Đổi mới sản xuất lúa gạo, hướng tới giảm phát thải

Đưa công nghệ vào đồng ruộng, giảm chi phí sản xuất

Ngày 15/10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tổ chức Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026 tại TP.HCM với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy”. Hội nghị có khoảng 200 đại biểu tham dự trực tiếp và hàng trăm đại biểu trực tuyến, gồm đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân.

Trọng tâm của hội nghị là thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong hệ thống lương thực, đặc biệt là triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, theo Quyết định số 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023.

Ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn môi trường của thị trường tiêu thụ. Mô hình sản xuất dựa chủ yếu vào tăng sản lượng và sử dụng nhiều vật tư đầu vào khó đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Đề án 1 triệu ha đặt mục tiêu chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng nâng cao chất lượng gạo, sử dụng hiệu quả đất và nước, giảm chi phí sản xuất và hạn chế phát thải khí nhà kính. Hiệu quả triển khai cần được đánh giá qua thu nhập thực tế của nông dân, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh của ngành hàng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo vào thực tiễn sản xuất. Theo ông, trước sức ép từ biến đổi khí hậu, tài nguyên và tiêu chuẩn thị trường, bảo đảm an ninh lương thực không thể chỉ dựa vào gia tăng sản lượng.

Ông cho rằng thành công của Đề án cần được đánh giá qua chất lượng hạt gạo, hiệu quả sản xuất, thu nhập của nông dân, mức giảm phát thải có thể kiểm chứng và sức cạnh tranh bền vững của ngành hàng.

Để đạt mục tiêu này, cơ quan quản lý cần thúc đẩy liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; đồng thời nhân rộng các quy trình canh tác đã được chuẩn hóa. Công nghệ phải giải quyết những vấn đề trực tiếp tại đồng ruộng, từ tiết kiệm vật tư đến nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu và bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), do Chính phủ Úc hỗ trợ thông qua Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT), phối hợp triển khai với SNV Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, là một mô hình được đề cập tại hội nghị.

Dự án áp dụng Quy trình 4043 trên diện tích khoảng 240.000 ha. Kinh nghiệm từ mô hình này được kỳ vọng hỗ trợ quá trình nhân rộng phương thức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại khu vực.

Bên cạnh quy trình canh tác, doanh nghiệp phân bón cũng tham gia cung cấp giải pháp dinh dưỡng cây trồng phù hợp. Bình Điền, PVFCCo và Phân bón Miền Nam được đề cập trong định hướng nghiên cứu, cung ứng các giải pháp giúp sử dụng vật tư tiết kiệm, hạn chế đầu vào dư thừa và giảm tác động đến môi trường.

Hiệu quả của các giải pháp cần được xác định bằng kết quả sản xuất thực tế. Việc giảm lượng vật tư sử dụng phải đi cùng yêu cầu bảo đảm năng suất, chất lượng hạt gạo và thu nhập của người trồng lúa.

Hợp tác quốc tế và vai trò của phụ nữ trong nông nghiệp xanh

Nguồn lực quốc tế tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi ngành lúa gạo. Các đối tác hỗ trợ công nghệ, tài chính xanh, tư vấn chính sách và phát triển liên kết chuỗi giá trị nhằm giúp Việt Nam mở rộng các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bà Kate Wallace, Tổng Lãnh sự Úc tại TP.HCM, khẳng định Chính phủ Úc cam kết hỗ trợ Việt Nam triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Bà đánh giá dự án TRVC và việc áp dụng Quy trình 4043 là mô hình cung cấp kinh nghiệm thực tiễn để nhân rộng sản xuất lúa gạo bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long.

FAO cũng nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo trong chuyển đổi hệ thống lương thực. TS. Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, đề cập yêu cầu tạo điều kiện bình đẳng để phụ nữ tiếp cận đất đai, nguồn vốn, tri thức, công nghệ và thị trường. Theo ông, khả năng tiếp cận các nguồn lực này góp phần nâng cao năng suất mùa vụ, cải thiện dinh dưỡng và tăng khả năng phục hồi của cộng đồng trước những thách thức.

Tại hội nghị, 10 phụ nữ tiêu biểu có đóng góp cho hệ thống nông nghiệp, thực phẩm và phát triển nông thôn được tôn vinh. Hoạt động này ghi nhận vai trò của phụ nữ trong nghiên cứu, quản lý, tổ chức sản xuất và phát triển chuỗi giá trị nông sản.

Để phát huy vai trò này, việc mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và thị trường cần gắn với nhu cầu thực tế của phụ nữ trong các khâu sản xuất và kinh doanh nông nghiệp.

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đặt ra yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Khoa học, công nghệ cần được chuyển thành quy trình sản xuất hiệu quả; doanh nghiệp cần cung cấp giải pháp phù hợp; còn nông dân phải được hưởng lợi từ việc giảm chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm.

Kết quả của quá trình chuyển đổi sẽ phụ thuộc vào khả năng nhân rộng mô hình hiệu quả, kiểm chứng mức giảm phát thải và tổ chức thị trường tiêu thụ ổn định. Đây là cơ sở để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, cải thiện thu nhập người trồng lúa và xây dựng hệ thống lương thực thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.