Doanh nghiệp nhỏ và vừa làm gì để vươn lên giữa vòng xoáy thị trường

Cuộc chơi của sự khác biệt

Theo thống kê, hiện nay tại TP. Hồ Chí Minh có hơn 600.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), chiếm tỉ lệ 98% cộng đồng doanh nghiệp tại thành phố, tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động. Trong đó có khoảng gần 1.000 hội viên thuộc Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh. Hầu hết các doanh nghiệp trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đang rất cần vốn và đào tạo nhân lực về công nghệ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò "xương sống" của nền kinh tế vùng, với đặc trưng là sự năng động, chuyển đổi số mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng, tham gia vào các dự án trọng điểm và tích cực trong các hoạt động xã hội, trách nhiệm doanh nhân…

Tuy nhiên, theo khảo sát mới nhất của một tổ chức kinh tế ở TP. Hồ Chí Minh, trong quý I/2026 có tới 54,5% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn do giá nguyên liệu đầu vào tăng mạnh, trong khi 41% doanh nghiệp chịu áp lực từ chi phí vận chuyển tăng đột biến. Trong đó, gần 48% doanh nghiệp phản ánh phải vay vốn với lãi suất cao, trong bối cảnh điều kiện tiếp cận tín dụng ngày càng chặt chẽ.

TS. Phạm Đức Trung Kiên - Cố vấn cao cấp Quỹ đầu tư TPG Capital cho biết, thực tế cho thấy, một đặc điểm phổ biến của doanh nghiệp nhỏ và vừa là quy mô dự phòng tài chính hạn chế, trong khi hoạt động sản xuất - kinh doanh phụ thuộc chặt chẽ vào vòng quay vốn ngắn hạn và dòng tiền hằng ngày.

Để giải bài toán về vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo ông Kiên, dòng tiền vào - ra thường gắn trực tiếp với tiến độ đơn hàng, thời hạn thanh toán và khả năng xoay vòng vốn. Chỉ một trục trặc nhỏ về thời điểm, như giải ngân chậm hay đối tác thanh toán muộn, cũng có thể khiến kế hoạch kinh doanh bị gián đoạn.

Từ thực tế đó, nhiều ngân hàng đã điều chỉnh cách tiếp cận đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển từ mô hình thẩm định dựa chủ yếu vào tài sản bảo đảm sang đánh giá dòng tiền và năng lực vận hành. Cùng với việc đầu tư nền tảng số và phát triển các giải pháp tài chính chuyên biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được đẩy mạnh, mở rộng từ cho vay sang quản lý dòng tiền, ngân hàng số doanh nghiệp và thanh toán điện tử.

Ông Phạm Văn Triêm - Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh thông tin, UBND TP. Hồ Chí Minh đã có kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh năm 2026, giai đoạn 2026-2028.

Các nội dung hỗ trợ trọng tâm bao gồm: hỗ trợ thông tin và tư vấn cho doanh nghiệp; phát triển nguồn nhân lực; chuyển đổi từ hộ kinh doanh; phát triển công nghệ, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị; hỗ trợ lãi suất và tiếp cận vốn…

Kế hoạch là nhằm hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp SME, khuyến khích hộ kinh doanh có tiềm năng chuyển đổi thành doanh nghiệp, góp phần đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân trong thời kỳ mới. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thu hẹp khoảng cách về trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh và nâng tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị.

Cần xây dựng chiến lược định vị rõ ràng

Theo các chuyên gia về đầu tư tài chính, hiện nhiều ngân hàng đã và đang áp dụng chính sách tín dụng riêng, tập trung đánh giá mô hình kinh doanh, phương án vận hành, kinh nghiệm quản trị của nhà sáng lập, cùng với mức độ ổn định của dòng tiền với nhóm doanh nghiệp khởi nghiệp - một bộ phận đặc thù trong khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc cạnh tranh về giá không phải là điều xấu, nhưng cạnh tranh bằng cách giảm giá liên tục thì chắc chắn nguy hiểm. Bởi các doanh nghiệp cần hiểu rằng, cạnh tranh giá không phải là cuộc chạy đua xem ai rẻ hơn, mà là bài toán định vị, giá trị và năng lực vận hành. Chỉ khi hiểu đúng bản chất, doanh nghiệp SME mới thật sự thoát khỏi con đường đua xuống đáy đầy rủi ro trước “vòng xoáy” của thị trường như hiện nay.

Cũng theo các chuyên gia, hiện nay, khách hàng không còn mua vì giá rẻ nhất mà họ mua vì cảm thấy mức giá họ trả là hợp lý cho giá trị nhận được, họ mua vì cảm giác an toàn. Điều khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó không phải vì đối thủ rẻ hơn, mà vì không chứng minh được giá trị của mình.

Một khi thông điệp mơ hồ, sản phẩm không khác biệt, trải nghiệm thiếu nhất quán, khách hàng sẽ dùng giá làm tiêu chí so sánh. Vì vậy muốn thoát khỏi cạnh tranh giá, doanh nghiệp cần chuyển trọng tâm từ “bán rẻ” sang “làm tốt”.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp SME cần tối ưu vận hành để giảm chi phí nội bộ thay vì giảm giá bán. Đây là tư duy nền tảng của người làm kinh doanh: lợi nhuận đến từ việc quản trị tốt, không phải từ việc hy sinh giá trị.

Khi quy trình rõ ràng, phân bổ nguồn lực hợp lý, sử dụng công cụ hỗ trợ phù hợp và kiểm soát thất thoát chặt chẽ, chi phí sẽ tự nhiên giảm mà chất lượng không bị ảnh hưởng. Khi chi phí giảm, doanh nghiệp có thêm biên độ để cạnh tranh mà không cần giảm giá một cách tiêu cực. Đây chính là lợi thế "âm thầm" nhưng bền vững nhất./.

Để không rơi vào thế bị động, doanh nghiệp SME cần xây dựng chiến lược định vị rõ ràng. Doanh nghiệp phải biết mình muốn được khách hàng nhớ đến vì điều gì. Khi định vị đủ rõ, khách hàng tự nhiên so sánh bạn với những đối thủ tương ứng, chứ không đặt bạn cạnh những thương hiệu chơi cuộc đua giá rẻ. Định vị mạnh giúp doanh nghiệp chuyển hướng cuộc chơi từ giá sang giá trị, từ so sánh sang lựa chọn.