Động lực mới cho hợp tác Việt Nam – Nhật Bản

Sự kiện Diễn đàn Kinh tế Việt Nam – Kansai, diễn ra ngày 9/9/2025 tại Osaka (Nhật Bản), đã trở thành minh chứng rõ rệt cho tầm nhìn chiến lược, sự đồng thuận về lợi ích và tiềm năng hợp tác to lớn, khi Phó Thủ tướng Lê Thành Long cùng đại diện các tổ chức kinh tế, cơ quan chính phủ, hiệp hội doanh nghiệp và ngân hàng lớn của hai nước cùng hội tụ để bàn thảo những hướng đi mới nhằm kiến tạo động lực tăng trưởng chung.

Quan hệ Việt Nam – Nhật Bản là hình mẫu hợp tác toàn diện và bền vững

Trải qua hơn nửa thế kỷ vun đắp, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những mối quan hệ “hình mẫu” trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, không chỉ bởi sự tin cậy chính trị cao mà còn bởi sự gắn kết lợi ích chiến lược sâu sắc, mức độ hợp tác toàn diện và sự giao lưu nhân dân ngày càng bền chặt. Nhật Bản hiện giữ vị trí là đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam, đồng thời là nhà cung cấp vốn ODA lớn nhất, nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài đứng thứ ba, đối tác thương mại và du lịch lớn thứ tư, với hơn 5.600 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký gần 80 tỷ USD, cùng với hơn 20 tỷ USD vốn vay ODA, hàng trăm triệu USD viện trợ không hoàn lại và hỗ trợ kỹ thuật.

Sự tham gia sâu rộng của doanh nghiệp Nhật Bản không chỉ mang lại nguồn vốn dồi dào, công nghệ tiên tiến, mà còn giúp Việt Nam tiếp cận phương thức quản trị hiện đại, mở ra cơ hội gắn kết chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất và thị trường tiêu dùng đầy tiềm năng với dân số hơn 100 triệu người, GDP bình quân đầu người gần 5.000 USD, tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao và ổn định, thì niềm tin của nhà đầu tư Nhật Bản tiếp tục gia tăng. Theo khảo sát thường niên của JETRO, hơn 56% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng hoạt động trong vòng 1-2 năm tới – tỷ lệ cao nhất trong ASEAN. Điều này phản ánh rõ kỳ vọng lớn lao của cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản vào tương lai hợp tác hai nước, đồng thời củng cố cơ sở để Việt Nam tiếp tục trở thành điểm đến ưu tiên trong chiến lược mở rộng ra nước ngoài của doanh nghiệp Nhật.

Bên cạnh đó, sự tương đồng trong định hướng phát triển bền vững, như chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải, đổi mới sáng tạo, số hóa, nông nghiệp công nghệ cao và phát triển kinh tế tri thức, đang mở ra dư địa hợp tác vô cùng lớn. Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã nhấn mạnh rằng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư tiếp tục là trụ cột nổi bật trong quan hệ song phương, đồng thời khẳng định tiềm năng chưa được khai thác hết giữa Việt Nam và Nhật Bản còn rất rộng, tạo nền tảng để thúc đẩy hợp tác chất lượng cao trong giai đoạn tới.

Điểm nhấn quan trọng tại Diễn đàn là sự đồng thuận giữa chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp hai nước trong việc khắc phục các rào cản thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho dòng vốn và công nghệ lưu chuyển thuận lợi hơn. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp mà Việt Nam triển khai từ tháng 7/2025 được đánh giá là bước tiến lớn trong cải cách hành chính, mở ra không gian phát triển mới, giúp cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhật Bản tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược.

Dư địa hợp tác và động lực mới trong giai đoạn chuyển đổi

Tại Diễn đàn, các nhà lãnh đạo Việt Nam đã đưa ra những thông điệp rõ ràng về định hướng hợp tác trong giai đoạn tới. Việt Nam mong muốn doanh nghiệp Nhật Bản tận dụng thế mạnh về vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và nguồn lực con người để hỗ trợ Việt Nam tiếp cận các dòng vốn xanh, bền vững, các quỹ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cũng như tham gia các lĩnh vực mũi nhọn như sản xuất chất bán dẫn, năng lượng tái tạo, trung tâm tài chính, công nghệ sinh học và y tế. Đây đều là những lĩnh vực mà Nhật Bản có lợi thế vượt trội, đồng thời trùng khớp với định hướng phát triển chiến lược của Việt Nam.

Hơn thế nữa, sự kiện EXPO Osaka 2025 với Ngày Quốc gia Việt Nam được kỳ vọng trở thành cơ hội vàng để quảng bá hình ảnh đất nước, tiềm năng đầu tư, đồng thời là dịp để doanh nghiệp hai nước củng cố niềm tin, tìm kiếm cơ hội hợp tác dài hạn. Trong bối cảnh Việt Nam đã ghi nhận nhiều thành tựu ấn tượng như FDI 8 tháng năm 2025 đạt 26,1 tỷ USD (tăng 27,3% so với cùng kỳ), xuất khẩu đạt 304,8 tỷ USD (tăng 14,4%), nhập khẩu tăng 18,1%, khách quốc tế đạt 13,9 triệu lượt, thì động lực mới từ hợp tác với Nhật Bản sẽ góp phần củng cố đà tăng trưởng bền vững.

Một khía cạnh quan trọng khác là sự kết nối giữa các địa phương hai nước, đặc biệt khi các tỉnh, thành phố Việt Nam đã có sự điều chỉnh mạnh mẽ về địa giới hành chính. Điều này không chỉ mở rộng không gian phát triển kinh tế vùng, mà còn tạo ra nhiều “cửa ngõ” để doanh nghiệp Nhật Bản tiếp cận các thị trường mới nổi tại Việt Nam, từ công nghiệp chế biến chế tạo, dịch vụ logistics cho tới nông nghiệp thông minh.

Ngoài ra, nhu cầu tăng cường hợp tác trong lĩnh vực nhân lực cũng ngày càng rõ rệt. Các công ty Nhật Bản đã bắt đầu xây dựng lộ trình đào tạo nhân sự Việt Nam để đảm nhận vai trò quản lý tại trụ sở chính hoặc chi nhánh toàn cầu, điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực nguồn nhân lực Việt Nam mà còn tạo cầu nối bền chặt hơn giữa hai nền kinh tế.

Ở góc độ vĩ mô, Việt Nam cam kết tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì các cân đối lớn, trong khi Nhật Bản, với tư cách đối tác chiến lược toàn diện, sẵn sàng đồng hành trong việc triển khai các dự án trọng điểm như trường Đại học Việt – Nhật hay các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu. Đây chính là minh chứng cụ thể cho sự hợp tác không chỉ trên phương diện kinh tế, mà còn ở khía cạnh xã hội, môi trường và phát triển con người.

Với tinh thần “chân thành, tình cảm, tin cậy, cùng có lợi” mà Phó Thủ tướng Lê Thành Long nhấn mạnh, Việt Nam khẳng định cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp Nhật Bản, tháo gỡ mọi vướng mắc, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và bền vững. Ngược lại, sự tham gia tích cực và lâu dài của doanh nghiệp Nhật Bản sẽ góp phần không nhỏ vào việc đưa Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành nền kinh tế có thu nhập cao, đồng thời củng cố vị thế của Nhật Bản như một đối tác chiến lược toàn diện, đóng góp thiết thực cho hòa bình, thịnh vượng chung tại châu Á và trên thế giới.