Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên mới
Hương Thảo
Xây dựng và hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược mà Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã đề ra. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022, được đưa ra tại Hội nghị Trung ương 6, khóa XIII, đã nhấn mạnh việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế tổ chức thực hiện pháp luật nhằm tạo nền tảng cho phát triển đất nước nhanh chóng và bền vững.
Phát biểu tại Tọa đàm “Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong Kỷ nguyên mới” do Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp cùng một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp vừa tổ chức mới đây, TS Nguyễn Thanh Tịnh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp chỉ rõ: Trong phiên khai mạc Kỳ họp thứ 8 của Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh sự cần thiết của chuyển đổi tư duy xây dựng pháp luật. Yêu cầu đặt ra là xây dựng hệ thống pháp luật không chỉ bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước mà còn khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất và khơi thông nguồn lực. Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh quan điểm loại bỏ tư duy “không quản được thì cấm” để tạo động lực phát triển.
TS Nguyễn Thanh Tịnh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp chia sẻ tầm quan trọng của việc đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên mới
Vì vậy, theo Thứ trưởng, việc đổi mới tư duy, quan điểm, quy trình xây dựng luật là một trong những yêu cầu, nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách thời gian tới nhằm tạo đột phá mạnh mẽ hơn về thể chế phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn, huy động và khơi thông mọi nguồn lực để đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.
TS. Nhị Lê - nguyên Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản khẳng định, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong Kỷ nguyên mới là chủ đề mới trong bối cảnh mới. Sau 40 năm đổi mới, cùng với những kết quả đạt được thì đất nước ta cũng phát hiện điểm nghẽn trong thể chế pháp luật. "Để đạt được mục tiêu 21 năm tới trở thành nước phát triển, vấn đề thể chế là then chốt", TS. Nhị Lê khẳng định.
Theo nguyên Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, thể chế được xây dựng từ hai nhân tố Pháp trị và Đức trị. Nghĩa là, thể chế được xây dựng từ luật pháp thống nhất với truyền thống xã hội, dư luận xã hội, pháp lý quốc tế và thông lệ quốc tế, nhằm định hướng và bảo đảm mọi sự phát triển kinh tế xã hội một cách thống nhất và cân bằng.
Hơn lúc nào hết, Đảng ta phải tiếp tục chủ động, chủ động hơn và kiên định "nắm chắc" luật pháp để cầm quyền, bảo đảm thống nhất vai trò lãnh đạo, trách nhiệm lịch sử; Bảo đảm thượng tôn pháp luật nhằm nâng cao vị thế, vai trò và sức mạnh lãnh đạo của Đảng đối với đất nước thông qua Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông mong muốn hệ thống pháp luật nước ta ngày càng đồng bộ, thống nhất hơn.
Còn GS.TS. Trần Ngọc Đường - Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn dân chủ và pháp luật (Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam), nguyên Phó chủ nhiệm văn phòng Quốc hội cho rằng vấn đề chủ quyền của nhân dân là giá trị cốt lõi của Nhà nước Pháp quyền nói chung và Nhà nước Pháp quyền XHCN Việt Nam nói riêng.
Trong Hiến pháp 2023 và từ Đại hội Đảng 13 đến nay, chủ quyền Nhân dân được đề cao. Nhân dân là chủ thể, quyền chủ quyền của nhân dân…, những khái niệm này cho thấy chủ quyền của nhân dân cao hơn quyền lực nhà nước. Nhân dân thực hiện quyền, giao quyền lập pháp cho Quốc hội… Quyền lực nhà nước phải được kiểm soát chặt chẽ, Nhân dân góp phần tích cực kiểm soát quyền lực Nhà nước.
"Trong điều kiện mới, xây dựng Nhà nước pháp quyền trong kỷ nguyên mới, tôi nghĩ một mặt phải đảm bảo quyền lập pháp của Quốc hội, và Quốc hội xem xét ủy quyền cho Chính phủ, Quốc hội có thể ủy quyền nhiều hơn cho Chính phủ. Nhưng sự ủy quyền này phải rất chặt chẽ. Quốc hội chỉ uỷ quyền cho Chính phủ, không uỷ quyền cho Bộ và chính quyền địa phương", nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nói. "Hoạt động lập pháp phải đổi mới, phải đảm bảo quyền của Nhân dân, phải đảm bảo giá trị cốt lõi, không thể ban hành luật một cách tùy tiện, cần liên tục đề cao chủ quyền của Nhân dân trong xây dựng Nhà nước pháp quyền".
Tọa đàm “Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong Kỷ nguyên mới” thu hút sự quan tâm và tham gia đóng góp ý kiến tâm huyết của nhiều chuyên gia.
Theo GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, vấn đề quan trọng đặt ra là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong Kỷ nguyên mới thế nào để tránh bị lạc hậu và có thể theo kịp phát triển chung. Theo ông, cần bước đột phá trong đổi mới tư duy xây dựng pháp luật nói chung và trong từng bộ phận hợp thành công tác xây dựng pháp luật.
"Cần xác định tư duy lập pháp, lập quy, tư duy pháp luật nói chung. Trước hết phải tư duy về hệ thống pháp luật hiện nay ra sao, mối quan hệ giữa pháp luật Việt Nam với quốc tế như thế nào, cách làm luật như hiện nay đã giải quyết được vấn đề thực tiễn chưa, điểm nghẽn trong thể chế là gì, quan hệ giữa hệ thống pháp luật với các quy phạm khác ra sao…", GS.TS Phan Trung Lý nêu. "Lập pháp phải thể hiện quyền và ý chí của Nhân dân, nguyên tắc không ủy quyền, đề nghị không tiếp tục ủy quyền trong lập pháp đồng thời làm rõ phạm vi, thẩm quyền lập pháp. Pháp luật phải thống nhất nhưng cần làm rõ hơn vấn đề phân quyền, phân cấp".
Trong khi đó, PGS Vũ Văn Phúc - Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học các cơ quan Đảng trung ương cho rằng, cần phải làm rõ “kỷ nguyên mới” là gì, nội hàm thế nào, điều kiện thực hiện ra sao... để xây dựng pháp luật hiệu quả và sát với thực tiễn phát triển của xã hội.
Theo TS. Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam: Các ý kiến trên là những đóng góp quý báu, là nền tảng để Bộ Tư pháp tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp mới, từ đó hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
