Doanh nghiệp đồng hành cùng đào tạo nhân lực số

Không chỉ dừng ở vai trò tuyển dụng, doanh nghiệp nay được khuyến khích tham gia sâu hơn trong quá trình giảng dạy, thực hành và nghiên cứu, hình thành mô hình hợp tác đa chiều, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động số.

Luật đặt nền tảng chính sách thúc đẩy hợp tác đào tạo

Luật Công nghiệp công nghệ số, được Quốc hội thông qua tháng 6/2025, là khung pháp lý đầu tiên dành riêng cho phát triển công nghiệp công nghệ số, đồng thời khẳng định định hướng quan trọng: phát triển nhân lực công nghiệp công nghệ số là chính sách trọng tâm của Nhà nước.

Tại Điều 4, Luật quy định chính sách “đào tạo, phát triển nguồn nhân lực công nghiệp công nghệ số; phát triển cơ sở giáo dục chuyên ngành công nghệ số; có cơ chế ưu đãi đặc biệt nhằm thu hút, trọng dụng nhân lực công nghệ số chất lượng cao, nhân tài công nghệ số”.

Với tinh thần đó, Luật đặt nền tảng chính sách để khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với trường học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và thực hành, hình thành hệ sinh thái nhân lực số gắn liền với thực tiễn sản xuất – kinh doanh.

Thực tế cho thấy, chu kỳ đổi mới công nghệ diễn ra nhanh hơn nhiều so với chu kỳ đào tạo truyền thống. Các ngành như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), an toàn thông tin, điện toán đám mây, blockchain liên tục xuất hiện kỹ năng mới. Trong khi đó, chương trình đào tạo trong trường thường mất nhiều năm để điều chỉnh, dễ tạo ra khoảng trống giữa cung và cầu nhân lực.

Để khắc phục tình trạng này, Luật tạo cơ sở để triển khai các cơ chế hợp tác ba bên: Nhà nước – Doanh nghiệp – Cơ sở đào tạo, thông qua Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số quy định tại Điều 9. Đây là công cụ cụ thể hóa các chính sách nêu tại Điều 4, trong đó có nội dung xúc tiến, hỗ trợ, thúc đẩy phát triển nhân lực số.

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia đào tạo thông qua chương trình, kế hoạch do các bên phối hợp thực hiện.

Doanh nghiệp có thể cùng thiết kế chương trình học, đầu tư trang thiết bị, cử chuyên gia giảng dạy hoặc phối hợp tổ chức khóa thực hành.
Nhờ vậy, doanh nghiệp được trao vị thế đối tác chiến lược của cơ sở đào tạo – không chỉ là bên tuyển dụng, mà còn là người đồng hành trong quá trình hình thành kỹ năng và năng lực nghề nghiệp cho sinh viên.

Mô hình hợp tác doanh nghiệp – trường học trong đào tạo nhân lực số

Luật Công nghiệp công nghệ số đặt nền tảng chính sách để khuyến khích phát triển các mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong lĩnh vực công nghệ số, phù hợp với chính sách phát triển nhân lực quy định tại Điều 4.

Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp có thể triển khai đa dạng mô hình phối hợp đào tạo, bảo đảm gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động số.
Các mô hình này có thể triển khai linh hoạt theo nhiều cấp độ:

- Đồng thiết kế chương trình học: Doanh nghiệp cùng trường đại học, cao đẳng xây dựng môn học, bổ sung nội dung thực tế từ dự án phần mềm, vận hành dữ liệu.

- Thực tập và hợp tác “co-op”: Sinh viên được trải nghiệm môi trường làm việc thực tế từ năm thứ hai; doanh nghiệp xem đây là giai đoạn phát triển nhân lực dự bị, còn trường học công nhận kết quả thực tập như tín chỉ học tập.

- Đào tạo kép (dual training): Kết hợp học lý thuyết tại trường với làm việc có hưởng lương tại doanh nghiệp – tương tự mô hình “dual system” của Đức.

- Vườn ươm khởi nghiệp và phòng lab doanh nghiệp: Doanh nghiệp hỗ trợ cơ sở vật chất, cố vấn, đầu tư cho sinh viên phát triển ý tưởng công nghệ mới.

