Đòn bẩy để kinh tế tập thể bứt phá

Điểm tựa từ mô hình tương trợ

Trong cấu trúc nền kinh tế quốc dân, kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước được xác định là nền tảng vững chắc. Tuy nhiên, một thực tế tồn tại bấy lâu nay là các hợp tác xã (HTX) dù có tiềm năng nhưng thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu vốn trầm trọng.

Tại hội thảo quốc tế diễn ra ngày 12/3, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), đã thẳng thắn chỉ ra rằng việc tiếp cận vốn tín dụng chính là điểm nghẽn lớn nhất ngăn cản sự bứt phá của khu vực này. Sự khó khăn trong việc chứng minh tài sản thế chấp và quy mô nhỏ lẻ đã khiến các HTX yếu thế hơn khi tiếp cận các ngân hàng thương mại.

Để giải quyết bài toán đó, hệ thống Quỹ TDND với hơn 1.100 đơn vị đang hoạt động chính là lời giải mang tính thực tiễn cao nhất. Với tổng nguồn vốn lên tới hơn 191 nghìn tỷ đồng, các quỹ này không hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận đơn thuần mà vận hành trên nguyên tắc tương trợ thành viên.

Đây là mô hình tài chính gần dân nhất, hiểu rõ đặc thù sản xuất của từng hộ gia đình, từng HTX địa phương để đưa dòng vốn vào đúng nơi cần thiết, đặc biệt là trong khu vực nông nghiệp và nông thôn.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy sức mạnh đáng nể của hệ thống này: tính đến cuối năm 2025, tổng tài sản toàn hệ thống đã đạt khoảng 203 nghìn tỷ đồng với gần 2 triệu thành viên tham gia.

Dư nợ cho vay đạt 147,2 nghìn tỷ đồng cho thấy khả năng hấp thụ vốn của cộng đồng địa phương là rất lớn. Những con số này minh chứng cho niềm tin của người dân vào mô hình tín dụng hợp tác.

Tuy nhiên, để thực sự trở thành đòn bẩy cho kinh tế tập thể bứt phá, các quỹ cần thoát khỏi tư duy quản trị truyền thống để chuyển mình theo hướng hiện đại và minh bạch hơn.

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực với tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức thấp (khoảng 0,89%), hệ thống Quỹ TDND đang đứng trước những thử thách mang tính sống còn về năng lực nội tại.

Ông Hoàng Việt Dũng, Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (Ngân hàng Nhà nước), đã đưa ra những cảnh báo sắc sảo về tình trạng một số quỹ đang dần xa rời tôn chỉ mục đích ban đầu. Xu hướng chạy theo lợi nhuận đơn thuần và buông lỏng công tác thanh tra, giám sát đã khiến rủi ro đạo đức của cán bộ trở thành nguy cơ tiềm ẩn lớn.

Việc bộ máy quản trị, điều hành và kiểm soát nội bộ tại một số đơn vị còn yếu kém không chỉ đe dọa sự an toàn của chính quỹ đó mà còn làm xói mòn niềm tin của các thành viên HTX. Trong kỷ nguyên mới, khi yêu cầu về tính công khai, minh bạch trở thành tiêu chuẩn quốc tế, các Quỹ TDND buộc phải tự chấn chỉnh để bảo vệ lợi ích của cộng đồng.

Sự tham gia của các tổ chức quốc tế như Liên đoàn Hợp tác xã Raiffeisen (Đức) tại hội thảo chính là sự hỗ trợ cần thiết để Việt Nam học hỏi các mô hình quản trị rủi ro tiên tiến, từ đó xây dựng hệ thống bền vững hơn.

Bên cạnh đó, cơn bão chuyển đổi số đang đặt các Quỹ TDND vào thế phải thay đổi hoặc bị đào thải. Thế hệ trẻ hiện nay ưu tiên các dịch vụ tài chính di động nhanh chóng và tiện lợi.

Sự phát triển mạnh mẽ của Fintech và Mobile Banking có thể khiến các quỹ mất đi lợi thế địa bàn truyền thống nếu không kịp thời đầu tư vào công nghệ. Việc hiện đại hóa không chỉ là trang bị phần mềm mà là thay đổi cả một hệ quy trình vận hành để phục vụ thành viên tốt hơn, nhanh hơn và an toàn hơn trên nền tảng số.

Tầm nhìn về hệ sinh thái tài chính bền vững

Hướng tới giai đoạn 2026-2030, Bộ Tài chính đang hoàn thiện Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể, trong đó hệ thống Quỹ TDND được xác định là một cấu phần không thể tách rời.

Không chỉ dừng lại ở vai trò cung ứng vốn, các quỹ còn được kỳ vọng trở thành lực lượng dẫn dắt, kết nối các nguồn lực để hỗ trợ các mô hình sản xuất kinh doanh hiệu quả tại địa phương. Đây là một phần trong chiến lược thực hiện tăng trưởng bao trùm, đảm bảo mọi thành phần kinh tế đều được thụ hưởng thành quả phát triển.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Một là hoàn thiện khung khổ pháp lý để tạo hành lang an toàn cho hoạt động của các quỹ. Hai là tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để xử lý dứt điểm các quỹ yếu kém, làm lành mạnh hóa hệ thống. Ba là đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực có cả trình độ chuyên môn lẫn đạo đức nghề nghiệp để vận hành bộ máy theo chuẩn mực mới.

Kinh tế tập thể chỉ có thể bứt phá khi "mạch máu" tài chính được khơi thông một cách liên tục và hiệu quả. Việc củng cố Quỹ TDND không chỉ là câu chuyện của ngành tài chính mà là nhiệm vụ chiến lược để phát triển nông thôn bền vững.

Khi mỗi HTX đều có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ chính cộng đồng của mình, họ sẽ có đủ tự tin để đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đó chính là nền tảng để kinh tế tập thể thực sự trở thành trụ cột của nền kinh tế dân tộc trong tương lai.