Công nghiệp chế tạo Việt Nam - Hà Lan mở rộng hợp tác, đầu tư

Mở rộng dư địa hợp tác công nghiệp chế tạo

Tại Hội thảo Hợp tác Công nghiệp chế tạo Việt Nam - Hà Lan năm 2026 diễn ra chiều 6/8, ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), nhận định quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra dư địa hợp tác mới giữa Việt Nam và Hà Lan trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo. Theo ông, công nghiệp chế tạo không chỉ là động lực tăng trưởng mà còn là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Ông Hưng cho biết Hà Lan có nhiều lợi thế về cơ khí chính xác, bán dẫn, tự động hóa, logistics thông minh và kinh tế tuần hoàn, đồng thời là đối tác giàu tiềm năng trong chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển chuỗi cung ứng bền vững. Trong khi đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn của các tập đoàn sản xuất quốc tế nhờ mạng lưới FTA, môi trường đầu tư cải thiện và vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực.

Theo số liệu từ Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan, trong sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt gần 8,3 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ; trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 7,8 tỷ USD, duy trì mức xuất siêu khoảng 7,4 tỷ USD. Riêng tám nhóm hàng công nghiệp chế tạo đạt 4,65 tỷ USD, tăng gần 36%. Hà Lan hiện cũng là nhà đầu tư lớn nhất của Liên minh châu Âu tại Việt Nam với 479 dự án, tổng vốn đăng ký hơn 15,4 tỷ USD.

Theo ông Rick Slettenhaar, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái sản xuất công nghệ cao. Ông cho rằng nhiều doanh nghiệp trong nước đã có nền tảng sản xuất vững chắc, vấn đề còn lại là tăng cường kết nối với các chuỗi cung ứng quốc tế.

Làm rõ hơn tiềm năng hợp tác, bà Trần Thị Thanh Tâm, Cán bộ Kinh tế cao cấp Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam, cho biết phía sau các tập đoàn như ASML là hệ sinh thái hàng nghìn doanh nghiệp cung ứng. Mỗi máy quang khắc được cấu thành từ khoảng 100.000 chi tiết do 5.000 nhà cung cấp sản xuất, trong đó chuỗi cung ứng chiếm tới 85% giá trị thiết bị. Hiện khoảng 85% lượng chip trên thế giới được sản xuất bằng thiết bị của Hà Lan.

Theo bà Tâm, Việt Nam có lợi thế trong gia công cơ khí chính xác, cơ điện tử, xử lý bề mặt, lắp ráp và gia công kim loại. Doanh nghiệp trong nước có thể bắt đầu từ vai trò nhà cung cấp cấp hai hoặc cấp ba trước khi từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp công nghệ cao.

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành công nghiệp chế tạo Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Theo ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), trong sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 283,2 tỷ USD, cao hơn xuất khẩu 16,65 tỷ USD. Đồng thời, khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò chủ đạo khi đóng góp khoảng gần 80% kim ngạch xuất khẩu, trong khi tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn hạn chế.

Theo ông Quân, để hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp chế tạo đóng góp khoảng 28% GDP trong giai đoạn tới, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Gia tăng năng lực cạnh tranh tại thị trường châu Âu

Bên cạnh cơ hội mở rộng hợp tác, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường châu Âu. Theo Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan, từ ngày 20/1/2027, Quy định Máy móc (EU) 2023/1230 sẽ chính thức có hiệu lực, thay thế Chỉ thị Máy móc hiện hành với nhiều yêu cầu mới về tự động hóa, phần mềm điều khiển và trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, các quy định về phát thải carbon và Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) cũng tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Ông Hoàng Mạnh Trung, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), nhận định Hà Lan là thị trường có tiêu chuẩn rất cao, đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn phải đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát thải, chứng nhận quốc tế và năng lực giao hàng. Theo ông, cơ hội của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở các lĩnh vực gia công cơ khí chính xác, module cơ khí, thiết bị phi tiêu chuẩn, tự động hóa và dịch vụ kỹ thuật.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, VAMI đề xuất xây dựng mô hình "cụm năng lực", trong đó doanh nghiệp đầu mối liên kết với các doanh nghiệp vệ tinh nhằm hình thành bộ hồ sơ năng lực chung, đáp ứng yêu cầu về quy mô, tiến độ và tiêu chuẩn kỹ thuật của khách hàng châu Âu. Mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Ở góc độ công nghiệp hỗ trợ, ông Phạm Hải Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), cho biết doanh nghiệp Việt Nam đã có hơn hai thập kỷ tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản và Hàn Quốc, qua đó tích lũy kinh nghiệm về quản trị sản xuất và đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Theo ông, nếu được kết nối với những đối tác phù hợp, doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao.

Hiện VASI đã ký biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Lan tại Việt Nam để triển khai chương trình hỗ trợ thí điểm sáu doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực và kết nối trực tiếp với các tập đoàn Hà Lan đang đầu tư tại Việt Nam.

Về phía cơ quan quản lý, ông Bùi Quang Hưng cho biết Cục Xúc tiến thương mại sẽ tổ chức Đoàn xúc tiến thương mại và đầu tư tại Bỉ và Hà Lan từ ngày 14-22/11/2026, kết hợp tham dự Tuần lễ Công nghiệp Chính xác Hà Lan nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khảo sát thị trường, kết nối đối tác và tiếp cận công nghệ mới.

Song song với đó, Cục Công nghiệp đang xây dựng các chính sách phát triển ngành công nghiệp trọng điểm, triển khai chương trình hỗ trợ khoảng 2.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đến năm 2035, đồng thời lựa chọn 50-100 doanh nghiệp cơ khí có tiềm năng để nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, hợp tác Việt Nam - Hà Lan được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành công nghiệp chế tạo. Để tận dụng hiệu quả dư địa này, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và tăng cường liên kết chuỗi, qua đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.