Những hình thức này không chỉ giúp sinh viên có kỹ năng thực chiến, mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí đào tạo lại và cơ sở đào tạo nâng cao khả năng gắn kết với xã hội.

Trong thực tiễn, nhiều mô hình đã mang lại kết quả rõ nét: Samsung Innovation Campus đào tạo hàng nghìn học viên về lập trình, AI, IoT; FPT gắn sinh viên vào dự án thực tế; Viettel, VNPT hỗ trợ học bổng, phòng lab 5G, AI; các trường như RMIT, Việt – Đức áp dụng chương trình thực tập dài hạn bắt buộc.

Những kết quả này là minh chứng cho xu hướng mà Luật Công nghiệp công nghệ số đã định hướng và tạo điều kiện chính sách – đưa doanh nghiệp trở thành một phần của hệ sinh thái đào tạo và phát triển nhân lực số quốc gia.

Triển vọng nhân lực đáp ứng thị trường số

Theo Điều 5 của Luật, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương trong việc tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách và biện pháp phát triển công nghiệp công nghệ số.

Quy định này cho thấy, phát triển công nghiệp công nghệ số – bao gồm cả đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo – là nhiệm vụ mang tính liên ngành, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm gắn kết giữa hoạt động đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động số. Điều này cho thấy, đào tạo nhân lực không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm gắn kết với nhu cầu thị trường.

Theo Báo cáo VnEconomy (2025), Việt Nam hiện có khoảng 1,2 triệu lao động trong ngành công nghệ thông tin, song dự báo đến năm 2025 cần thêm khoảng 700.000 nhân lực mới, trong khi nguồn cung chỉ đáp ứng được khoảng 500.000 người.
 
 

Khoảng cách lớn giữa đào tạo và nhu cầu thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách về sự tham gia chủ động của doanh nghiệp trong phát triển nhân lực số, đặc biệt ở các lĩnh vực mũi nhọn như AI, dữ liệu, an ninh mạng, trung tâm dữ liệu, thương mại điện tử.

Với hành lang pháp lý mới, doanh nghiệp có thể xem đào tạo nhân lực số như một khoản đầu tư chiến lược dài hạn, được hỗ trợ, khuyến khích thông qua các chính sách của Nhà nước trong khuôn khổ Luật và Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số.

Triển vọng vì vậy rất tích cực: sinh viên quen với môi trường doanh nghiệp có thể tham gia ngay vào các dự án thực tế; lực lượng kỹ sư công nghệ Việt Nam sẽ sớm đáp ứng yêu cầu của thị trường khu vực ASEAN.

Luật Công nghiệp công nghệ số đã tạo ra bước ngoặt quan trọng trong chính sách phát triển nhân lực Việt Nam, khi đào tạo nhân lực không còn là nhiệm vụ riêng của nhà trường, mà trở thành trách nhiệm chung của doanh nghiệp và toàn xã hội.

Trong kỷ nguyên số, “doanh nghiệp đồng hành cùng đào tạo nhân lực số” không chỉ là khẩu hiệu, mà là điều kiện sống còn để Việt Nam tận dụng cơ hội phát triển, tránh nguy cơ tụt hậu.

Luật đã mở đường – phần còn lại phụ thuộc vào sự chủ động và quyết tâm của từng doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người học, để cùng hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia số, trung tâm nhân lực công nghệ của khu vực./.

Tài liệu tham khảo

[1] Quốc hội Việt Nam (2025), Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15, thông qua ngày 14/6/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026.

[2] Bộ Khoa học và Công nghệ (2024), Chiến lược phát triển hạ tầng số quốc gia đến năm 2030 (Quyết định số 1132/QĐ-TTg ngày 09/10/2024).

[3] VnEconomy (2025), Ngành công nghệ thông tin Việt Nam đang thiếu hụt 200.000 nhân lực so với nhu cầu.

[4] NIC & Do Ventures (2024), Báo cáo Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp Việt Nam 2024.

[5] Samsung Việt Nam (2025), Báo cáo tổng kết Chương trình Samsung Innovation Campus 2019–2025.