Đánh thức giá trị văn hóa bằng công nghệ và đổi mới sáng tạo

Với thông điệp “Tôn vinh những thành tựu kiến tạo giá trị & tương lai Việt Nam qua Sức mạnh mềm”, Giải thưởng Rồng Xanh hướng tới ghi nhận những thành tựu trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ văn hóa, di sản, du lịch và công nghiệp sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của giải thưởng không đặt công nghệ đối lập với văn hóa. Ngược lại, công nghệ được nhìn nhận như một phương thức để các giá trị văn hóa bước vào đời sống đương đại, được kể lại, trải nghiệm và lan tỏa theo những cách thức mới.

Theo TS Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Trưởng Ban Tổ chức Giải thưởng, Việt Nam có nền văn hóa phong phú, hàng nghìn năm di sản và những cộng đồng giàu bản sắc. Vấn đề đặt ra không chỉ là bảo tồn những giá trị ấy, mà còn phải tìm cách để di sản tiếp tục “sống” trong đời sống hiện đại, trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo, sản phẩm, thương hiệu và trải nghiệm.

Ở góc độ kinh tế, đây chính là điểm giao thoa giữa văn hóa và thị trường. Khi chất liệu văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm sáng tạo, trải nghiệm du lịch, nội dung số hay thương hiệu địa phương, giá trị văn hóa có thể được mở rộng từ phạm vi bảo tồn sang tạo lập giá trị kinh tế.

Thay vì chỉ tập trung vào một nhóm đối tượng, Giải thưởng Rồng Xanh được thiết kế với 6 hạng mục, bao phủ từ di sản, điểm đến, công nghiệp văn hóa đến đổi mới sáng tạo, giáo dục và các sáng kiến tạo tác động xã hội.

Trong đó, Rồng Xanh Di sản hướng tới các sáng kiến, mô hình, dự án ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo để bảo tồn, phát huy giá trị di sản, từ di sản số, công nghệ vì di sản đến sáng tạo và xây dựng thương hiệu từ di sản.

Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến tập trung vào những mô hình du lịch tạo trải nghiệm mới, ứng dụng công nghệ, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến Việt Nam.

Trong khi đó, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa hướng tới các sản phẩm, thương hiệu và mô hình biến giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế và sức mạnh mềm; còn Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo dành không gian cho những giải pháp công nghệ, startup, nền tảng số và các sáng kiến ứng dụng AI trong văn hóa, du lịch và phát triển địa phương.

Đáng chú ý, chương trình còn có hạng mục Rồng Xanh STEAM, ghi nhận các mô hình giáo dục, đào tạo đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa và phát triển năng lực lãnh đạo trong thời đại số. Hạng mục cao nhất - Rồng Xanh Impact - hướng tới những địa phương, tổ chức, doanh nghiệp, nhà lãnh đạo và cá nhân tạo ra tác động sâu rộng, bền vững đối với cộng đồng, địa phương và quốc gia.

Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu của chương trình không dừng ở việc trao một danh hiệu. Rộng hơn, đây là nỗ lực hình thành một mạng lưới kết nối giữa những chủ thể đang tham gia vào quá trình tạo giá trị mới từ văn hóa: địa phương có tài nguyên văn hóa, doanh nghiệp phát triển sản phẩm, startup công nghệ, nhà sáng tạo, cơ sở giáo dục và cộng đồng.

Đối với doanh nghiệp, không gian này có thể mở ra cơ hội tiếp cận những mô hình mới trong phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch và nội dung số. Với địa phương, đó là cơ hội tìm kiếm các phương thức mới để nâng cao giá trị tài nguyên bản địa. Còn với các startup và nhà sáng tạo, những bài toán thực tế của văn hóa, di sản và du lịch có thể trở thành thị trường cho các giải pháp công nghệ.

Theo định hướng của Ban Tổ chức, Rồng Xanh Awards mong muốn những sáng kiến đáng được biết đến có cơ hội được nhìn thấy, những mô hình tốt được chia sẻ, nhân rộng và những doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo được kết nối.

Cùng với hoạt động xét giải, chuỗi Diễn đàn Việt Nam Rồng Xanh cũng sẽ được tổ chức, tập trung vào những vấn đề như AI vì văn hóa, di sản và du lịch; công nghệ và tương lai của di sản; du lịch thông minh; trải nghiệm thế hệ mới; khai thác tài nguyên văn hóa để tạo giá trị kinh tế và xây dựng thương hiệu điểm đến địa phương. Đáng chú ý, định hướng của diễn đàn không chỉ dừng ở trao đổi học thuật mà đặt trọng tâm vào việc kết nối ý tưởng với hành động, công nghệ với văn hóa, di sản với thị trường và địa phương với mạng lưới toàn cầu.

Lễ trao Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh dự kiến diễn ra ngày 27/12/2026 trong khuôn khổ chương trình Tet Fest. Giải thưởng được kỳ vọng tổ chức thường niên, qua đó từng bước hình thành một mạng lưới kết nối các địa phương, doanh nghiệp, nhà sáng tạo và tổ chức đang kiến tạo những giá trị mới từ văn hóa.