Bắc Ninh đón nhận danh hiệu UNESCO và mở ra hành trình “Về miền di sản 2026”

Tối 27/3, tại Quảng trường 3/2, một không gian văn hóa giàu cảm xúc đã mở ra khi Bắc Ninh chính thức đón nhận Bằng ghi danh của UNESCO đối với nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, đồng thời công bố Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới. Sự kiện cũng đánh dấu sự khởi đầu của Festival “Về miền di sản Bắc Ninh 2026”.

Không chỉ là một buổi lễ mang tính nghi thức, chương trình gợi nhắc về chiều sâu văn hiến của vùng đất Kinh Bắc, là nơi những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Tranh Đông Hồ, với những gam màu mộc mạc và đường nét giản dị, từ lâu đã không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là ký ức, là cách người Việt gửi gắm đời sống tinh thần của mình. Việc được UNESCO ghi danh lần này vừa là sự ghi nhận, vừa là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ một di sản đang đứng trước nhiều thách thức.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn nhấn mạnh: Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất kết tinh chiều sâu lịch sử và văn hiến. Trải qua hàng nghìn năm, vùng đất này đã bồi đắp nên một kho tàng di sản phong phú, góp phần quan trọng vào bản sắc văn hóa Việt Nam. Nếu Dân ca Quan họ là biểu tượng cho tâm hồn, cốt cách người Kinh Bắc, thì Tranh dân gian Đông Hồ chính là di sản độc đáo, kết tinh trí tuệ và tư duy thẩm mỹ thuần Việt.

Cùng với đó, việc quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa thế giới mở ra một cách nhìn rộng hơn về không gian văn hóa liên vùng. Trong dòng chảy ấy, Bắc Ninh góp mặt với chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà – những địa điểm gắn với Thiền phái Trúc Lâm thời Trần. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo mà còn là điểm kết tinh tư tưởng và bản sắc văn hóa Việt.

Từ những dấu mốc này, câu chuyện không dừng lại ở niềm tự hào, mà tiếp tục đặt ra hướng đi cho tương lai. Việc bảo tồn di sản được nhìn nhận không chỉ ở khía cạnh lưu giữ mà còn ở khả năng “sống cùng hiện tại” – thông qua giáo dục, số hóa, trao truyền nghề và mở rộng không gian sáng tạo. Di sản, vì thế, không còn là ký ức tĩnh mà trở thành một phần của đời sống đương đại.

Bà Pauline Tamesis - Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho biết, vùng đất Kinh Bắc từ lâu đã được biết đến là cái nôi văn hóa của Việt Nam, nơi hội tụ nhiều giá trị di sản đặc sắc được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Việc Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và chùa Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa thế giới, thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với giá trị văn hóa độc đáo, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ, phục hồi và phát huy di sản trong đời sống đương đại.

Sau phần nghi lễ, không khí trở nên sống động hơn với chương trình nghệ thuật “Tinh hoa di sản – Ngàn năm tỏa rạng”. Lấy hình tượng dòng chảy di sản làm trục xuyên suốt, chương trình dẫn dắt người xem đi qua nhiều lớp không gian văn hóa: từ chiều sâu tâm linh của Phật giáo Trúc Lâm, đến sắc màu dân gian của làng nghề và quan họ, rồi mở ra một Bắc Ninh hiện đại, đang chuyển mình nhưng vẫn giữ được cốt cách riêng.

Những làn điệu quan họ, hình ảnh tranh Đông Hồ hay các yếu tố văn hóa vùng miền khác hòa quyện trong một tổng thể vừa quen thuộc vừa mới mẻ. Đặc biệt, sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống với các hình thức trình diễn hiện đại từ âm nhạc đến công nghệ drone tạo nên một trải nghiệm thị giác và cảm xúc trọn vẹn.

Khép lại đêm hội là màn trình diễn ánh sáng trên bầu trời, nơi những biểu tượng văn hóa Kinh Bắc được tái hiện bằng công nghệ. Không chỉ mang tính trình diễn, đó còn là một cách kể chuyện khác về di sản sinh động, gần gũi và dễ lan tỏa hơn tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Sự kiện lần này, vì thế, không chỉ là một cột mốc ghi nhận, mà còn là điểm khởi đầu cho một hành trình dài hơn: hành trình để di sản tiếp tục được gìn giữ, làm mới và đồng hành cùng đời sống hôm nay.