Đồng Tháp phát triển công nghiệp sinh học, nâng giá trị nông sản

Theo Kế hoạch số 1654/KH-UBND ngày 2/11/2026, tỉnh sẽ tập trung ứng dụng công nghệ gen, vi sinh, enzyme và công nghệ tế bào vào các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cây ăn quả, thủy sản và chăn nuôi. Đến năm 2035, địa phương phấn đấu tái chế, chế biến sâu ít nhất 80% phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, từng bước hình thành trung tâm nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Đưa công nghệ sinh học vào các ngành hàng chủ lực

Kế hoạch phát triển công nghiệp sinh học trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2045 xác định trọng tâm là đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất hàng hóa. Lúa gạo, sầu riêng, xoài, thanh long, mít, hoa kiểng, sen, cá tra, tôm và chăn nuôi là những ngành hàng được ưu tiên.

Trong giai đoạn 2026–2030, Đồng Tháp dự kiến triển khai 15 nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo hình thức đặt hàng, tiếp nhận chuyển giao ít nhất 10 quy trình công nghệ sinh học vào sản xuất. Tỉnh đặt mục tiêu thương mại hóa 7 sản phẩm công nghệ sinh học thế hệ mới, thu hút khoảng 20 doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia trực tiếp vào chuỗi nghiên cứu, sản xuất hoặc kinh doanh.

Cùng với phát triển sản phẩm, tỉnh sẽ thu thập, bảo tồn và số hóa dữ liệu ADN barcode cho 30 nguồn gen cây trồng, vật nuôi và thủy sản bản địa, đặc sản. Ít nhất một phòng thí nghiệm hoặc trung tâm phân tích, kiểm định đạt chuẩn VILAS sẽ được hình thành, có năng lực chẩn đoán nhanh dịch bệnh bằng kỹ thuật sinh học phân tử như PCR và Real-time PCR.

Đối với ngành lúa gạo, công nghệ gen, công nghệ di truyền và chọn giống dựa trên chỉ thị phân tử được định hướng ứng dụng để tạo ra các giống lúa chất lượng cao, có khả năng thích ứng với hạn, mặn và ngập úng. Tỉnh đặt mục tiêu duy trì trên 90% diện tích lúa sử dụng giống chất lượng cao. Công nghệ vi sinh và enzyme cũng được sử dụng để chuyển hóa rơm rạ thành phân bón hữu cơ sinh học, thức ăn chăn nuôi và giá thể trồng trọt, hạn chế tình trạng phụ phẩm bị bỏ phí và góp phần giảm phát thải.

Với cá tra, Đồng Tháp định hướng xây dựng chương trình công nghệ sinh học chuyên sâu, tập trung vào chọn giống, kiểm soát dịch bệnh và chế biến phụ phẩm. Công nghệ chỉ thị phân tử và giải trình tự gen thế hệ mới được ứng dụng để chọn tạo các dòng cá tăng trưởng nhanh, có tỷ lệ thịt xẻ trắng cao và khả năng kháng bệnh gan thận mủ, xuất huyết. Việc gắn chip và sử dụng ADN barcode giúp quản lý phả hệ cá bố mẹ, kiểm soát nguy cơ phối giống cận huyết.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu làm chủ các bộ kit chẩn đoán nhanh bằng Real-time PCR, LAMP; thử nghiệm vaccine thế hệ mới kết hợp probiotic, enzyme, kháng thể IgY và thảo dược lên men nhằm thay thế kháng sinh trong nuôi thủy sản. Các tập đoàn vi sinh vật phân giải bùn đáy và công nghệ tuần hoàn nước được định hướng ứng dụng để kiểm soát môi trường vùng nuôi.

Theo mục tiêu đến năm 2030, diện tích nuôi cá tra thương phẩm của tỉnh đạt 4.300 ha, sản lượng khoảng 847.000 tấn. Định hướng phát triển công nghệ sinh học được gắn với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 1,2 tỷ USD.

Tái chế phụ phẩm, hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn

Xử lý phụ phẩm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch. Đồng Tháp đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026–2030 có ít nhất 60% phụ phẩm nông nghiệp chủ lực được thu gom, chuyển hóa bằng vi sinh và enzyme thành phân bón hữu cơ hoặc sản phẩm có giá trị gia tăng. Tỷ lệ này sẽ tăng lên tối thiểu 80% trong giai đoạn 2031–2035 và tầm nhìn đến năm 2045.

