Bộ Xây dựng mời doanh nghiệp đầu tư 29 dự án cao tốc PPP

Không thể áp một công thức vốn cho mọi dự án

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026–2030 ngày 29/9, Bộ Xây dựng cho biết giai đoạn này dự kiến xây dựng mới 2.829 km và hoàn thiện, mở rộng 1.187 km cao tốc. Tổng nhu cầu vốn khoảng 1.269.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, còn 846.000 tỷ đồng cần tiếp tục huy động.

Danh mục 29 dự án PPP tập trung vào các tuyến cao tốc hiện hữu cần mở rộng và những hành lang vận tải có vai trò kết nối liên vùng, trung tâm kinh tế, cảng biển.

Các dự án có quy mô lớn gồm Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội dài 225 km, quy mô 6 làn xe, vốn đầu tư sơ bộ 125.613 tỷ đồng; mở rộng Vành đai 3 TP.HCM dài 76 km, nâng từ 4 lên 8 làn xe, vốn đầu tư sơ bộ 38.000 tỷ đồng.

Danh mục còn có 8 dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây, trong đó có Phú Thọ – Cổ Tiết – Yên Bái dài 49 km, vốn đầu tư hơn 25.000 tỷ đồng; Ngọc Hồi – Pleiku; Pleiku – Buôn Ma Thuột; Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa và Đức Hòa – Mỹ An dài 74 km.

Bài toán lớn nhất của danh mục PPP là khả năng huy động và hoàn vốn. Doanh nghiệp đề nghị cơ quan quản lý phân loại dự án theo lưu lượng, doanh thu và mức độ hấp dẫn đầu tư thay vì áp dụng một cơ chế chung.

Ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng những tuyến có lưu lượng và doanh thu tốt cần ưu tiên tối đa vốn tư nhân. Với tuyến có lưu lượng thấp, Nhà nước cần tham gia ở tỷ lệ phù hợp để bảo đảm phương án tài chính. Việc mở rộng cao tốc cũng phải tính đến tác động đối với các dự án BOT, PPP đang khai thác.

Cơ chế hỗ trợ vốn cũng cần linh hoạt. Tùy từng dự án, Nhà nước có thể hỗ trợ một phần vốn, giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư hạ tầng kết nối. Theo ông Hồ Minh Hoàng, không nên áp dụng một tỷ lệ hỗ trợ cố định cho toàn bộ danh mục.

Doanh nghiệp cũng đề nghị vận dụng Nghị định 349/2026/NĐ-CP đối với những gói thầu cần bảo đảm tính liên tục và đồng bộ. Việc lựa chọn nhà thầu phải gắn với năng lực thực hiện, kiểm soát giá thành và chất lượng công trình.

Ở phía ngân hàng, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank, đề nghị duy trì sự nhất quán trong quy hoạch dài hạn để giảm rủi ro chính sách. Cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu cần được thực hiện rõ ràng, đồng thời ngân sách phải được bố trí kịp thời khi phát sinh nghĩa vụ chi trả.

Với nhà đầu tư, yêu cầu đặt ra là nâng năng lực tài chính, bảo đảm vốn chủ sở hữu theo cam kết và tăng cường quản trị rủi ro. Ngân hàng cũng cần được cung cấp đầy đủ, minh bạch thông tin về phương án đầu tư và khả năng trả nợ.

Chia sẻ rủi ro để kéo vốn tư nhân

Cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu được xem là một trong những điều kiện quan trọng để thu hút vốn tư nhân vào các dự án PPP. Khi doanh thu thực tế thấp hơn phương án được xác định, các bên cần có cơ chế xác định mức giảm, kiểm toán doanh thu, tính toán giá trị chia sẻ và bố trí ngân sách chi trả.

Nếu các bước này chậm hoặc thiếu rõ ràng, rủi ro không chỉ thuộc về nhà đầu tư mà còn ảnh hưởng đến ngân hàng tài trợ vốn. Vì vậy, cơ chế chia sẻ rủi ro phải đi cùng quy trình xác định và thanh toán cụ thể.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương tháo gỡ thủ tục, triển khai cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu và đẩy mạnh phân cấp gắn với hậu kiểm.

Địa phương phải chịu trách nhiệm về giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng đúng tiến độ và chủ động nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng được yêu cầu nghiên cứu các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP. Nhà đầu tư phải chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa và đề xuất phương án đầu tư.

Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội là một trong những dự án lớn nhất trong danh mục. Tuyến dài 225 km, quy mô 6 làn xe, vốn đầu tư sơ bộ 125.613 tỷ đồng. Dự án được định hướng kết nối các khu vực trong Vùng Thủ đô, phân luồng giao thông từ xa và mở rộng không gian phát triển.

Mục tiêu 5.000 km cao tốc vào năm 2030 đặt áp lực lớn lên khả năng huy động vốn. Với nhu cầu vốn còn 846.000 tỷ đồng, khu vực tư nhân sẽ giữ vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn lực cho các dự án.

Vấn đề còn lại là cơ chế phải đủ rõ để doanh nghiệp tính được hiệu quả đầu tư, ngân hàng kiểm soát được rủi ro và Nhà nước kiểm soát được nghĩa vụ tài chính. Bộ Xây dựng cho biết sẽ duy trì đối thoại với các bên để xử lý vướng mắc, thúc đẩy các đề xuất đầu tư thành dự án và hợp đồng PPP cụ thể.