Áp dụng hóa đơn điện tử: Cần đa dạng hóa hình thức quản lý thuế phù hợp thực tiễn

Hội thảo khoa học được tổ chức ngày 24/5, Thiếu tướng-TS. Chử Văn Dũng, Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát Nhân dân chủ trì Hội thảo; Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) Mai Sơn tham dự và đồng chủ trì Hội thảo. 

Tăng cường ứng dụng công nghệ linh hoạt trong kiểm tra giám sát chống thất thu thuế

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thượng tá-PGS.TS Phạm Tiến Dũng - Trưởng Khoa Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường đánh giá, trong những năm qua, quá trình Chuyển đổi số quốc gia đang cho thấy những chuyển biến mạnh mẽ, rõ nét trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội. Đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của chuyển đổi số trong việc chủ động ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào công tác quản lý thuế, nhất là việc triển khai hệ thống hóa đơn điện tử (HĐĐT) đã giúp ngành Thuế tạo bước đột phá mới trong việc quản lý rủi ro, quản lý thuế, thực hiện kết nối, chia sẻ và cung cấp dữ liệu cho các cơ quan nhà nước khác, đặc biệt là cơ quan chức năng trong điều tra, xử lý tội phạm.

Tuy nhiên, theo Thượng tá-PGS.TS Phạm Tiến Dũng, các loại tội phạm kinh tế, tham nhũng, buôn lậu đã và đang dần có sự “thích ứng” với việc sử dụng các phương thức, thủ đoạn phạm tội mới, tình hình mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn vẫn đang có chiều hướng diễn biến ngày một phức tạp. Không chỉ vậy, tình trạng mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp còn là nguyên nhân dẫn đến sự phức tạp của tình hình về tội phạm kinh tế, tham nhũng, buôn lậu.

Trong bối cảnh đó, việc tổ chức Hội thảo khoa học “Quản lý, phát hành, sử dụng HĐĐT - Những vấn đề đặt ra trong công tác phòng ngừa điều tra tội phạm kinh tế, tham nhũng, buôn lậu trong tình hình hiện nay” là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, xuất phát từ yêu cầu cấp bách của thực tiễn.

“Đây là cơ hội quý giá để làm rõ về thực trạng; nguyên nhân, điều kiện của tội phạm; những khó khăn, vướng mắc và kinh nghiệm trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu liên quan đến HĐĐT, từ đó đề xuất kiến nghị, giải pháp hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật, cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả công tác của lực lượng Cảnh sát kinh tế.” - Thượng tá-PGS.TS Phạm Tiến Dũng đặc biệt nhấn mạnh.

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Mai Sơn chia sẻ tại hội thảo cho biết:

“Trong thời gian tới, Tổng cục Thuế tiếp tục chỉ đạo cơ quan thuế các cấp bám sát nội dung về việc thực hiện Chương trình phối hợp số 01/CTPH-BTC-BCA ngày 28/12/2022 giữa Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Công an tiếp tục triển khai Thông tư liên tịch số 85/2016/TTLT-BTC-BCA ngày 20/6/2016 quy định về phối hợp công tác bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong lĩnh vực tài chính giai đoạn 2022-2025; tiếp tục tăng cường công tác phối hợp trao đổi thông tin, tài liệu, dữ liệu, kết quả khởi tố điều tra,… giữa 2 cơ quan một cách kịp thời trong việc phòng ngừa trấn áp tội phạm trong lĩnh vực quản lý thuế và hóa đơn.”

Theo chia sẻ của đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), được biết: "Petrolimex  đã triển khai thành công giải pháp lập hóa đơn điện tử sau từng lần bán hàng theo NĐ 123 của Petrolimex, Giải pháp của Petrolimex đã được Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế đánh giá tuân thủ quy định pháp luật, các thông tin giao dịch hoàn toàn tự động, chính xác và độ tin tưởng rất cao".

Về phía đại diện Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), bà Phùng Thị Hải Yến cho biết: “Việc triển khai hóa đơn điện tử trong thời gian vừa qua đã tạo điều kiện cho cộng đồng doanh nghiệp trong đó có Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam tiết kiệm được rất nhiều nguồn lực và chi phí trong việc thực hiện các thủ tục về thuế đối với Nhà nước. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ cái cũ sang cái mới luôn đòi hỏi một thời gian để thích ứng, và chắc chắn không thể tránh khỏi các sai sót, vướng mắc trong thời gian này. Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ cơ quan thuế và các cơ quan điều tra trong quá trình triển khai hóa đơn điện tử. Song một số vướng mắc xuất phát từ cơ chế, chính sách đến nay vẫn phải chờ sửa đổi các quy định pháp luật liên quan.”

