Biến động thị trường vàng: Chính sách mới và kỳ vọng ổn định dài hạn

Khung pháp lý mới

Trong bối cảnh thị trường vàng trong nước liên tục biến động mạnh, chênh lệch giá với thế giới ở mức cao và có nguy cơ tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã khẩn trương triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại phiên họp thường kỳ tháng 8/2025 và Công điện số 159/CĐ-TTg ngày 7/9/2025.

Suốt hơn một thập kỷ kể từ khi Nghị định 24/2012/NĐ-CP được ban hành, thị trường vàng Việt Nam vận hành trong cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng. Mô hình này đã từng góp phần ổn định cung cầu trong giai đoạn lạm phát cao, song cũng bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là tình trạng khan hiếm nguồn cung chính thức, khoảng cách giá vàng trong nước và thế giới thường xuyên duy trì ở mức vài triệu đồng mỗi lượng, tạo cơ hội cho buôn lậu, đầu cơ và đầu tư ngắn hạn thiếu bền vững.

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng, yêu cầu quản lý theo cơ chế thị trường có sự kiểm soát của Nhà nước trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025, với ba điểm mới then chốt, đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng.

Thứ nhất, Nhà nước chấm dứt cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng, trao quyền cho doanh nghiệp và ngân hàng thương mại đủ điều kiện được cấp phép sản xuất. Điều này đồng nghĩa thị trường sẽ có thêm nhiều thương hiệu vàng miếng, đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực dồn nén vào một thương hiệu duy nhất như trước đây.

Thứ hai, doanh nghiệp và ngân hàng đủ điều kiện được phép xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng cũng như vàng nguyên liệu. Cơ chế này không chỉ góp phần bổ sung nguồn cung chính ngạch, mà còn giúp thu hẹp khoảng cách giá giữa thị trường nội địa và quốc tế, giảm sức ép đầu cơ và hạn chế dòng chảy bất hợp pháp qua biên giới.

Thứ ba, trách nhiệm quản lý nhà nước được phân định rõ ràng hơn giữa NHNN, các bộ, ngành và chính quyền địa phương. Sự phối hợp liên ngành được đặt lên hàng đầu, nhằm bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, hạn chế tối đa tình trạng thao túng, găm hàng, đẩy giá.

Điểm đáng chú ý là Nghị định 232 bám sát tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư tại Thông báo số 211-TB/VPTW ngày 30/5/2025 về việc “xóa bỏ cơ chế độc quyền Nhà nước một cách có kiểm soát”. Đây chính là sự điều chỉnh chiến lược, dung hòa giữa hai mục tiêu tưởng như mâu thuẫn: vừa tạo lập thị trường cạnh tranh, vừa duy trì vai trò quản lý và định hướng của Nhà nước đối với mặt hàng nhạy cảm có tác động lớn đến an ninh tài chính quốc gia.

Để triển khai, NHNN đã đưa ra những yêu cầu cụ thể: vàng nhập khẩu phải có hàm lượng từ 99,5% trở lên, doanh nghiệp và ngân hàng phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm, chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ về khối lượng, chất lượng và quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, tất cả giao dịch vàng miếng từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng, nhằm minh bạch hóa dòng tiền, ngăn ngừa rửa tiền và hạn chế dòng vốn bất hợp pháp.

Ở chiều ngược lại, người dân cũng được khuyến cáo chỉ mua vàng miếng tại những đơn vị được cấp phép, kèm đầy đủ hóa đơn điện tử và chứng từ hợp pháp, để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Có thể thấy, Nghị định 232 không chỉ là một văn bản quản lý, mà còn là nền tảng pháp lý giúp thị trường vận hành theo chuẩn mực quốc tế, hướng đến tính minh bạch, an toàn và bền vững.

