Giảm gánh nặng thủ tục hành chính bằng công nghệ và dữ liệu liên thông

Chuyển dịch từ quản trị giấy tờ sang điều hành bằng dữ liệu

Công cuộc cải cách hành chính tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính bản lề, dịch chuyển từ phương thức quản lý dựa trên văn bản giấy tờ truyền thống sang mô hình điều hành thông minh bằng dữ liệu số. Nhiều thập kỷ qua, gánh nặng từ các thành phần hồ sơ trùng lặp, quy trình xác minh thủ công không chỉ gây lãng phí thời gian, tiền bạc của người dân, doanh nghiệp mà còn trở thành rào cản vô hình làm giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trước yêu cầu cấp bách của kỷ nguyên số, văn bản chỉ đạo mới nhất mang số 732/TTg-CĐS do Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về việc quyết liệt cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện.

Quyết sách này được đưa ra dựa trên kết quả rà soát thực tế từ Báo cáo số 434/BC-BTP của Bộ Tư pháp, tập trung thẳng vào việc tháo gỡ nút thắt tại các thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp xã, nơi tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên nhất với người dân. Điều hành bằng dữ liệu đồng nghĩa với việc thay đổi căn bản tư duy quản lý.

Thay vì bắt người dân phải tự đi chứng minh thông tin của mình thông qua hàng loạt giấy tờ xác nhận, các cơ quan hành chính nhà nước phải chủ động liên thông, chia sẻ và khai thác thông tin từ các hệ thống dùng chung. Đây là lời giải triệt để cho bài toán giảm tải thành phần hồ sơ, giúp minh bạch hóa dòng chảy thủ tục và ngăn chặn tình trạng nhũng nhiễu, cát cứ thông tin ở các cấp chính quyền cơ sở.

Để tạo bệ đỡ pháp lý vững chắc cho bước chuyển mình này, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ khẩn trương ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật tương ứng. Trọng tâm chiến lược là đẩy nhanh tiến độ đưa vào vận hành các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo danh mục quy định tại Nghị định số 278/2025/NĐ-CP.

Việc định hình rõ ràng các trường thông tin được phép khai thác và thiết lập tiêu chuẩn kết nối đồng bộ sẽ giúp các địa phương có thể kết nối, chia sẻ ngay lập tức đối với những hệ thống đã hoàn thiện. Khi hạ tầng dữ liệu được khơi thông, các thủ tục hành chính đã cắt giảm, thay thế bằng dữ liệu điện tử phải được công bố, cập nhật công khai để người dân dễ dàng giám sát và thực hiện.

Tự động hóa quy trình và trách nhiệm đồng bộ của các cấp chính quyền

Mục tiêu cốt lõi của cuộc cách mạng dữ liệu này là mang lại sự thuận tiện tối đa cho người sử dụng dịch vụ công. Điểm đột phá trong quy trình công nghệ mới là yêu cầu các hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính phải tự động cung cấp, hiển thị các trường dữ liệu sẵn có từ cơ sở dữ liệu liên thông để người dân và doanh nghiệp kiểm tra, xác nhận trước khi nộp hồ sơ.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, đối với các hệ thống đang xây dựng chưa kịp hoàn tất kết nối, người dân hoàn toàn được quyền sử dụng các thành phần hồ sơ, kết quả điện tử đã lưu trữ tại Kho quản lý dữ liệu điện tử cá nhân, tổ chức của mình để thực hiện dịch vụ công trực tuyến mà không phải nộp bản giấy.

Ở góc độ thực thi tại địa phương, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đóng vai trò là những hạt nhân quyết định sự thành bại của chính sách. Các địa phương được giao quyền chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền để triển khai phương án cắt giảm phù hợp với đặc thù địa bàn.

Nguyên tắc tối cao là phải bảo đảm tính thống nhất trong việc khai thác và tái sử dụng dữ liệu trong toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục. Việc công khai, minh bạch các bước cải cách này trên các cổng dịch vụ công địa phương sẽ giúp loại bỏ các quy định tự phát, làm tăng sự hài lòng của người dân đối với bộ máy công quyền.

Để bảo đảm toàn bộ hệ thống vận hành đúng quỹ đạo và không bị rơi vào tình trạng trì trệ, Bộ Tư pháp được giao vai trò đầu mối điều phối vĩ mô, hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương tái cấu trúc toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của bộ là lồng ghép các nội dung cải cách dựa trên dữ liệu vào quá trình xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung quy định về thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Đồng thời, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ tăng cường công tác kiểm tra, đôn đốc một cách thường xuyên, kịp thời kiến nghị các biện pháp xử lý nghiêm đối với các đơn vị thực hiện không nghiêm túc hoặc cố tình chậm trễ trong việc chia sẻ dữ liệu.

Cắt giảm thủ tục hành chính bằng dữ liệu số là con đường ngắn nhất để cởi trói các nguồn lực và khơi thông sức mạnh nội tại của toàn xã hội. Việc thực thi đồng bộ, nhất quán từ trung ương đến địa phương không chỉ giúp xây dựng một Chính phủ số liêm chính, kiến tạo mà còn tạo dựng niềm tin vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân, thúc đẩy đất nước phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.