Chiến lược định vị thương hiệu gạo quốc gia trên bản đồ xanh

Từ tư duy sản lượng đến cuộc cách mạng giá trị xanh

Ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính không còn là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành định hướng chiến lược bắt buộc. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp xanh, phát thải thấp đang được các doanh nghiệp và cơ quan quản lý đẩy mạnh nhằm thích ứng với những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu.

Nhìn lại số liệu thống kê, xuất khẩu gạo năm 2025 đạt 7,85 triệu tấn với trị giá 4,02 tỷ USD. So với năm 2024, con số này ghi nhận mức giảm 12,7% về khối lượng và giảm sâu 29,4% về giá trị. Thực tế này cho thấy thị trường thế giới không còn dễ tính và Việt Nam không thể mãi dựa vào lợi thế về sản lượng hay cạnh tranh bằng giá rẻ.

Năm 2026, mở ra cơ hội nhưng đi kèm với những thách thức nghiệt ngã hơn, buộc hạt gạo Việt phải chuyển mình từ tăng trưởng quy mô sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Điểm sáng lớn nhất trong lộ trình này chính là Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Sau hai năm triển khai, đề án đã mang lại hiệu quả vượt bậc, chứng minh rằng các mô hình canh tác thông minh, quản lý nước tiên tiến và giảm đầu vào đầu tư không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản.

TS. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, gạo phát thải thấp không chỉ là sản phẩm nông nghiệp đơn thuần mà là giải pháp khí hậu và là chìa khóa nâng cao sinh kế cho hàng triệu nông dân.

Hợp tác khu vực và khát vọng bứt phá toàn cầu

Để hạt gạo xanh thực sự cất cánh, sự nỗ lực đơn lẻ của một quốc gia là chưa đủ. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hợp tác khu vực, đặc biệt là trong khối ASEAN và các cơ chế hợp tác Nam - Nam, chính là đòn bẩy quan trọng để mở rộng mô hình này. Thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ, những hình mẫu thành công tại Việt Nam hoàn toàn có thể được nhân rộng sang các khu vực khác như châu Phi hay Mỹ Latinh, khẳng định vai trò tiên phong của ASEAN trong chuyển đổi nông nghiệp bền vững.

Đồng quan điểm về lợi ích kinh tế, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho rằng tham gia chuỗi sản xuất gạo xanh giúp doanh nghiệp tiếp cận các thị trường cao cấp, nơi người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao cho các sản phẩm có trách nhiệm với môi trường.

Tuy nhiên, hành trình này vẫn đối mặt với không ít rào cản như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí chuyển đổi ban đầu cao và đặc biệt là sự thiếu hụt hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm tra phát thải (MRV) đáng tin cậy. Việc thiếu một thước đo chuẩn quốc tế khiến giá trị xanh của hạt gạo đôi khi chưa được ghi nhận xứng tầm.

Bà Ferosa Arsadita, đại diện Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức, chia sẻ rằng dự án Hành động Khí hậu ASEAN đang đạt được những kết quả tích cực và sẽ tiếp tục được xem xét cho giai đoạn sau năm 2026. Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của các tổ chức quốc tế đối với mô hình lúa gạo của Việt Nam. Sự cam kết từ Ban Thư ký ASEAN trong việc xây dựng lộ trình chung về nông nghiệp bền vững sẽ là nền tảng để thúc đẩy các chương trình phối hợp hiệu quả hơn giữa các quốc gia.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu dự báo sẽ dư cung và cạnh tranh gay gắt, con đường ngắn nhất để giữ vững vị thế là khẳng định vị thế xanh. Gạo phát thải thấp chính là chìa khóa để Việt Nam bứt phá, chuyển từ cạnh tranh giá sang cạnh tranh bằng giá trị bền vững.

Việc thực hiện bài bản các kỹ thuật đo đếm và quản trị chuỗi giá trị sẽ giúp hạt gạo Việt Nam không chỉ là một món hàng thương mại mà còn là biểu tượng của một nền nông nghiệp trách nhiệm, đảm bảo tương lai thịnh vượng cho ngành lúa gạo nước nhà.