Bộ Tài chính đề xuất giải pháp tăng cường quản lý doanh nghiệp FDI

Theo đó, Bộ Tài chính đã đề nghị triển khai các biện pháp mạnh mẽ nhằm quản lý và giám sát hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp FDI có dấu hiệu không hiệu quả hoặc vi phạm, nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước và ngăn chặn những tác động tiêu cực đến môi trường và nền kinh tế - xã hội.

Đóng góp vào ngân sách còn khiêm tốn

Báo cáo của Bộ Tài chính thông tin, số doanh nghiệp FDI báo lỗ trong năm 2023 đang có xu hướng gia tăng. Cụ thể, trong tổng số 28.918 doanh nghiệp FDI có dữ liệu báo cáo tài chính, có đến 16.292 doanh nghiệp báo cáo thua lỗ, chiếm tỷ lệ 56%, tăng 21,2% so với năm trước. Đặc biệt, số doanh nghiệp lỗ lũy kế là 18.140 doanh nghiệp, tăng 15%, và số doanh nghiệp bị lỗ mất vốn chủ sở hữu lên đến 5.091 doanh nghiệp, tăng 15,2%. Những con số này cho thấy một bức tranh không mấy sáng sủa về tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Bộ Tài chính cũng ghi nhận rằng tổng số lỗ của các doanh nghiệp FDI trong năm 2023 đã lên đến 217.464 tỷ đồng, tăng 32% so với năm trước. Trị giá lỗ lũy kế của các doanh nghiệp này đạt 908.211 tỷ đồng, tăng 20%, và trị giá âm vốn chủ sở hữu là 241.560 tỷ đồng, tăng 29%. Mặc dù có sự gia tăng đáng kể về mức độ lỗ, nhưng vẫn có một số doanh nghiệp tiếp tục mở rộng quy mô vốn đầu tư tại Việt Nam, điều này gây lo ngại về tính bền vững của hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Về doanh thu, Bộ Tài chính cho biết tổng doanh thu của các doanh nghiệp FDI trong năm 2023 đạt hơn 9,4 triệu tỷ đồng, giảm 426,9 nghìn tỷ đồng so với năm 2022, tương đương mức giảm 4,3%. Lợi nhuận trước thuế của các doanh nghiệp FDI trong năm 2023 đạt hơn 411.700 tỷ đồng, giảm 14% so với năm 2022, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 377.000 tỷ đồng, giảm gần 63.000 tỷ đồng so với năm trước.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp dù có doanh thu cao, lợi nhuận lớn vẫn đóng góp rất ít vào ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy hiệu quả đóng góp của các doanh nghiệp FDI vào ngân sách còn rất khiêm tốn, mặc dù quy mô đầu tư vẫn tăng trưởng.

Giải pháp ngăn chặn rủi ro

Về tài sản, tổng tài sản của 28.918 doanh nghiệp FDI trong năm 2023 đạt gần 9,96 triệu tỷ đồng, tăng 6,8% so với năm 2022. Vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp FDI đạt khoảng 4,19 triệu tỷ đồng, tăng 5,5%. Tuy nhiên, tổng nợ phải trả của các doanh nghiệp FDI đạt khoảng 5,7 triệu tỷ đồng, tăng 7,9% so với năm trước. Các lĩnh vực có hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu cao nhất bao gồm lĩnh vực tài chính, ngân hàng và bảo hiểm (3,7 lần), thông tin và truyền thông (hơn 3 lần), sản xuất phân phối điện, khí đốt (2,6 lần) và bán buôn, bán lẻ (2,2 lần).

Tình hình nợ phải trả ngày càng gia tăng, cùng với mức độ lỗ lũy kế và âm vốn chủ sở hữu lớn, phản ánh rằng nhiều doanh nghiệp FDI đang gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động tài chính ổn định, từ đó tác động đến việc đóng góp vào ngân sách nhà nước và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Mặc dù nhiều doanh nghiệp FDI tiếp tục gặp khó khăn và báo lỗ, nhưng không ít doanh nghiệp vẫn tiếp tục mở rộng quy mô đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, bán buôn bán lẻ, và hoạt động chuyên môn, khoa học công nghệ. Những doanh nghiệp này tập trung vào các dự án có giá trị gia tăng thấp, chủ yếu là nhập khẩu linh kiện, thiết bị để gia công, lắp ráp, và tận dụng ưu đãi về thuế, lao động giá rẻ.

Bộ Tài chính nhận định rằng tình trạng này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và làm giảm hiệu quả của chính sách thu hút đầu tư. Các dự án đầu tư có quy mô nhỏ và giá trị gia tăng thấp không đóng góp đáng kể vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam, dù vốn đầu tư lớn và doanh thu cao.

Để giảm thiểu các rủi ro và đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực FDI, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ ban hành các cơ chế, chính sách mới về đầu tư và doanh nghiệp FDI. Đồng thời, cần có các quy định rõ ràng về việc thành lập, quản lý và sử dụng Quỹ Hỗ trợ đầu tư để ổn định môi trường đầu tư và thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các tập đoàn đa quốc gia.

Bộ Tài chính cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông để theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu hiệu quả đầu tư, từ đó có thể phát hiện và ngăn chặn kịp thời các rủi ro có thể xảy ra. Bên cạnh đó, các bộ, ngành và địa phương cần tăng cường công tác kiểm tra, đối chiếu thông tin để chống chuyển giá, trốn thuế, và quản lý hiệu quả các nguồn thu từ doanh nghiệp FDI.