Đầu tư sức khỏe thế hệ trẻ, tạo nền tảng phát triển bền vững

Đầu tư sớm để giảm gánh nặng bệnh tật

Trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm (BKLN) ngày càng trở thành một trong những thách thức lớn đối với hệ thống y tế, việc hình thành thói quen và hành vi có lợi cho sức khỏe ngay từ tuổi vị thành niên đang được đặt vào vị trí ngày càng quan trọng.

Đây cũng là định hướng của Chương trình Sức khỏe Thanh thiếu niên do AstraZeneca triển khai cùng các đối tác quốc tế. Trong giai đoạn 2026-2030, chương trình đặt mục tiêu tiếp cận thêm 10 triệu thanh thiếu niên, đào tạo 800.000 tuyên truyền viên trẻ và góp phần thúc đẩy 17 chính sách công trên thế giới.

Sau 15 năm triển khai, YHP đã tiếp cận trực tiếp 23 triệu thanh thiếu niên tại hơn 60 quốc gia, đào tạo hơn 1 triệu người và hỗ trợ các tuyên truyền viên trẻ thúc đẩy những thay đổi liên quan đến hơn 29 luật và chính sách. Theo nghiên cứu của RTI International, mỗi 1 USD đầu tư vào chương trình tạo ra khoảng 4,30 USD giá trị xã hội.

Những con số này cho thấy một cách tiếp cận khác đối với đầu tư cho y tế, thay vì chỉ tập trung vào xử lý hậu quả khi bệnh tật đã xuất hiện, nguồn lực được đưa vào giai đoạn sớm hơn, khi hành vi và lối sống của một thế hệ vẫn đang hình thành.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong phòng ngừa BKLN. Nhiều yếu tố nguy cơ của các bệnh này bắt đầu hình thành từ tuổi trẻ, trong khi những hệ quả về sức khỏe thường chỉ biểu hiện rõ sau nhiều năm.

Tại Việt Nam, BKLN hiện chiếm khoảng 80% số ca tử vong và hơn hai phần ba tổng gánh nặng bệnh tật. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ nâng cao năng lực điều trị mà còn mở rộng các giải pháp dự phòng, nhất là đối với thanh thiếu niên.

Ông Atul Tandon, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc AstraZeneca Việt Nam, cho rằng đầu tư cho sức khỏe thanh thiếu niên hôm nay là đầu tư cho sức khỏe và sự phát triển bền vững trong tương lai. Theo ông, việc trang bị kiến thức, kỹ năng và sự tự tin cho người trẻ có thể giúp họ chủ động lựa chọn lối sống lành mạnh, đồng thời tạo ra những thay đổi tích cực trong cộng đồng.

Góc nhìn này cũng cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy “thanh thiếu niên là đối tượng thụ hưởng” sang coi họ là một nguồn lực tham gia vào quá trình cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Từ một chương trình y tế đến hệ sinh thái hỗ trợ người trẻ

Tại Việt Nam, YHP được AstraZeneca và Plan International triển khai từ năm 2019, tập trung vào nhóm 10-24 tuổi. Sau hai giai đoạn, chương trình đã trực tiếp tiếp cận hơn 110.000 thanh thiếu niên và lan tỏa tới hơn 2 triệu người trong cộng đồng. Hơn 80% thanh thiếu niên tham gia đánh giá ghi nhận những thay đổi tích cực về kiến thức, thái độ và hành vi liên quan đến phòng ngừa BKLN.

Đáng chú ý, phạm vi hợp tác không chỉ dừng ở truyền thông thay đổi hành vi. Chương trình đã hỗ trợ Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá một số chương trình, đề án về sức khỏe học đường, đồng thời tham gia xây dựng Đề án phát triển y tế trường học giai đoạn 2026-2035.

Đây là điểm có thể tạo ra tác động dài hạn hơn đối với đầu tư xã hội, kết quả của một chương trình không chỉ được đo bằng số người tiếp cận, mà còn ở khả năng góp phần cải thiện môi trường và cơ chế hỗ trợ sức khỏe cho người trẻ.

Trong giai đoạn tiếp theo tại Việt Nam, chương trình dự kiến triển khai tại Hà Nội và Cần Thơ, tiếp cận trực tiếp khoảng 49.200 thanh niên và đào tạo thêm 300 nhà giáo dục đồng đẳng. Các hoạt động sẽ tiếp tục hướng tới xây dựng dịch vụ y tế học đường thân thiện, toàn diện và có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời hỗ trợ các nghiên cứu và sáng kiến hành động do thanh niên dẫn dắt.

Bà Lê Quỳnh Lan, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Plan International Việt Nam nhấn mạnh thanh thiếu niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng của các chương trình y tế mà còn có thể trở thành những tác nhân tạo thay đổi tại trường học, gia đình và cộng đồng.

Cách tiếp cận này ngày càng có ý nghĩa khi những yếu tố tác động đến sức khỏe của thế hệ trẻ không còn giới hạn trong phạm vi y tế. Biến đổi khí hậu, môi trường sống, hành vi tiêu dùng, sức khỏe học đường và khả năng tiếp cận thông tin đều có mối liên hệ với sức khỏe lâu dài.

Vì vậy, đầu tư cho sức khỏe thanh thiếu niên đang dần được nhìn nhận như một khoản đầu tư vào vốn con người. Khi người trẻ có kiến thức và kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe, biết nhận diện nguy cơ và có khả năng tham gia vào các hoạt động cộng đồng, lợi ích của khoản đầu tư không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ bệnh tật cho từng cá nhân mà còn có thể lan tỏa tới gia đình, trường học và xã hội.

Với khoản đầu tư hơn 100 triệu USD cho giai đoạn đến năm 2030 và mạng lưới hợp tác tại hơn 60 quốc gia, YHP đang tiếp tục mở rộng mô hình đầu tư theo hướng lấy người trẻ làm trung tâm. Tại Việt Nam, việc gắn chương trình với sức khỏe học đường, phòng ngừa BKLN và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cho thấy một hướng tiếp cận rộng hơn: sức khỏe của thế hệ trẻ không chỉ là câu chuyện của ngành y tế, mà là một thành tố của chất lượng nguồn nhân lực và phát triển bền vững.