Định danh số sàn thương mại điện tử xóa sổ hàng giả ẩn danh

Bước ngoặt pháp lý

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang đứng trước một đợt tái cấu trúc quy mô lớn mang tính lịch sử nhằm thiết lập lại trật tự và sự minh bạch trên môi trường số. Sau một giai đoạn dài phát triển bùng nổ nhưng buông lỏng quản lý, dẫn đến sự tràn lan của các loại hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng, Luật Thương mại điện tử 2025 chính thức có hiệu lực từ 1/7/2026 sẽ mang tới một hành lang pháp lý vô cùng nghiêm khắc.

Điểm nhấn mang tính đột phá của đạo luật này chính là yêu cầu bắt buộc phải xác thực điện tử danh tính của ba nhóm chủ thể cốt lõi bao gồm: người bán hàng trực tiếp, người thực hiện các phiên livestream và những người làm tiếp thị liên kết để hưởng hoa hồng. Quy định mới này được xem là một đòn giáng mạnh mẽ vào thực trạng kinh doanh gian lận ẩn danh vô tội vạ suốt thời gian qua.

Nhìn nhận một cách thẳng thắn, khó khăn lớn nhất của các cơ quan chức năng trong việc bài trừ hàng lậu, hàng giả trên không gian mạng không phải nằm ở khâu phát hiện vi phạm, mà nằm ở quy trình truy vết chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý. Thực tế diễn ra rất nhức nhối khi nhiều đối tượng vi phạm có thể dễ dàng xóa tài khoản, thay đổi thông tin cá nhân hoặc lập hàng loạt gian hàng ảo mới ngay sau khi bị người tiêu dùng phản ánh.

Việc định danh số sẽ buộc tất cả các bên tham gia chuỗi cung ứng, từ người bán đến các KOL, KOC quảng bá sản phẩm, phải bước ra ánh sáng và chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa. Điều này làm thay đổi căn bản cục diện quản lý, giúp bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn chân chính và củng cố niềm tin đang bị lung lay của người tiêu dùng.

Trước áp lực từ quy định mới, các sàn thương mại điện tử lớn tại Việt Nam đã đồng loạt kích hoạt các giải pháp công nghệ nhằm tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn của cơ quan quản lý. Sàn Lazada đã triển khai hệ thống kiểm duyệt kết hợp giữa thuật toán tự động và đội ngũ chuyên trách, áp dụng các chế tài mạnh tay từ hạn chế tài khoản đến cấm vĩnh viễn các cơ sở vi phạm.

Trong khi đó, sàn Shopee đưa vào áp dụng công nghệ xác thực danh tính qua căn cước công dân gắn chip bằng công nghệ giao tiếp trường gần NFC, đồng thời liên thông đối chiếu trực tiếp dữ liệu với cơ quan thuế để loại bỏ triệt để các hồ sơ giả mạo. Ở phân khúc kết hợp giải trí và mua sắm, TikTok Shop cũng đưa ra số liệu đáng chú ý khi chỉ trong đầu tháng 6/2026, nền tảng này đã thẳng thừng từ chối 1,4 triệu đơn đăng ký tài khoản mới và vô hiệu hóa hơn 700.000 gian hàng vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng.

Đồng bộ trách nhiệm kiểm soát vĩ mô

Dù các giải pháp kỹ thuật đang được triển khai rầm rộ, các chuyên gia pháp lý và đại diện doanh nghiệp đều nhìn nhận việc biết người bán là ai mới chỉ là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ để xóa sổ hoàn toàn vấn nạn hàng giả. Bản chất của các hành vi gian lận trên không gian mạng ngày càng tinh vi, tinh xảo và liên tục thay đổi cách thức hiển thị tên gọi, hình ảnh nhằm né tránh các bộ lọc tự động của sàn số.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN, nhận định việc định danh số là bước đi vô cùng cần thiết để thu hẹp khoảng trống trách nhiệm vĩ mô, song chính sách sẽ khó lòng đạt hiệu quả như kỳ vọng nếu thiếu đi công tác hậu kiểm ráo riết và một chế tài xử phạt đủ sức răn đe. Minh bạch danh tính bắt buộc phải đi đôi với sự minh bạch về trách nhiệm kiểm soát nội bộ của chính các nền tảng trung gian.

Đứng ở góc độ bảo vệ thương hiệu nội địa, ông Nguyễn Ngọc Tý, Giám đốc điều hành Công ty Thời trang Nón Sơn, bày tỏ sự ủng hộ tuyệt đối đối với quy định siết chặt quản lý livestream và áp dụng sinh trắc học. Đại diện nhãn hàng này chia sẻ thực trạng đau lòng khi nhiều đối tượng sử dụng nón thật để livestream dụ dỗ khách hàng nhưng khi giao lại là hàng giả, gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, bà Lý Hứa Thị Lan Phương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Yến sào Việt Nam, chủ thương hiệu Chân Phương, khẳng định quy định mới sẽ thiết lập lại một môi trường cạnh tranh bình đẳng. Lâu nay, các doanh nghiệp chính thống phải gánh chịu chi phí cao để tuân thủ đầy đủ quy trình kiểm định an toàn thực phẩm, trong khi nhiều cá nhân lách luật, điều hướng giao dịch ra ngoài sàn để bán sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc.

Để các quy định của Luật Thương mại điện tử 2025 đi vào thực chất, chuyên gia kinh tế Lưu Thanh Phương đề xuất cần phải xây dựng một cơ chế tiếp nhận khiếu nại riêng biệt, thuận tiện nhằm khuyến khích người dân tích cực tố giác các vi phạm nhỏ, tránh tâm lý e ngại bỏ qua. Đồng thời, việc thẩm định và kết luận hàng giả không nên phó mặc hoàn toàn cho các sàn mà cần có sự vào cuộc của các cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức độc lập thuộc bên thứ ba nhằm đảm bảo tính khách quan.

Về mặt quản lý nhà nước, Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an, cho biết lực lượng chức năng đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương để triển khai đồng bộ việc xác thực danh tính người bán qua ứng dụng VNeID, đồng thời hoàn thiện hệ thống dữ liệu quốc gia về truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ định danh, trách nhiệm của sàn số và ý thức tôn trọng sở hữu trí tuệ của cộng đồng chính là chiếc chìa khóa quyết định giúp thương mại điện tử Việt Nam cởi bỏ chiếc áo cũ, phát triển bền vững và lành mạnh.