giá quốc tế đi lên.

Cơ cấu xuất khẩu cho thấy tinh bột sắn vẫn là mặt hàng chủ lực, chiếm hơn 64% về lượng và trên 76% về trị giá. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là sự bứt phá của sắn lát khô, với mức tăng trưởng lên tới 174% về lượng và 185,1% về trị giá. Sự gia tăng này phản ánh nhu cầu mạnh từ thị trường Trung Quốc, đặc biệt trong các ngành sản xuất ethanol và thức ăn chăn nuôi.

Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò thị trường tiêu thụ gần như tuyệt đối, chiếm tới 94,02% tổng trị giá xuất khẩu sắn của Việt Nam. Không chỉ là thị trường lớn nhất, quốc gia này còn quyết định đáng kể đến xu hướng giá và sản lượng xuất khẩu. Trong hai tháng đầu năm, thị phần sắn lát của Việt Nam tại Trung Quốc tăng mạnh, từ 19,29% lên 50,05%, trong khi thị phần của Thái Lan giảm sâu do thiếu hụt nguồn cung.

Sự gia tăng thị phần này đến từ nhiều yếu tố. Thứ nhất là hiệu ứng thay thế khi giá ngô cao khiến sắn trở thành lựa chọn kinh tế hơn. Thứ hai là nguồn cung từ Thái Lan suy giảm, tạo khoảng trống thị trường cho Việt Nam. Thứ ba là lợi thế giá khi sắn lát trong nước rẻ hơn đáng kể so với các nguyên liệu thay thế. Ngoài ra, việc doanh nghiệp chủ động giải phóng hàng tồn kho cũng giúp đáp ứng kịp thời nhu cầu lớn từ đối tác.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường cũng đặt ra rủi ro đáng kể. Từ ngày 01/06/2026, Trung Quốc sẽ áp dụng Lệnh 280 với các quy định chặt chẽ hơn về đăng ký doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bao bì. Những yêu cầu này có thể gây gián đoạn cục bộ dòng chảy xuất khẩu nếu doanh nghiệp không kịp thích ứng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường này chiếm tỷ trọng áp đảo.

Ngoài yếu tố chính sách, biến động chi phí cũng là một biến số quan trọng. Giá dầu ở mức cao đã làm tăng chi phí vận tải và năng lượng, qua đó đẩy giá xuất khẩu sắn lên. Đồng thời, chi phí năng lượng cao cũng thúc đẩy nhu cầu sản xuất ethanol, gián tiếp hỗ trợ tiêu thụ sắn lát. Như vậy, giá dầu không chỉ tác động đến chi phí mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc nhu cầu thị trường.

Trong ngắn hạn, triển vọng thị trường sắn vẫn nghiêng về xu hướng tích cực. Giá được dự báo khó giảm trong tháng 4/2026 do nguồn cung tiếp tục hạn chế khi Thái Lan kết thúc vụ thu hoạch, trong khi nhu cầu từ Trung Quốc bước vào giai đoạn cao điểm quý II. Giá tinh bột sắn thế giới có thể dao động trong khoảng 420–530 USD/tấn, phản ánh trạng thái ổn định ở mức cao.

Tuy vậy, xu hướng này không hoàn toàn bền vững. Việc nhu cầu tích trữ có thể giảm khi giá không còn ở mức thấp, cùng với các thay đổi chính sách nhập khẩu, có thể khiến thị trường điều chỉnh trong các quý tiếp theo. Do đó, dù đang hưởng lợi từ chu kỳ giá tăng, ngành sắn Việt Nam vẫn cần giải quyết các vấn đề cốt lõi như ổn định nguồn cung, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Thị trường sắn đầu năm 2026 phản ánh rõ sự tương tác giữa cung, cầu và chính sách. Giá tăng là hệ quả trực tiếp của nguồn cung suy giảm, trong khi xuất khẩu bứt phá nhờ nhu cầu thay thế và lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, việc giảm phụ thuộc vào một thị trường và nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm sẽ là yếu tố quyết định trong giai đoạn tới.