Động lực cho một kỷ nguyên năng lượng mới

Tiềm năng ngủ quên bên bờ sóng và rào cản từ thực tại

Việt Nam từ lâu đã được ví như một mỏ năng lượng khổng lồ trên biển với đường bờ biển dài hơn 3.200 km cùng những luồng gió đại dương dồi dào. Theo các ước tính kỹ thuật, dư địa phát triển điện gió ngoài khơi của chúng ta có thể đạt tới 1.000 GW, một con số đủ để đáp ứng nhu cầu điện năng gấp hàng chục lần hiện tại và mở ra triển vọng xuất khẩu năng lượng sạch.

Tuy nhiên, sự tương phản đầy nghịch lý nằm ở chỗ, dù sở hữu tiềm năng hàng đầu khu vực, Việt Nam vẫn chưa có được dù chỉ 1 MW điện gió ngoài khơi thương mại vận hành. Hệ quả tất yếu là nền kinh tế vẫn phải phụ thuộc nặng nề vào nguồn nhiên liệu hóa thạch khi hàng năm phải nhập khẩu tới 70% lượng than và sắp tới là khí thiên nhiên hóa lỏng để duy trì an ninh năng lượng.

Sự chậm trễ này không xuất phát từ năng lực của doanh nghiệp mà bắt nguồn từ những khoảng trống pháp lý mênh mông như biển cả. Những nhà đầu tư nội địa đầy tâm huyết hay các tập đoàn đa quốc gia với tiềm lực tài chính hùng mạnh đều rơi vào trạng thái tiến thoái lưỡng nan khi thiếu đi những quy định cụ thể về khảo sát biển, khung pháp lý về không gian hay cơ chế lựa chọn nhà thầu.

Khi không có một hành lang rõ ràng, mọi nỗ lực nghiên cứu và khảo sát dù kéo dài nhiều năm cũng buộc phải tạm dừng trước những rào cản hành chính. Thực trạng này đã đặt ra một yêu cầu cấp thiết về một sự xoay trục mạnh mẽ trong chính sách để biến gió biển thành nguồn điện thực thụ, giải phóng năng lượng cho các mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Việc thiếu vắng các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể, thay vì chỉ là những định hướng chung trong quy hoạch, đã khiến chuỗi cung ứng và hệ sinh thái năng lượng tái tạo chưa thể hình thành đồng bộ.

Một dự án điện gió ngoài khơi không đơn thuần là việc lắp đặt những tuabin giữa biển, đó là một tổ hợp hạ tầng kỹ thuật phức tạp đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả công nghệ lẫn dòng vốn. Khi các doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu, quốc gia đang bỏ lỡ những cơ hội vàng để chuyển dịch năng lượng và làm chủ công nghệ mới trong cuộc đua toàn cầu về giảm phát thải carbon.

Quyết sách đột phá và lời giải cho bài toán phân cấp quyền lực

Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030 vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 được xem là phát súng lệnh mở màn cho quá trình bứt phá. Điểm sáng lớn nhất của Nghị quyết nằm ở tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và sự linh hoạt trong quản lý.

Việc trao thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư cho Thủ tướng Chính phủ trong giai đoạn 2025-2030 mà không cần qua đấu giá quyền sử dụng đất chính là chìa khóa để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Tiếp sau đó, việc chuyển giao quyền lực này cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh từ năm 2031 sẽ tạo ra sự chủ động tuyệt vời cho các địa phương ven biển, giúp họ khai thác tối đa lợi thế địa lý của mình một cách linh hoạt và sát thực tế nhất.

Bên cạnh đó, việc mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho cả các đơn vị bán lẻ điện tham gia là một bước đi mang tính thị trường sâu sắc. Cơ chế này không chỉ giúp các doanh nghiệp FDI và khối xuất khẩu dễ dàng tiếp cận nguồn điện xanh để đạt được các chứng chỉ bền vững quốc tế mà còn tạo ra động lực cạnh tranh lành mạnh cho toàn ngành.

Đặc biệt, việc giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề kỹ thuật đặc thù như năng lực tài chính, xử lý chi phí khảo sát và cả điện hạt nhân module nhỏ cho thấy một tầm nhìn bao quát và cầu thị. Điều này cho phép hệ thống pháp luật chuyển động nhịp nhàng theo sự phát triển của công nghệ, tránh tình trạng chính sách lạc hậu so với thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Chuyên gia đều nhận định rằng, những điều chỉnh về cập nhật quy hoạch điện sẽ giúp thanh lọc các dự án chậm tiến độ, nhường chỗ cho những nguồn lực thực chất. Sự kết hợp giữa việc chỉ định nhà đầu tư chiến lược, thiết lập khung giá trần và đẩy mạnh đầu tư lưới truyền tải sẽ tạo ra một hệ sinh thái năng lượng an toàn và hiệu quả.

Đây là nền tảng vững chắc để thực hiện chiến lược năng lượng quốc gia theo hướng xanh và sạch. Để những cơn gió đại dương thực sự trở thành nguồn nội lực mạnh mẽ, chúng ta cần sự quyết liệt trong khâu thực thi để sớm đưa Nghị quyết vào cuộc sống, đảm bảo an ninh năng lượng cho một Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.