Doanh nghiệp Việt phải nâng chuẩn để vào chuỗi cung ứng Hà Lan

Cơ hội lớn nhưng tiêu chuẩn ngày càng cao

Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - Hà Lan đạt 14,3 tỷ USD, tăng 3,8% so với năm 2024. Việt Nam xuất khẩu sang Hà Lan 13,5 tỷ USD, tăng 3,7%, trong khi nhập khẩu đạt 825 triệu USD, tăng 5,2%, đưa mức xuất siêu lên 12,7 tỷ USD. Hà Lan tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong 27 nước EU và là thị trường xuất siêu lớn nhất của Việt Nam tại châu Âu.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức xuất siêu 7,4 tỷ USD sang thị trường Hà Lan. Những con số này cho thấy dư địa thương mại giữa hai nước đã đủ lớn để chuyển sang một bước hợp tác sâu hơn, trong đó doanh nghiệp Việt cần tham gia nhiều hơn vào các công đoạn tạo giá trị trong chuỗi cung ứng.

Cơ cấu xuất khẩu sang Hà Lan cho thấy nông, lâm, thủy sản vẫn giữ vai trò đáng kể, với hạt điều đạt 495 triệu USD, cà phê 373 triệu USD, thủy sản 215 triệu USD và rau quả 158 triệu USD trong năm 2025. Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 104,7 triệu USD, hạt tiêu 70 triệu USD và gạo 10,7 triệu USD, đều ghi nhận mức tăng so với năm trước.

Các nhóm hàng công nghiệp chế biến như giày dép, dệt may và nguyên phụ liệu dệt, may, da, giày cũng tăng từ 9,3%-11,7%. Tuy nhiên, một số nhóm hàng chế tạo chủ lực lại tăng chậm hoặc giảm, trong đó máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt gần 3,5 tỷ USD nhưng chỉ tăng 0,4%; điện thoại và linh kiện đạt 1,06 tỷ USD, tăng 0,4%; máy móc, thiết bị, phụ tùng khác đạt 2,24 tỷ USD nhưng giảm 8,8%.

Cơ cấu này đặt ra yêu cầu nâng năng lực sản xuất và công nghiệp hỗ trợ nếu doanh nghiệp Việt muốn chuyển từ xuất khẩu sản phẩm sang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Đây cũng là khoảng trống hợp tác với Hà Lan, nơi có hệ sinh thái công nghệ cao phát triển mạnh.

Ngành thiết bị bán dẫn Hà Lan có quy mô khoảng 110 tỷ USD mỗi năm. Một máy quang khắc trung bình chứa khoảng 100.000 chi tiết với sự tham gia của khoảng 5.000 nhà cung cấp. Quy mô và mức độ phân tách của chuỗi cung ứng cho thấy doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc sản xuất một thiết bị hoàn chỉnh, mà có thể tham gia từ những linh kiện, bộ phận và công đoạn có yêu cầu kỹ thuật cụ thể.

Các lĩnh vực được xác định có tiềm năng hợp tác gồm bán dẫn, quang tử, cơ khí chính xác, tự động hóa, thiết bị hàng hải, năng lượng, sản xuất thông minh và tái sản xuất. Việt Nam có năng lực chế tạo và quy mô sản xuất, trong khi Hà Lan có thế mạnh về công nghệ, thiết kế, hệ thống và quản trị chuỗi cung ứng. Mục tiêu đặt ra là kết hợp những lợi thế này để hình thành chuỗi cung ứng trực tiếp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, khoảng cách tiêu chuẩn vẫn là điểm doanh nghiệp phải xử lý trước tiên. Doanh nghiệp Việt đã có kinh nghiệm tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản và Hàn Quốc, nhưng để tiếp cận thị trường Hà Lan và EU, yêu cầu về chứng nhận, tiêu chuẩn kỹ thuật, sản xuất xanh, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc được đặt cao hơn.

Chuyển kết nối thành đơn hàng

Cách tiếp cận được đề xuất là xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng Việt Nam - Hà Lan theo quy trình từ lựa chọn doanh nghiệp, đánh giá khoảng cách năng lực, tư vấn cải tiến, hỗ trợ chứng nhận đến chế tạo mẫu, thử nghiệm và ký đơn hàng thương mại. Doanh nghiệp cần biết rõ mình thiếu tiêu chuẩn nào, thiếu công nghệ nào và phải cải thiện công đoạn nào trước khi tiếp cận nhà mua hàng.

Bốn nhóm được ưu tiên gồm linh kiện, cơ điện tử chính xác cho bán dẫn, quang tử và thiết bị đo lường; máy móc, tự động hóa phục vụ nông nghiệp và thực phẩm; thiết bị hàng hải, cơ khí biển và chuyển đổi năng lượng; sản xuất thông minh và tái sản xuất. Mỗi nhóm được định hướng xác định doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp vệ tinh, mục tiêu công nghệ và tiêu chuẩn nghiệm thu.

Việt Nam hiện có khoảng 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp, nâng tỷ lệ nội địa hóa một số ngành trọng điểm lên 70% và hướng tới mức đóng góp 0,8%-0,9% GDP của ngành công nghiệp hỗ trợ điện tử.

Kết nối doanh nghiệp cũng đã được triển khai. Chương trình phối hợp đã đưa 6 doanh nghiệp Việt Nam tham gia nâng cao năng lực và kết nối trực tiếp với 12-15 doanh nghiệp Hà Lan đang tìm kiếm nhà cung cấp thông qua các kỳ triển lãm quốc tế EMO MILANO và Hannover Messe. Đây là bước đầu để chuyển từ xúc tiến thương mại sang phát triển nhà cung ứng.

Cơ hội còn đến từ chính các doanh nghiệp Hà Lan đang hoạt động tại Việt Nam. Đến hết năm 2025, Hà Lan là nhà đầu tư lớn nhất của EU tại Việt Nam, với tổng vốn đầu tư lũy kế 14,938 tỷ USD và 466 dự án còn hiệu lực, tập trung vào năng lượng, công nghiệp chế biến - chế tạo, bán dẫn, thương mại, dịch vụ, hậu cần và kho bãi.

Để biến lợi thế này thành đơn hàng, doanh nghiệp Việt cần chuyển cách tiếp cận từ giới thiệu năng lực chung sang chứng minh năng lực bằng sản phẩm, tiêu chuẩn và kết quả thử nghiệm. Mô hình “doanh nghiệp dẫn dắt - doanh nghiệp vệ tinh” có thể được sử dụng để doanh nghiệp từng bước tiếp cận đối tác lớn, bắt đầu từ đơn hàng thử nghiệm, sau đó nâng quy mô khi đáp ứng ổn định các yêu cầu về chất lượng và giao hàng.

Xúc tiến thương mại cần gắn với đầu tư và chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp nâng chuẩn thông qua đào tạo kép, trao đổi kỹ sư, kết nối phòng thí nghiệm, cơ sở đo lường và trung tâm đổi mới sáng tạo. Mục tiêu cuối cùng là đưa doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng bằng chứng nhận, sản phẩm đạt chuẩn thử nghiệm và hợp đồng thương mại. Với kim ngạch thương mại 14,3 tỷ USD năm 2025, mạng lưới đầu tư của Hà Lan tại Việt Nam và nhu cầu tìm kiếm nhà cung ứng, cơ hội đã rõ; vấn đề là doanh nghiệp Việt có đủ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn để biến kết nối thành đơn hàng.