Với lĩnh vực trồng trọt, rơm rạ và phụ phẩm từ sầu riêng, xoài, mít sẽ được xử lý bằng các tập đoàn vi sinh vật phân giải xenlulo, cố định đạm và phân giải lân khó tan. Sản phẩm sau xử lý có thể sử dụng làm phân bón hữu cơ sinh học, giá thể cấy mô và thức ăn chăn nuôi. Cách tiếp cận này giúp đưa phụ phẩm trở lại quá trình sản xuất, giảm lượng chất thải và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Trong chế biến cá tra, công nghệ enzyme và lên men vi sinh được sử dụng để chuyển hóa đầu cá, xương, da và mỡ thành collagen, gelatin, dầu cá Omega-3, đạm thủy phân sinh học và phân bón hữu cơ. Đây là hướng khai thác những phần nguyên liệu trước đây thường có giá trị thấp, tạo thêm nguồn thu từ hoạt động chế biến thủy sản.

Đối với chất thải chăn nuôi và bùn đáy ao nuôi cá tra, tôm, tỉnh định hướng ứng dụng công nghệ ủ men vi sinh và các tập đoàn vi sinh vật bản địa để xử lý chất thải. Bùn sau xử lý có thể được chuyển hóa thành phân bón vi sinh phục vụ trồng trọt. Các mô hình tuần hoàn nước, Biofloc và Semi-Biofloc cũng được đưa vào định hướng ứng dụng nhằm kiểm soát chất lượng nước, giảm nhu cầu thay nước và hạn chế phát thải.

Để quản lý hoạt động sản xuất, tỉnh dự kiến xây dựng hệ thống dữ liệu số ngành thủy sản, kết nối thông tin về cơ sở nuôi, quan trắc môi trường, dịch bệnh, an toàn thực phẩm và quản lý tàu cá. Dữ liệu ADN barcode, mã định danh điện tử và thông tin phả hệ cá bố mẹ sẽ được tích hợp phục vụ quản lý giống. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử cũng được định hướng áp dụng cho 100% cơ sở nuôi cá tra, tôm nước lợ và lồng bè đã được cấp giấy xác nhận.

Doanh nghiệp được xác định là lực lượng trung tâm trong ứng dụng công nghệ, tổ chức sản xuất quy mô công nghiệp và thương mại hóa sản phẩm. Tỉnh khuyến khích doanh nghiệp lớn thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), hợp tác với viện, trường để tiếp nhận công nghệ và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, thử nghiệm quy mô pilot, hướng dẫn quy chuẩn an toàn sinh học và hỗ trợ đăng ký sở hữu trí tuệ. Các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất, tín dụng đầu tư và hỗ trợ từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia cũng được định hướng áp dụng theo quy định hiện hành. Sở Nông nghiệp và Môi trường là đầu mối triển khai; Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ nhiệm vụ nghiên cứu, phòng thí nghiệm và sở hữu trí tuệ; các sở, ngành và địa phương phối hợp thực hiện theo chức năng.

Trong giai đoạn 2031–2035, Đồng Tháp đặt mục tiêu tăng số lượng doanh nghiệp công nghiệp sinh học từ 50–70% so với giai đoạn trước; sản phẩm sinh học nội địa thay thế ít nhất 50–60% chế phẩm, phân bón và thuốc bảo vệ sinh học nhập khẩu. Tỉnh hướng tới ứng dụng rộng rãi công nghệ gen, chỉnh sửa gen, công nghệ tế bào, vi sinh và enzyme tiên tiến; đồng thời đưa 100% chuỗi nông sản chủ lực vào quy trình sản xuất sinh học, an toàn và phát thải thấp.

Việc hiện thực hóa các mục tiêu này phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và vùng sản xuất. Khi công nghệ sinh học được ứng dụng vào chọn giống, kiểm soát dịch bệnh, chế biến sâu và xử lý phụ phẩm, giá trị tạo ra từ các ngành hàng nông nghiệp có thể được mở rộng theo hướng tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào các khâu sản xuất truyền thống. Đây cũng là cơ sở để Đồng Tháp xây dựng trung tâm nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và dịch vụ công nghệ sinh học nông nghiệp – môi trường của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.