Để ngành công nghiệp bán dẫn thực sự hấp dẫn

Dư địa lớn cần nắm bắt thời cơ

Lịch sử cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên với động cơ hơi nước thế kỉ 18, động cơ đốt trong và sử dụng điện ở thế kỉ 19, công nghệ bán dẫn từ thập niên 1960 thế kỉ 20, và ngày nay có thể là AI (trí tuệ nhân tạo). Như vậy, hiện bán dẫn vẫn đang là động lực chính dẫn dắt sự phát triển của nhân loại. Dưới góc nhìn của kinh tế kỹ thuật, công nghiệp bán dẫn là gì, nó có ý nghĩa gì đối với thế giới và đối với Việt Nam. Và quan trọng nhất, Việt Nam đã làm gì và sẽ phải làm gì và làm thế nào?

Ngành công nghiệp bán dẫn (hay còn gọi là vi mạch) hiểu đơn giản là tập hợp các thành phần tham gia vào lĩnh vực thiết kế cũng như chế tạo nên toàn bộ các linh kiện, thiết bị điện tử. Mà linh kiện, thiết bị điện tử là thứ không thể thiếu, đặc biệt quan trọng trong kỷ nguyên công nghệ.

Với vị trí địa chính trị, kinh tế quan trọng, những năm gần đây, Việt Nam dần trở thành điểm đến lý tưởng của các nhà đầu tư lớn. Nước ta nằm trên một trong những tuyến giao thông hàng hải quan trọng, nhộn nhịp nhất thế giới; là vùng đất giàu tiềm năng và cũng là một trong những khu vực phát triển năng động nhất trên toàn cầu hiện nay.

Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều dấu mốc, thành tựu quan trọng. Trong ngành công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đã có nhiều thỏa thuận hợp tác, cũng như các dự án đầu tư trong lĩnh vực bán dẫn, như: Tập đoàn Intel mở rộng giai đoạn 2 nhà máy kiểm định chip tại TP Hồ Chí Minh với tổng vốn đầu tư 4 tỷ USD; Công ty bán dẫn Amkor dự kiến sẽ khánh thành nhà máy tại Bắc Ninh trong tháng 10/2023 với tổng mức đầu tư khoảng 1,6 tỷ USD… 

Gần đây nhất, ngày 16/9/2023, Công ty bán dẫn Hana Micron (Hàn Quốc) đã khánh thành nhà máy sản xuất chất bán dẫn tại Khu công nghiệp Vân Trung (Bắc Giang). Đây là dự án sản xuất chất bán dẫn đầu tiên tại miền Bắc nước ta. Dự kiến trong năm nay, doanh thu của công ty đạt 300 triệu USD. Đến năm 2025, công ty có kế hoạch tăng tổng mức đầu tư lên hơn 1 tỷ USD, doanh thu dự kiến đạt 800 triệu USD và tạo việc làm cho khoảng 4.000 lao động.

Ngoài ra, Việt Nam đang có một lợi thế vô cùng lớn, đó là về nguồn nguyên vật liệu. Chúng ta hiện có trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Đất hiếm là vật liệu không thể thiếu của ngành công nghiệp bán dẫn, phục vụ rất nhiều công đoạn trong chế tạo, sản xuất.

Giới chuyên gia, nhà khoa học đánh giá, dù ngành công nghiệp bán dẫn đã xuất hiện ở Việt Nam từ lâu nhưng chúng ta chưa có chiến lược phát triển mang tầm quốc gia. Vì vậy, lĩnh vực này ở nước ta vẫn còn khá sơ khai, mạnh ai nấy làm, có lúc làm theo phong trào. Để ngành công nghiệp bán dẫn ở nước ta phát triển xứng tầm với các lợi thế sẵn có, theo các chuyên gia cần tập trung vào 3 nội dung chính: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng cơ chế thu hút, tận dụng sự đầu tư từ nước ngoài; sử dụng nguồn tài nguyên hợp lý.

Quyết sách lớn cho tầm nhìn chiến lược

Việt Nam kỳ vọng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn lên một tầm cao mới, thay vì gia công như hiện tại. Phát triển sản phẩm của ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn sẽ góp phần chuyển hóa các thành tựu khoa học - công nghệ thành hàng hóa thương mại có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là một trong những lĩnh vực tạo đột phá, là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để nắm bắt được cơ hội trên, nhân lực ngành vi mạch bán dẫn được xem là yếu tố then chốt. Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng dự thảo đề án “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045”.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã thực hiện khảo sát các doanh nghiệp vi mạch bán dẫn để đánh giá nhu cầu nguồn nhân lực của các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam và các viện nghiên cứu, trường đại học để đánh giá năng lực đào tạo nghiên cứu trong lĩnh vực này. Dự báo nhu cầu và khả năng đào tạo của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; khảo sát, tham vấn về xu hướng phát triển, nhu cầu tuyển dụng, kinh nghiệm triển khai các chương trình đào tạo, phát triển nguồn nhân lực của ngành…

Đại diện các cơ quan, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia người Việt Nam trong và ngoài nước đánh giá cao sự cần thiết của đề án để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn trong nước. Từ thực tiễn, vai trò của các doanh nghiệp công nghệ lớn, các doanh nghiệp nhà nước được nhấn mạnh trong hợp tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Bên cạnh đó là các nguồn lực đầu tư của nhà nước, liên kết doanh nghiệp - trường đại học, hợp tác quốc tế trong đào tạo, nhập khẩu các chương trình đào tạo, thu hút nhân tài…

Thời gian qua, hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp, trường đại học của các quốc gia, nền kinh tế có thế mạnh trong lĩnh vực bán dẫn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đài Loan, Đức, Hàn Quốc, Hà Lan... cũng đã góp phần phát triển hệ sinh thái và nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam. Trước mắt,  NIC phối hợp với một số cơ sở đào tạo đại học lớn trong và ngoài nước như đại học bang Arizona - đại học công lập lớn nhất của Mỹ và là một trong những đại học tốt nhất thế giới hay đại học Giao thông Dương Minh (Đài Loan), đại học FPT…  hình thành các trung tâm đào tạo thiết kế chip, tổ chức các khóa đào tạo… Đây là bước đi ban đầu có ý nghĩa rất quan trọng tạo tiền đề triển khai các nhiệm vụ của đề án.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, sẽ tập trung tổng hợp ý kiến các bên liên quan để hoàn thiện đề án, sớm trình Chính phủ trong quý I/2024 để đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhằm sớm đạt được mục tiêu đề ra. Đó là đến năm 2030, đào tạo được 50.000 kỹ sư phục vụ ngành trong tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị; kỹ sư Việt Nam có khả năng tham gia sâu vào quy trình thiết kế, công đoạn đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn, làm chủ được một phần công nghệ đóng gói và kiểm thử…

Đến năm 2045, Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu với đội ngũ kỹ sư, chuyên gia đủ khả năng đáp ứng được yêu cầu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam cả về chất lượng và số lượng.