Bức tranh nông sản Việt Nam 6 tháng đầu năm 2025: Cần khơi thông tiềm năng

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tươi sáng đó là sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm ngành, lĩnh vực rau quả lại đối mặt với không ít thách thức và đòi hỏi sự tái định vị chiến lược nhằm khơi thông tiềm năng trong nửa cuối năm.

Phân hóa rõ nét giữa các nhóm ngành

Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố tại buổi họp báo ngày 3/7/2025, sản xuất nông nghiệp của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định. Trong lĩnh vực trồng trọt, diện tích gieo cấy lúa đạt khoảng 5,2 triệu hecta, sản lượng đạt trên 22,7 triệu tấn, tương đương 101,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Các loại cây ăn quả chủ lực như thanh long, xoài và nhóm cây công nghiệp như cà phê, cao su đều ghi nhận mức tăng trưởng về diện tích và sản lượng, phản ánh xu hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng linh hoạt theo tín hiệu thị trường.

Bên cạnh đó, chăn nuôi phục hồi mạnh nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh, với đàn lợn đạt khoảng 29,5 triệu con (tăng 3,8%) và đàn gia cầm trên 600 triệu con (tăng 4%), trong khi lâm nghiệp cũng ghi dấu ấn với diện tích rừng trồng mới tập trung đạt 153,5 nghìn ha (tăng 18,9%), và sản lượng gỗ khai thác đạt 11,2 triệu m³ (tăng 9%). Thủy sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột khi đạt sản lượng hơn 4,55 triệu tấn (tăng 3,1%), nhờ sự mở rộng trong nuôi trồng các loài có giá trị kinh tế cao như tôm sú và cá tra.

Về phía thương mại, tất cả các nhóm hàng chủ lực đều tăng trưởng, với nông sản đạt 18,46 tỷ USD (tăng 17,8%), thủy sản 5,16 tỷ USD (tăng 16,9%), lâm sản 8,82 tỷ USD (tăng 9,3%) và sản phẩm chăn nuôi 264,4 triệu USD (tăng 10,1%). Đặc biệt, các mặt hàng như cà phê, hạt tiêu, hạt điều tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt với giá xuất khẩu tăng cao kỷ lục, đơn cử cà phê đạt giá trung bình 5.708 USD/tấn, tăng gần 60%, trong khi hạt tiêu đạt 6.881 USD/tấn, tăng 54,8%.

Tuy nhiên, trái với đà tăng trưởng của các nhóm ngành nói trên, lĩnh vực rau quả lại chứng kiến mức giảm 8,4% trong 6 tháng đầu năm 2025, xuống còn 3,05 tỷ USD. Nguyên nhân chính được xác định là sự sụt giảm xuất khẩu sầu riêng sang thị trường Trung Quốc, ngành hàng vốn chiếm hơn 48% thị phần xuất khẩu rau quả của Việt Nam do Trung Quốc tăng cường kiểm soát chính ngạch, kỹ thuật kiểm dịch và yêu cầu khắt khe hơn về mã vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Cụ thể, thống kê từ Cục Hải quan cho thấy, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng trong 5 tháng đầu năm giảm tới 57,9% so với cùng kỳ 2024, kéo theo sự sụt giảm của một số chủng loại khác như mít (giảm 27,1%) và thanh long (giảm 0,9%). Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu không hoàn toàn u ám khi các mặt hàng khác như dừa, xoài, chanh leo và hạt dẻ cười lại ghi nhận sự tăng trưởng mạnh. Đáng chú ý, dừa trở thành điểm sáng với giá xuất khẩu tăng vọt từ 1,21 USD/kg năm 2022 lên 7,26 USD/kg hiện nay, nhờ nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm từ dừa như: thực phẩm, mỹ phẩm, nhiên liệu sinh học… tăng cao.

