Cơm bán trú 40.000 đồng và khoảng trống trách nhiệm

Tuy nhiên, hình ảnh suất ăn tại Trường Tiểu học Trung Giã B với vài cọng giá đỗ, một xiên rán và một chút thịt băm đã làm dấy lên nghi vấn về chất lượng suất ăn, công tác giám sát và việc sử dụng nguồn kinh phí.

Sự chênh lệch giữa mức chi trả và suất ăn thực tế cần được làm rõ trên các phương diện: thực đơn, định lượng, giá trị suất ăn, quy trình lựa chọn đơn vị cung cấp và trách nhiệm kiểm tra, nghiệm thu của nhà trường.

Ngày 8/9/2026, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà yêu cầu UBND xã Trung Giã khẩn trương kiểm tra, làm rõ và xử lý nghiêm các vi phạm, báo cáo kết quả trước 15h ngày 9/9/2026.

Vụ việc cho thấy yêu cầu tăng cường kiểm soát chất lượng dịch vụ bán trú, quản lý nguồn kinh phí và trách nhiệm của các bên tham gia tổ chức bữa ăn cho học sinh. Theo đó, cần làm rõ từng khâu trong quá trình cung cấp suất ăn:

Khay cơm lèo tèo và khoảng mờ nhà cung cấp

Suất ăn bán trú tại trường học chịu sự điều chỉnh của các quy định về an toàn thực phẩm, dinh dưỡng học đường, tài chính và quản lý dịch vụ. Khi tiền ngân sách và tiền phụ huynh cùng được sử dụng để chi trả, yêu cầu về chất lượng, định lượng và an toàn thực phẩm phải được kiểm soát tương ứng.

Trách nhiệm trước hết thuộc về đơn vị cung cấp. Nếu hợp đồng quy định cụ thể về thực đơn, định lượng, chất lượng và giá trị suất ăn nhưng nhà cung cấp không thực hiện đúng, đó là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và phải được xử lý theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

Cùng với đó, cần kiểm tra quá trình lựa chọn nhà cung cấp. Nếu tiêu chí năng lực, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và khả năng đáp ứng thực đơn không được đánh giá đầy đủ, mà chỉ tập trung vào giá, nguy cơ chất lượng suất ăn không tương xứng với chi phí là điều có thể xảy ra.

Do đó, không thể chỉ nhìn vào khay cơm để kết luận có hành vi cắt xén. Cơ quan chức năng cần đối chiếu thực đơn, định lượng, giá nguyên liệu, hợp đồng, hóa đơn, chứng từ và suất ăn thực tế để xác định có hay không sự chênh lệch bất thường.

Đứt gãy quy trình "kiểm thực ba bước"

Một suất ăn bất thường xuất hiện trên bàn học sinh cũng đặt câu hỏi về quy trình kiểm tra trước khi thức ăn được phục vụ.

Đối với bếp ăn tập thể, kiểm thực ba bước gồm kiểm tra nguyên liệu đầu vào, kiểm tra trong quá trình chế biến và kiểm tra trước khi ăn, cùng yêu cầu lưu mẫu thức ăn, là những khâu quan trọng trong kiểm soát an toàn thực phẩm.

Nếu suất ăn thực tế không đúng thực đơn hoặc định lượng đã thống nhất, cần xác định khâu kiểm tra đã được thực hiện như thế nào, ai chịu trách nhiệm và việc nghiệm thu có thực chất hay chỉ hoàn tất trên hồ sơ.

Đây là điểm cần được làm rõ trong quá trình kiểm tra. Bởi nếu quy trình được ghi nhận đầy đủ nhưng thực tế không được thực hiện, vấn đề không còn nằm ở riêng nhà cung cấp mà liên quan trực tiếp đến cơ chế giám sát của nhà trường.

Ngược lại, nếu nhà trường phát hiện bất thường nhưng vẫn nghiệm thu và phục vụ học sinh, trách nhiệm của những người liên quan cũng cần được xem xét.

Ranh giới pháp lý của hành vi trục lợi

Việc cung cấp suất ăn được thực hiện bởi đơn vị bên ngoài không đồng nghĩa với việc các chủ thể quản lý tại trường được miễn trách nhiệm giám sát. Trong phạm vi trách nhiệm được giao, nhà trường vẫn phải kiểm tra chất lượng suất ăn, giám sát quá trình tổ chức bán trú và kịp thời xử lý khi phát hiện bất thường, bảo đảm quyền lợi của học sinh.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa sai sót trong cung cấp dịch vụ, vi phạm hợp đồng, vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu tội phạm. Chỉ khi cơ quan có thẩm quyền xác định đầy đủ các yếu tố cấu thành mới có thể đặt vấn đề xử lý hình sự.

Nếu có căn cứ cho thấy các cá nhân, tổ chức gian lận trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp, thông thầu hoặc can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu nhằm trục lợi, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 222 Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, nếu đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Đối với người có chức vụ, quyền hạn trong cơ sở giáo dục, nếu xác định có hành vi lợi dụng chức vụ để chiếm đoạt tài sản hoặc cấu kết với đơn vị cung cấp nhằm chiếm đoạt nguồn kinh phí, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét theo các quy định tương ứng, trong đó có Điều 353 Bộ luật Hình sự về tội tham ô tài sản nếu đủ căn cứ pháp lý.

Tương tự, nếu đơn vị cung cấp sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tiền thông qua việc khai sai định lượng, nguồn gốc hoặc giá trị suất ăn, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 174 Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành.

Trước hết, cần làm rõ việc thu, chi kinh phí; quy trình lựa chọn nhà cung cấp; thực đơn, định lượng; giá nguyên liệu và trách nhiệm kiểm tra, nghiệm thu. Đây là căn cứ xác định có hay không vi phạm và trách nhiệm của từng bên.

Một khay cơm không đủ căn cứ kết luận có hành vi trục lợi. Tuy nhiên, nếu suất ăn thực tế không đúng với thỏa thuận và tiêu chuẩn đã xác lập, toàn bộ quy trình cung cấp, thanh toán và giám sát phải được kiểm tra.

Nguồn kinh phí từ ngân sách và đóng góp của phụ huynh phải được sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch. Nếu có sai phạm, phải xử lý theo đúng tính chất, mức độ và quy định pháp luật; đồng thời chấn chỉnh quy trình lựa chọn, kiểm tra và nghiệm thu suất ăn.