Bước ngoặt mới cho đấu thầu trực tuyến

Tinh giản thủ tục, trao quyền và rút ngắn thời gian

Thực tế, hệ thống đấu thầu công của Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, nhưng vẫn còn đó những thách thức. Theo báo cáo tổng kết của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong giai đoạn 2020-2024, các gói thầu có giá trị lớn thường mất trung bình 45-60 ngày để hoàn tất quy trình từ khâu lập kế hoạch đến ký kết hợp đồng.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ các thủ tục hành chính rườm rà, đặc biệt là các khâu thẩm định và phê duyệt trung gian. Tình trạng đấu thầu giá rẻ cũng gây ra không ít hệ lụy, khiến nhiều công trình, dự án bị đội vốn, chậm tiến độ do chất lượng vật liệu, dịch vụ không đảm bảo.

Để giải quyết những vấn đề này, việc ban hành Thông tư 79/2025/TT-BTC là một bước đi mang tính chiến lược. Đây không chỉ là việc cập nhật các quy định để đồng bộ với Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi tại Luật số 90/2025/QH15) và Nghị định 214/2025/NĐ-CP, mà còn là một cuộc cách mạng thủ tục với mục tiêu tối ưu hóa, nâng cao tính cạnh tranh và minh bạch.

Một trong những điểm sáng nhất của Thông tư 79 là việc bãi bỏ các mẫu về thẩm định kế hoạch tổng thể và kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Đây là một quyết định táo bạo, loại bỏ một khâu thủ tục tốn kém thời gian và nhân lực.

Trước đây, mỗi gói thầu đều phải qua thẩm định nội bộ, khiến quy trình kéo dài và dễ phát sinh vướng mắc. Việc bãi bỏ quy định này sẽ giúp rút ngắn thời gian từ 10-15 ngày cho mỗi gói thầu, đặc biệt quan trọng đối với các dự án có tính cấp bách.

Song hành với đó, Thông tư cũng trao quyền tự chủ hơn cho các chủ đầu tư. Cụ thể, chủ đầu tư được quyền quyết định lựa chọn tiêu chuẩn đánh giá về kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của nhà thầu.

Hơn nữa, việc đánh giá nhân sự chủ chốt và thiết bị thi công chủ yếu (đối với gói thầu xây lắp) chỉ được áp dụng cho nhà thầu xếp hạng thứ nhất. Điều này giúp đẩy nhanh quá trình xét thầu, giảm thiểu tình trạng hồ sơ bị ngâm quá lâu do phải xem xét chi tiết hồ sơ của nhiều nhà thầu cùng lúc.

Thúc đẩy cạnh tranh, tạo đòn bẩy cho khởi nghiệp và đổi mới

Trong bối cảnh nhiều dự án công gặp phải vấn đề chất lượng do áp lực cạnh tranh về giá, Thông tư 79 đã đưa ra một giải pháp mạnh mẽ. Thông tư cho phép hồ sơ mời thầu được phép yêu cầu về nhãn hiệu cho nguyên nhiên vật liệu, vật tư và các yếu tố đầu vào khác. Đây là một điểm thay đổi lớn, giúp các chủ đầu tư có thể kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm từ đầu, tránh tình trạng nhà thầu sử dụng vật liệu kém chất lượng để hạ giá thành.

Đáng chú ý hơn, Thông tư 79 cũng nâng tỷ trọng điểm kỹ thuật lên tối đa 60% đối với các gói thầu đặc thù (theo khoản 1a, Điều 31 của Luật Đấu thầu). Quy định này thay đổi hoàn toàn cách thức cạnh tranh, chuyển trọng tâm từ giá thấp nhất sang giải pháp tốt nhất.

Theo một nghiên cứu của Viện Kinh tế và Quản lý công, việc ưu tiên chất lượng và công nghệ có thể giúp tiết kiệm tới 20-30% tổng chi phí vòng đời dự án (bao gồm chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì) so với các gói thầu chỉ tập trung vào giá. Với quy định mới này, các nhà thầu có công nghệ tiên tiến, giải pháp tối ưu và đội ngũ chuyên gia chất lượng sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công.

Thông tư 79 còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Bộ Tài chính trong việc xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Trước hết, Thông tư bổ sung các quy định về đảm bảo cạnh tranh giữa các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp có cùng cơ quan quản lý trực tiếp. Quy định này giúp phá vỡ các rào cản nội bộ, tạo ra một sân chơi công bằng hơn, thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh để lựa chọn được nhà thầu tốt nhất.

Điểm đặc biệt và mang tính nhân văn là Thông tư 79 đã bổ sung ưu đãi trong đấu thầu đối với các cá nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, các trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Đây là một chính sách mang tính khuyến khích rất cao, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trẻ, có tiềm năng phát triển.

Theo số liệu từ một khảo sát về hệ sinh thái khởi nghiệp, các doanh nghiệp này thường mang đến những giải pháp sáng tạo, tối ưu chi phí và có thể giải quyết những vấn đề mà các doanh nghiệp truyền thống chưa làm được. Việc mở cửa cho họ tham gia đấu thầu sẽ giúp hệ thống mua sắm công tiếp cận được những công nghệ mới nhất, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế đổi mới.

Chi tiết hóa và thống nhất quy trình

Ngoài những thay đổi lớn kể trên, Thông tư 79 còn bổ sung và chi tiết hóa nhiều quy định khác nhằm thống nhất quy trình trên toàn hệ thống.

Cụ thể là Thông tư đã thay đổi tên gọi của gói thầu mượn thiết bị y tế và bổ sung quy định chi tiết cho gói thầu máy đặt, máy mượn. Việc này giúp các cơ sở y tế có cơ sở pháp lý vững chắc hơn khi thực hiện các gói thầu này, đảm bảo việc cung ứng thiết bị, hóa chất phục vụ khám chữa bệnh diễn ra liên tục, không bị gián đoạn bởi các vướng mắc về thủ tục.

Thông tư cũng bãi bỏ một số quy định liên quan đến trách nhiệm của bên mời thầu và thay vào đó là bổ sung trách nhiệm cụ thể của chủ đầu tư, tổ chuyên gia. Điều này giúp phân định rõ ràng vai trò và quyền hạn của từng bên, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Một điểm mới khác là quy định về việc thay đổi hình thức lựa chọn nhà thầu từ không qua mạng thành qua mạng. Theo đó, chủ đầu tư không phải phê duyệt điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu mà chỉ cần chỉnh sửa trực tiếp trên Hệ thống, giúp tiết kiệm thời gian và thủ tục hành chính.

Có thể nói, Thông tư 79/2025/TT-BTC là một văn bản pháp lý mang tính đột phá, là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện môi trường đấu thầu công bằng, minh bạch và hiệu quả. Những thay đổi này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính, đảm bảo chất lượng công trình, dự án mà còn góp phần thúc đẩy sự đổi mới, sáng tạo trong toàn bộ nền kinh tế.

Thông tư chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 04/8/2025, trừ trường hợp chào giá trực tuyến gói thầu xây lắp theo quy trình rút gọn được thực hiện từ ngày 01/9/2025. Kể từ thời điểm này, Thông tư số 22/2024/TT-BKHĐT sẽ hết hiệu lực, mở ra một chương mới cho đấu thầu trực tuyến tại Việt Nam.