Hai phương án điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân

Tại cuộc họp báo quý II/2025, Bộ Tài chính cho biết đã hoàn tất đề xuất xây dựng Luật Thuế TNCN (thay thế), trong đó trọng tâm là điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh vốn được giữ nguyên từ tháng 7/2020 đến nay, cụ thể là 11 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Đề xuất đã được Chính phủ thống nhất bổ sung vào chương trình xây dựng luật năm 2025 và dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10 tới.

Dự thảo nghị quyết kèm theo nêu rõ hai phương án điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh:

 Phương án 1: nâng mức giảm trừ cho cá nhân lên 13,3 triệu đồng/tháng, và 5,3 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

 Phương án 2: tăng tương ứng lên 15,5 triệu đồng/tháng và 6,2 triệu đồng/tháng.

So với quy định hiện hành, phương án 1 sẽ giúp cá nhân nộp thuế được giảm thêm 2,3 triệu đồng/tháng, trong khi phương án 2 nâng mức giảm lên 4,5 triệu đồng/tháng, một con số đáng kể nếu xét trong bối cảnh giá cả leo thang, thu nhập chưa tăng tương xứng và áp lực chi tiêu ngày càng lớn ở các đô thị lớn.

Thực tế, đòi hỏi điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh không đơn thuần chỉ xuất phát từ sự thay đổi của chỉ số giá tiêu dùng (CPI), mà còn phản ánh sức ép trực tiếp từ đời sống thường nhật. Tại Hà Nội, TP.HCM hay một số đô thị cấp hai, chi phí ăn ở, học hành, y tế… đã vượt xa ngưỡng được xem là “sống tối thiểu”. Với tổng thu nhập 15–20 triệu đồng/tháng, không ít hộ gia đình chỉ đủ trang trải chi tiêu thiết yếu mà không thể tiết kiệm hay tích lũy.

Chị Lê Thị Trang (Thanh Hóa), nhân viên văn phòng hơn 10 năm kinh nghiệm, chia sẻ: “Hai vợ chồng tôi thu nhập khoảng 35 triệu/tháng, nuôi hai con nhỏ tại Hà Nội, mọi chi phí từ tiền nhà, học phí, ăn uống đến y tế đều tăng đều mỗi năm. Mức giảm trừ hiện tại không còn phù hợp, vì nó không phản ánh được thực tế chi tiêu của một gia đình thành thị”.

Theo thống kê, chỉ số CPI đã tăng trên 15% từ năm 2020 nhưng mức giảm trừ gia cảnh vẫn giữ nguyên, dẫn đến sự mất cân đối trong đánh giá nghĩa vụ thuế. Tình trạng này được nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng đang làm xói mòn nguyên tắc công bằng thuế và tạo ra sự lạm thu đối với người thu nhập trung bình – thấp.

TS Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, đã đến lúc cần tư duy lại chính sách thuế TNCN. Không thể chỉ dựa trên một chỉ số CPI để điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh. Thay vào đó, cần xem xét đến mức sống tối thiểu và chi phí sinh hoạt thực tế tại từng khu vực.

Theo ông, cách tiếp cận hợp lý hơn là dựa vào mức lương tối thiểu vùng, từ đó nhân với một hệ số phù hợp để xây dựng mức giảm trừ gia cảnh có tính phân loại vùng miền. “Một hộ gia đình ở TP.HCM không thể bị áp chung ngưỡng với hộ ở miền núi. Chỉ khi chính sách thuế phản ánh đúng sự khác biệt về chi tiêu thì mới thực sự công bằng”, ông Việt nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở điều chỉnh mức giảm trừ, Bộ Tài chính cũng đề xuất cải cách sâu hơn, bao gồm việc rút gọn biểu thuế lũy tiến đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công. Hiện tại, biểu thuế có 7 bậc, được đánh giá là quá phức tạp và thiếu linh hoạt. Dự thảo mới đề xuất rút xuống còn 5 bậc, với cấu trúc đơn giản hơn nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc điều tiết thu nhập theo mức lũy tiến.

Song song, Bộ cũng đang tiến hành rà soát toàn diện các khoản thu nhập chịu thuế, các quy định miễn thuế, đồng thời nghiên cứu cơ chế linh hoạt cho hộ và cá nhân kinh doanh, giao Chính phủ quyền điều chỉnh theo thực tiễn thay vì “đóng khung” trong luật như hiện nay.

Điều quan trọng là, việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh cần được xem như một bước đi trong lộ trình cải cách thuế dài hạn, thay vì là giải pháp tình thế. Chính sách thuế cần có tính cập nhật định kỳ, phản ánh đúng mức sống và thu nhập trung bình của xã hội, qua đó tăng thu nhập khả dụng, thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình và gián tiếp tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.