Doanh nghiệp và ngân hàng sẵn sàng nhập cuộc

Ngay sau khi Nghị định 232 được ban hành, nhiều doanh nghiệp và ngân hàng thương mại lớn đã khẳng định sự chuẩn bị sẵn sàng. Điển hình là Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC), đơn vị lâu năm trong lĩnh vực sản xuất vàng miếng. Quyền Tổng giám đốc Đào Công Thắng cho biết SJC có thể nhanh chóng tái chế các loại vàng miếng không đạt chuẩn để đưa ra sản phẩm mới, đồng thời chuẩn bị thủ tục nhập khẩu vàng nguyên liệu ngay khi có hướng dẫn chi tiết từ NHNN. Với dây chuyền công suất 5.000 lượng/ngày và vốn điều lệ 1.667 tỷ đồng, SJC đáp ứng đầy đủ điều kiện để tham gia sâu rộng vào thị trường mới.

Không chỉ doanh nghiệp chuyên ngành, các ngân hàng thương mại cũng coi đây là cơ hội trở lại lĩnh vực vàng. Techcombank, với vốn điều lệ vượt ngưỡng 50.000 tỷ đồng, đã xây dựng kế hoạch nhập khẩu vàng nguyên liệu, đồng thời nghiên cứu chế tác vàng miếng mang thương hiệu riêng. Phó Tổng giám đốc Phạm Quang Thắng nhấn mạnh, ngân hàng không chỉ chuẩn bị nhân sự, cơ sở vật chất, kho bãi mà còn sẵn sàng mở rộng kênh phân phối trực tuyến, giúp khách hàng tiếp cận dịch vụ mua bán vàng hiện đại, an toàn hơn.

Việc yêu cầu giao dịch từ 20 triệu đồng trở lên qua tài khoản ngân hàng cũng được các chuyên gia ngân hàng ủng hộ. Đây là công cụ quan trọng để quản lý dòng tiền, ngăn chặn rửa tiền và tạo niềm tin cho người dân rằng thị trường vàng không còn là “vùng xám” chứa đựng nhiều rủi ro pháp lý.

Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp nhỏ lẻ, vốn điều lệ dưới 1.000 tỷ đồng hoặc thiếu năng lực quản lý, nhiều khả năng sẽ bị loại khỏi sân chơi mới. Điều này sẽ tạo ra sự thanh lọc tự nhiên, giúp thị trường chuyên nghiệp và bền vững hơn, song cũng đặt ra thách thức cho các đơn vị đang hoạt động theo mô hình truyền thống.

Song song với cơ chế sản xuất và nhập khẩu, NHNN cũng đang nghiên cứu khả năng thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hoặc tích hợp vàng vào Sở giao dịch hàng hóa. Đây là bước đi dài hạn, hướng tới việc xây dựng thị trường vàng tập trung, hiện đại, hạn chế giao dịch phi chính thức và giảm thiểu rủi ro biến động bất thường.

Nghị định 232/2025/NĐ-CP ra đời đúng thời điểm, khi thị trường vàng đang chịu nhiều sức ép từ cả trong và ngoài nước. Bằng việc xóa bỏ cơ chế độc quyền, mở cửa cho doanh nghiệp và ngân hàng tham gia, đồng thời tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước và yêu cầu minh bạch hóa giao dịch, Việt Nam đang đặt nền móng cho một thị trường vàng cạnh tranh nhưng có kiểm soát, linh hoạt nhưng gắn chặt với mục tiêu ổn định vĩ mô.

Tác động trước mắt sẽ là sự gia tăng nguồn cung, thu hẹp khoảng cách giá với thế giới, giảm động cơ đầu cơ và buôn lậu. Về dài hạn, khi Sở giao dịch vàng được thành lập và các kênh phân phối hiện đại đi vào hoạt động, thị trường vàng có thể trở thành kênh đầu tư minh bạch, được quản lý chặt chẽ, đóng góp tích cực cho thị trường tài chính.

Với sự chuẩn bị sẵn sàng của các doanh nghiệp, ngân hàng và quyết tâm cao của cơ quan quản lý, thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc toàn diện, khắc phục những méo mó tồn tại nhiều năm và tiến tới mô hình hiện đại, minh bạch hơn. Nếu triển khai đúng hướng và đồng bộ, Nghị định 232 sẽ không chỉ ổn định thị trường vàng, mà còn củng cố niềm tin vào khả năng điều hành của Chính phủ, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn nhiều thách thức hiện nay.