“Cởi trói” đầu tư phát triển phim tài liệu trong thời kỳ công nghiệp văn hóa

Từ công chiếu Người viết Quốc ca…

Ngày 15/11, nhân kỷ niệm 102 năm ngày sinh cố nhạc sĩ Văn Cao, Hãng Phim Tài liệu và Khoa học Trung ương chính thức ra mắt bộ phim tài liệu “Người viết Quốc ca” của đạo diễn trẻ Đặng Linh. Bộ phim không chỉ ghi dấu cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của cố nhạc sĩ Văn Cao mà còn mở ra những hướng phát triển mới cho dòng phim tài liệu tại Việt Nam.

Theo NSƯT Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng Phim Tài liệu và Khoa học Trung ương: Với nhiệm vụ của một hãng phim Nhà nước, Hãng luôn định hướng cân đối các đề tài. Hằng năm, lãnh đạo đặt mục tiêu về tỷ lệ phim thuộc các lĩnh vực: văn hóa, lịch sử, cách mạng, nông nghiệp, biên giới hải đảo… Đặc biệt, các bộ phim chân dung về những nhà văn hóa lớn như nhạc sĩ Văn Cao – nhóm “đại thụ” có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa và lịch sử dân tộc luôn được khích lệ sản xuất.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các bộ phim tài liệu dài, khoảng 80 - 90 phút là thể loại hiếm đạo diễn dám mạo hiểm và đầu tư. “Người viết Quốc ca” là một trong số ít tác phẩm như vậy, được đạo diễn Đặng Linh dày công thực hiện.

Ông Tùng chia sẻ: “Hiện nay, Việt Nam có đội ngũ nhà làm phim tài liệu sung sức và tài năng như Đặng Linh. Họ được đào tạo bài bản, biết kế thừa và phát huy thành tựu của thế hệ đi trước, đồng thời tiếp cận gần hơn với trình độ làm phim tài liệu hiện đại trên thế giới. Họ dấn thân vào nhiều đề tài khó, gai góc và đổi mới cách kể chuyện, khiến phim tài liệu Việt Nam ngày càng được khan giả trong nước và quốc tế đánh giá cao. Hãng phim luôn đồng hành và khích lệ sự sáng tạo của họ”.

“Khi đạo diễn Đặng Linh bày tỏ mong muốn làm phim dài với chất liệu đầy đủ về cố nhạc sĩ Văn Cao, ban lãnh đạo đã tin tưởng, tạo điều kiện để cô phát huy sáng tạo. Quá trình duyệt phim được xem xét kỹ lưỡng, đặc biệt với những nhân vật như Văn Cao – những cuộc đời đầy cung bậc cảm xúc. Chúng tôi mong bộ phim vừa đủ, vừa đúng, để khán giả tự suy ngẫm và tìm hiểu thêm về nhân vật, đồng thời đảm bảo giá trị văn hóa và mục tiêu tuyên truyền.” - NSƯT Trịnh Quang Tùng nói.

Trải nghiệm xong bộ phim “Người viết Quốc ca”, Tạ Huệ, một biên kịch trẻ của Hãng chia sẻ: “Bộ phim dẫn dắt người xem từ cảm xúc này sang cảm xúc khác. Phần mở đầu là những giai điệu mượt mà, tràn đầy xúc cảm, khiến ta như sống trong chính âm nhạc của Văn Cao. Sau đó, phim dẫn dắt đến những thăng trầm trong cuộc đời ông như biến cố, niềm vui, nỗi buồn, những giây phút chiêm nghiệm mà chỉ cuộc đời thực mới mang lại.

“Hầu hết tác phẩm của nhạc sĩ Văn Cao đã quen thuộc, nhưng đây là lần đầu tiên tôi cảm nhận trọn vẹn các cung bậc cảm xúc, vừa thưởng thức âm nhạc vừa trải nghiệm cuộc đời ông. Phim giúp hiểu rõ hơn số phận một con người trong giai đoạn lịch sử đặc biệt. Những chiêm nghiệm và suy tư của ông được chuyển hóa thành âm nhạc, phản ánh thời cuộc và tư tưởng về độc lập, hòa bình, khát vọng cuộc sống ấm no. Bộ phim không chỉ là thưởng thức âm nhạc hàn lâm mà còn là cơ hội hiểu tâm hồn, tư duy và con người đằng sau mỗi tác phẩm.

Điều xúc động nhất là thấy sự dũng cảm của ông khi bày tỏ những suy nghĩ, khát khao mà nhiều người chưa dám nói. Bộ phim giúp nhận thức rằng số phận ông không chỉ là cá nhân mà phản ánh cả một tầng lớp, một giai đoạn lịch sử, từ đó trân trọng hơn những gì chúng ta đang có hôm nay.” – Tạ Huệ nói.

….đến khát vọng “cởi trói” đầu tư phát triển phim tài liệu

NSƯT Trịnh Quang Tùng cho biết, hiện kho phim tài liệu của Hãng có hàng nghìn bộ phim giá trị như “Người viết Quốc ca”, nhưng hiện cơ chế phổ biến và phát hành còn nhiều hạn chế. “Nhiều bộ phim sản xuất vài năm nay vẫn chưa đến được công chúng rộng rãi, gây thiệt thòi cho nghệ sĩ và các đơn vị sản xuất. Với phim là tài sản công, việc phổ biến phải thông qua cơ chế phức tạp.”

Một trong những thách thức lớn mà phim tài liệu phải đối mặt đó là phim chủ yếu phục vụ tuyên truyền, ít thu hồi kinh phí từ quảng cáo hay bán vé. Thực tế, để tạo ra một tác phẩm chất lượng cao, các nhà làm phim phải theo sát nhân vật nhiều năm, công sức và kinh phí không nhỏ. “Chúng tôi mong muốn Hãng phim sẽ được trao quyền chủ động trong việc phổ biến phim tài liệu trên mọi kênh thông tin đại chúng sau khi bộ phim đã được cấp phép. Các bộ phim tài liệu sẽ được công chiếu không chỉ trên truyền hình mà còn tại các rạp chiếu phim như các loại hình phim truyện khác, nhằm tạo trải nghiệm tập trung và sống động hơn cho khán giả. Ngoài ra, mong muốn Hãng có thể kêu gọi thêm các nguồn tài trợ để phát hành, mở rộng phạm vi tiếp cận khán giả và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế, đồng thời vẫn đảm bảo giá trị văn hóa và mục tiêu tuyên truyền của tác phẩm” - NSƯT Trịnh Quang Tùng đề xuất.

Ông cho biết, Hãng Phim đang xây dựng một điểm chiếu phim tài liệu chuyên nghiệp tại trụ sở chính, nơi các tác phẩm trong nước và quốc tế, cùng các bộ phim của nhà làm phim độc lập, sinh viên và học sinh có thể ra mắt và giới thiệu đến công chúng. Đồng thời, Hãng đang nghiên cứu phương án thành lập một Quỹ với mức phí nhỏ, nhằm đảm bảo hoạt động chiếu phim diễn ra ổn định và thường xuyên, dự kiến duy trì khoảng 3 buổi chiếu mỗi tuần. Nếu mọi việc thuận lợi, kế hoạch này sẽ chính thức khởi động từ năm 2026.