Đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo để nâng tầm nông nghiệp phía Nam

Ngày 2/11, tại TP Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với Bộ Công an – Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương tổ chức Hội nghị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam.

Hội nghị do Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng và Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an đồng chủ trì. Tham dự có đại diện các bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu

Phát biểu tại hội nghị, ông Trịnh Việt Hùng, Bộ trưởng Bộ NN&MT cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt mức tăng trưởng 4,02%. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. Kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của ngành nông nghiệp Việt Nam trong duy trì tăng trưởng kinh tế và bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng quy mô sản xuất và khai thác lợi thế tài nguyên đang bộc lộ những giới hạn. Chi phí đầu vào còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, năng lực chế biến sâu và liên kết chuỗi giá trị chưa tương xứng với tiềm năng. Việc ứng dụng khoa học công nghệ tại nhiều khâu sản xuất vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cụ thể, đối với khu vực phía Nam, đây là vùng có lợi thế đặc biệt về sản xuất hàng hóa, chế biến và xuất khẩu nông sản, với hệ thống vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, logistics và mạng lưới nghiên cứu khoa học tương đối phát triển. Riêng hai ngành hàng tôm và cá tra đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 6,84 tỷ USD, chiếm 60,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Dù vậy, tiềm năng của khu vực vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Những hạn chế về năng suất, chất lượng, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và khả năng kết nối thị trường tiếp tục là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo

Một trong những định hướng trọng tâm được đặt ra tại hội nghị là đổi mới cách thức tổ chức các nhiệm vụ khoa học công nghệ, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của địa phương, doanh nghiệp và từng chuỗi ngành hàng.

Theo đó, các nhiệm vụ nghiên cứu phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm đầu ra, đơn vị thực hiện và đối tượng tiếp nhận. Tình trạng nghiên cứu thiếu gắn kết với sản xuất, kết quả khoa học chậm chuyển giao hoặc chưa được thương mại hóa cần từng bước khắc phục.

Trong mô hình này, địa phương đóng vai trò xác định nhu cầu và tổ chức triển khai; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp giải pháp khoa học; doanh nghiệp giữ vị trí trung tâm trong đặt hàng, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hợp tác xã và người sản xuất là lực lượng trực tiếp tiếp nhận, ứng dụng và nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Phát biểu chỉ đạo, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải tạo ra chuyển biến thực chất, lấy hiệu quả sản xuất, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo.

Phó Thủ tướng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương lựa chọn từ 3–5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và năng lực cạnh tranh. Các bài toán phải có phương án liên kết cụ thể từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

Bên cạnh đó, Bộ NN&MT được giao rà soát các nhiệm vụ nghiên cứu, ưu tiên những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến tăng trưởng như công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, cơ giới hóa, chế biến sâu, canh tác thông minh và nuôi trồng thủy sản chất lượng cao.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ hướng đến nâng cao năng suất mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, gia tăng sức cạnh tranh và nâng cao giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.