Đòn bẩy chính sách cho trí tuệ nhân tạo vươn tầm

Khơi thông dòng chảy nguồn lực

Trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) đang diễn ra khốc liệt trên toàn cầu, việc Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Trí tuệ nhân tạo được xem là bước đi chiến lược. Đây không chỉ đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật, mà còn là một bản thiết kế lộ trình nhằm biến AI thành hạ tầng trí tuệ quốc gia.

Điểm nhấn quan trọng nhất của dự thảo chính là các cơ chế hỗ trợ trực diện, thiết thực nhằm tháo gỡ những nút thắt về vốn, hạ tầng và pháp lý cho cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp nhỏ và vừa khi bước chân vào lĩnh vực AI chính là chi phí hạ tầng tính toán và dữ liệu. Dự thảo Nghị định đã đánh trúng tử huyệt này khi đề xuất tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu dùng chung và môi trường thử nghiệm có kiểm soát.

Đặc biệt, cơ chế phiếu hỗ trợ (Voucher) là một sáng kiến đầy tính thực tiễn. Theo đó, doanh nghiệp có dự án khả thi sẽ được cấp phiếu để thanh toán chi phí sử dụng hạ tầng, bộ dữ liệu và thuê chuyên gia tư vấn kỹ thuật. Cách tiếp cận này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính ban đầu, cho phép các nhóm nghiên cứu tập trung tối đa vào việc sáng tạo thuật toán và tối ưu hóa giải pháp.

Việc hỗ trợ chi phí tuân thủ và cung cấp miễn phí hồ sơ mẫu, công cụ tự đánh giá rủi ro là sự hỗ trợ vô cùng quý giá. Hiện nay, để một sản phẩm AI được thương mại hóa, doanh nghiệp phải trải qua quá trình đánh giá sự phù hợp và kiểm định an toàn thông tin rất tốn kém.

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ hỗ trợ một phần các chi phí này, đồng thời ưu tiên nguồn lực từ Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia. Điều này tạo ra một hệ sinh thái nuôi dưỡng các ý tưởng mới, nơi mà sai số về tài chính không còn là nỗi ám ảnh ngăn cản bước tiến của sự đổi mới.

Bên cạnh đó, việc ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ AI trong mua sắm công là một thông điệp mạnh mẽ về việc bảo hộ và thúc đẩy thị trường nội địa. Khi Nhà nước trở thành khách hàng lớn nhất và tiên phong, các doanh nghiệp AI sẽ có thêm động lực để hoàn thiện sản phẩm theo tiêu chuẩn cao nhất.

Sự kết nối cung cầu thông qua Sàn giao dịch công nghệ quốc gia và các hoạt động xúc tiến thương mại sẽ giúp các giải pháp AI Việt không chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm mà thực sự đi vào đời sống, nâng cao năng lực quản trị và sản xuất cho toàn xã hội.

Kiến tạo hệ sinh thái nhân lực và môi trường thử nghiệm an toàn

Nếu hạ tầng và chính sách là phần cứng thì nguồn nhân lực chính là phần hồn của nền kinh tế AI. Dự thảo Nghị định dành một phần dung lượng lớn để định hình chiến lược phát triển nhân lực toàn diện, từ giáo dục phổ thông đến đại học và đào tạo chuyên sâu.

Việc tích hợp nội dung về AI, tư duy tính toán và đạo đức công nghệ vào chương trình bắt buộc ở cấp phổ thông cho thấy tầm nhìn dài hạn của các nhà hoạch định chính sách. Chúng ta đang chuẩn bị một thế hệ công dân không chỉ biết sử dụng AI mà còn hiểu về trách nhiệm đạo đức khi tương tác với công nghệ.

Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo được đề xuất trong dự thảo nhấn mạnh vào ba trụ cột: đào tạo đại trà kỹ năng cho người lao động, đào tạo chuyên sâu đội ngũ kỹ sư chất lượng cao và thu hút chuyên gia quốc tế cũng như người Việt Nam ở nước ngoài.

Đây là lời giải cho bài toán thiếu hụt nhân sự chất lượng cao vốn đang là rào cản lớn cho mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu về AI trong khu vực. Các chuyên gia giáo dục cho rằng việc khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sẽ giúp xóa bỏ khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, tạo ra đội ngũ nhân lực thực chiến.

Một điểm sáng khác trong dự thảo là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Trong lĩnh vực đầy tính mới và rủi ro như AI, việc cho phép doanh nghiệp thử nghiệm trong một không gian pháp lý an toàn là tối quan trọng. Tại đây, doanh nghiệp được hỗ trợ tư vấn pháp lý, đánh giá rủi ro và kiểm thử miễn phí.

Cách tiếp cận này giúp Nhà nước vừa có thể quản lý được các tác động tiêu cực, vừa không kìm hãm sự sáng tạo. Đối với các doanh nghiệp sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, mô hình hoặc kết quả nghiên cứu vì lợi ích cộng đồng, dự thảo cũng đề xuất các cơ chế khuyến khích, khen thưởng phù hợp, tạo ra một văn hóa chia sẻ để cùng phát triển.

Nhìn rộng hơn, mục tiêu của những chính sách này không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp đơn lẻ mà là xây dựng một hệ sinh thái AI đồng bộ, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Việc đăng ký tiếp cận hỗ trợ qua Cổng thông tin điện tử một cửa giúp cắt giảm thủ tục hành chính, thể hiện tinh thần Chính phủ phục vụ và đồng hành cùng doanh nghiệp.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, nếu các quy định này sớm được thông qua và thực thi hiệu quả, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội tận dụng làn sóng AI để bứt phá về năng suất lao động và vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo không chỉ là câu chuyện của những dòng mã code, mà là câu chuyện về thể chế và sự sẵn sàng thay đổi. Với những cơ chế đột phá đang được đưa ra thảo luận, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ có quyền kỳ vọng vào một tương lai nơi trí tuệ Việt được chắp cánh bởi những chính sách đủ tầm và đủ tâm. Đây chính là thời điểm vàng để biến những ý tưởng táo bạo thành những sản phẩm AI thay đổi diện mạo kinh tế số nước nhà.