Doanh nghiệp là chủ thể then chốt của mục tiêu Net Zero

Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý từ năm 2026 mà còn là một lợi thế cạnh tranh tiên phong, mở ra cánh cửa hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tiếp cận những nguồn lực xanh mới.

Theo ông Nguyễn Sỹ Linh, Trưởng ban Biến đổi khí hậu, Viện Chiến lược Chính sách nông nghiệp và môi trường, doanh nghiệp, đặc biệt là hơn 2.100 cơ sở phát thải lớn theo quy định của Chính phủ, là nguồn phát thải KNK chủ yếu. Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp lại sở hữu những nguồn lực quan trọng như công nghệ, tài chính và chuỗi vận hành, cho phép họ chủ động chuyển đổi quy trình sản xuất theo hướng ít phát thải.

Việc doanh nghiệp hành động hiệu quả và có trách nhiệm sẽ quyết định thành công của mục tiêu Net Zero của Việt Nam. Kiểm kê KNK không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định pháp luật mà còn là bước đi chiến lược để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường và các đối tác quốc tế. Những quy định và cơ chế mới, đặc biệt trong "Bộ tứ chiến lược" và các Nghị quyết số 68, 66 của Bộ Chính trị, đã nhấn mạnh chuyển đổi xanh là trụ cột quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh cho khu vực kinh tế tư nhân, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào các lĩnh vực xanh.

Những doanh nghiệp chủ động tiên phong trong kiểm kê và giảm phát thải KNK sẽ gặt hái nhiều lợi ích đáng kể: Tiếp cận nguồn tài chính xanh và tín dụng ưu đãi, các tổ chức tài chính đang ngày càng ưu tiên đầu tư vào những doanh nghiệp có cam kết và hành động rõ ràng về môi trường. Hồ sơ kiểm kê KNK minh bạch sẽ là "tấm vé" giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn quan trọng này.

Chính phủ Việt Nam cam kết sẽ có các chính sách hỗ trợ hấp dẫn như thuế, tín chỉ carbon, và hỗ trợ kỹ thuật khi doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh, giúp giảm gánh nặng tài chính ban đầu.

Việc được định vị là doanh nghiệp theo hướng trung hòa carbon sẽ khẳng định năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng quốc tế với các tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt. Điều này không chỉ giúp giữ vững mà còn tăng trưởng giá trị thương hiệu và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu, đặc biệt khi các cơ chế như Thuế carbon biên giới (CBAM) của EU đang dần có hiệu lực.

Dự kiến thị trường carbon sẽ vận hành thí điểm vào năm nay và chính thức sau năm 2028. Doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội này để mua bán, trao đổi tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn doanh thu hoặc bù đắp cho lượng phát thải của mình.

Tuy nhiên, kiểm kê KNK là một công việc mới mẻ, đòi hỏi doanh nghiệp phải xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ với phương pháp tính toán phức tạp. Bên cạnh đó, việc tiếp cận nguồn lực tài chính xanh cũng còn khó khăn do yêu cầu về hồ sơ chưa chuẩn hoặc báo cáo tài chính chưa minh bạch. Đây là những thách thức không nhỏ, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng xây dựng năng lực nội tại và hoàn thiện quy trình, minh bạch thông tin.

Do đó, ông Nguyễn Sỹ Linh khuyến nghị các doanh nghiệp nên bắt đầu thử nghiệm kiểm kê KNK nội bộ ngay trong năm nay (2025) để làm quen và chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi thực hiện nghĩa vụ chính thức vào năm 2026. Sự chậm trễ hoặc sai sót trong quá trình này không chỉ dẫn đến rủi ro pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế với các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.

Theo các chuyên gia, để chủ động thích ứng và biến thách thức thành cơ hội, doanh nghiệp cần: Kiểm kê phát thải KNK định kỳ, đánh giá lượng phát thải thực tế từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng năm hoặc theo chu kỳ quy định. Lồng ghép mục tiêu giảm phát thải vào chiến lược dài hạn, trong đó, xác định rõ các nguồn phát thải chính, mục tiêu giảm theo từng giai đoạn, các biện pháp kỹ thuật, công nghệ và lộ trình triển khai cụ thể.

Cùng với đó là đầu tư vào công nghệ và sản xuất sạch hơn, bao gồm  tiết kiệm năng lượng, ưu tiên sử dụng nguyên liệu tái chế, tái sử dụng để giảm phát thải từ đầu vào.

Chủ động chuẩn bị tham gia thị trường carbo bằng việc tính toán mức phát thải, thiết lập hạn ngạch, đăng ký tín chỉ carbon và cập nhật cơ chế thị trường để theo dõi, báo cáo minh bạch.

Việt Nam đang ở một thời điểm quan trọng trên con đường phát triển bền vững. Việc chủ động kiểm kê KNK không chỉ là tuân thủ pháp luật mà là một hành động chiến lược, thể hiện tầm nhìn và bản lĩnh của doanh nghiệp Việt. Đây chính là bước đệm vững chắc để chúng ta không chỉ đạt được mục tiêu Net Zero quốc gia mà còn khẳng định vị thế tiên phong, tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong nền kinh tế xanh toàn cầu.