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu rau quả nửa đầu năm sụt giảm, nhưng tín hiệu tích cực vẫn được ghi nhận khi tháng 6/2025 đạt 704,8 triệu USD, tăng 14,3% so với tháng trước và tăng 5,5% so với cùng kỳ 2024. Điều này cho thấy triển vọng phục hồi trong nửa cuối năm là hoàn toàn khả thi, đặc biệt khi các doanh nghiệp đang tích cực điều chỉnh chiến lược để đáp ứng các tiêu chuẩn mới từ thị trường Trung Quốc – bao gồm việc cấp mã vùng trồng, nâng cấp nhà máy đóng gói, và triển khai quy trình kiểm tra nghiêm ngặt theo yêu cầu nước nhập khẩu.

Đồng thời, sự gia tăng nhu cầu đối với rau quả chế biến, nhờ yếu tố tiện lợi và giá trị gia tăng cao, đang mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực chế biến sâu. Đây là chìa khóa giúp giảm phụ thuộc vào trái cây tươi, tăng khả năng bảo quản sau thu hoạch và hạn chế thiệt hại do biến động thị trường.

Cần bắt nhịp với xu hướng tiêu dùng mới

Trong khu vực, thị trường rau quả thế giới 6 tháng đầu năm 2025 ghi nhận những chuyển động đáng chú ý. Indonesia là đối thủ cạnh tranh mới nổi trong ngành sầu riêng vừa đạt thỏa thuận giao thức xuất khẩu sầu riêng đông lạnh vào Trung Quốc. Mặc dù trước đó, trong năm 2024, nước này chỉ xuất được 27 tấn sầu riêng trong tổng số gần 2 triệu tấn sản xuất và 5 tháng đầu năm 2025 chưa có chuyến hàng nào sang Trung Quốc, nhưng giao thức mới công nhận cơ quan kiểm dịch Indonesia được dự báo sẽ gỡ bỏ rào cản kỹ thuật, mở đường cho xuất khẩu sầu riêng nước này bứt phá.

Trong khi đó, Thái Lan là đối thủ truyền thống của Việt Nam đang đối mặt với tình trạng giá sầu riêng và măng cụt giảm mạnh do chất lượng thấp và sản lượng thu hoạch quá lớn tại miền Đông, gây áp lực lên chuỗi cung ứng. Giá măng cụt đã giảm xuống mức thấp nhất trong 10 năm, chỉ còn 12–14 Baht/kg, trong khi sầu riêng loại tốt cũng không vượt quá 100 Baht/kg. Tình trạng thiếu cơ sở đóng gói và mưa nhiều khiến chất lượng trái cây không đồng đều, buộc các nhà nhập khẩu Trung Quốc tạm dừng mua, chuyển hướng sang miền Nam Thái Lan, nơi mùa thu hoạch sầu riêng mới bắt đầu từ tháng 6 với sản lượng dự báo tăng 14,5%.

Về phía thị trường nhập khẩu, Trung Quốc là điểm đến lớn nhất của rau quả Việt trong 5 tháng đầu năm 2025 đạt 10,55 tỷ USD, giảm 8,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, thị phần rau quả Việt Nam tại thị trường này vẫn tăng nhẹ từ 11,7% lên 11,98%, cho thấy dù kim ngạch giảm, Việt Nam vẫn duy trì được vị thế tương đối tốt nhờ sự thích ứng với yêu cầu kỹ thuật mới. Dự báo trong nửa cuối năm, nhập khẩu của Trung Quốc có thể phục hồi mạnh, đặc biệt vào các dịp lễ Tết và mùa tiêu dùng cao điểm cuối năm. Việc gia tăng tiêu dùng các sản phẩm chế biến cũng là xu hướng quan trọng mà doanh nghiệp cần theo sát.

Tổng thể, xuất khẩu nông sản Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc nhờ sự phối hợp giữa chính sách hỗ trợ, nâng cấp chuỗi giá trị và xu hướng tiêu dùng mới. Với mục tiêu đạt 8 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2025, Việt Nam cần tiếp tục giải bài toán thị trường Trung Quốc, đồng thời đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường tiềm năng như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Đông. Nếu tận dụng hiệu quả cơ hội từ các FTA, đầu tư vào chế biến sâu và chuẩn hóa mã vùng trồng, Việt Nam không chỉ đạt mục tiêu về kim ngạch mà còn nâng tầm nông sản trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.