Những bất cập cần tháo gỡ khó khăn trong việc triển khai HĐĐT

Phát biểu tại hội thảo, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Mai Sơn cho rằng, việc triển khai HĐĐT trên toàn quốc đã góp phần làm thay đổi phương thức quản lý, cách thức phục vụ người dân của cơ quan thuế nói riêng và cơ quan quản lý nhà nước nói chung theo hướng tự động và ngăn chặn kịp thời hóa đơn của các doanh nghiệp (DN) bỏ trốn, mất tích; phòng chống tình trạng gian lận thuế, trốn thuế... từ đó tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng.

Theo Phó Tổng cục trưởng Mai Sơn, thực hiện quy định tại Luật Quản lý thuế, Nghị định số 123/2020/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2022, các DN, tổ chức và cá nhân kinh doanh đã chuyển đổi sang sử dụng HĐĐT thay cho hóa đơn giấy truyền thống. Sau gần 2 năm triển khai, tính đến nay đã có 100% DN, tổ chức và hộ, cá nhân kinh doanh hạch toán theo phương pháp kê khai chuyển đổi sang sử dụng HĐĐT.

Thống kê đến thời điểm này, cơ quan thuế đã tiếp nhận và xử lý gần 7,2 tỷ hóa đơn (gồm hơn 2 tỷ hóa đơn có mã và gần 5,2 tỷ hóa đơn không mã). Hệ thống HĐĐT đã vận hành ổn định, thông suốt 24/7 và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân và DN. Theo đó, toàn bộ chi phí tuân thủ và quản lý, vận hành đều được giảm thiểu. Quan trọng hơn, người dân, DN có thể dễ dàng tra cứu được hóa đơn đầu ra, đầu vào, qua đó giảm thiểu được sai sót, cũng như rủi ro về hóa đơn.

Tuy nhiên, Phó Tổng cục trưởng Mai Sơn đánh giá, trong thời gian qua vẫn còn một số DN, tổ chức, cá nhân đã thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật, thành lập DN không để sản xuất kinh doanh mà để thực hiện hành vi bán hóa đơn khống để thu lợi bất chính, một số DN thực hiện hành vi mua hóa đơn không hợp pháp để chiếm đoạt thuế của Nhà nước và nhiều các mục đích khác nhau mang một số đặc điểm cơ bản như:

- Kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào, giảm số thuế GTGT phải nộp NSNN;

- Sử dụng hóa đơn để hợp thức hóa cho hàng hóa trôi nổi, hợp thức hoá hàng buôn lậu, tham ô, lập khống chi phí phát sinh, làm giảm chi phí dẫn đến giảm thu nhập chịu thuế và thuế TNDN phải nộp NSNN;

- Sử dụng hóa đơn đầu vào để tăng số thuế được hoàn;

Về phía doanh nghiệp có ý kiến trong quá trình triển khai còn gặp khó khăn cũng như những bất cập, theo đại diện Petrolimex cho biết: “Hiện nay, trên thị trường có một số đơn vị cung cấp giải pháp lập hóa đơn không cần xuất phát từ tín hiệu truyền thông của cột bơm xăng dầu như camera thông minh, lập hóa đơn từ máy tính tiền hoặc có thể đọc thủ công… Các giải pháp này theo Petrolimex nhận định còn khoảng trống do ảnh hưởng bởi sự can thiệp của con người đối với thông tin, cơ sở dữ liệu để lập hóa đơn điện tử và có thể chưa chính xác theo đúng quy định tại NĐ123. Việc cá nhân lấy hóa đơn mua xăng dầu mất rất nhiều thời gian sẽ tăng khối lượng công việc rất nhiều cho hệ thống bán lẻ do số lượng hóa đơn rất lớn và có thể sai sót do cập nhập thông tin liên quan MST hoặc mã định danh.”

Trong khi đó, đại diện Vietcombank chia sẻ: “Chưa có quy định cụ thể về một số nghiệp vụ đặc thù như: Thời điểm lập hóa đơn đối với thu lãi từ hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng khi lãi vay là khoản thu đặc thù, được ghi nhận thu nhập hàng ngày, Hướng dẫn lập hóa đơn đối với thu nhập từ bán ngoại tệ, chứng khoán và chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần. Một số hướng dẫn chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động ngân hàng như: phải lập hóa đơn điều chỉnh/thay thế hoàn trả hàng hoá, dịch vụ tham chiếu đến hóa đơn gốc; phải lập hóa đơn điều chỉnh đối với chiết khấu thương mại; phải lập hóa đơn dịch vụ ngân hàng cung cấp theo định kỳ chậm nhất ngày cuối tháng…”. Bên cạnh đó, đại diện Vietcombank có nêu một số đề xuất:

- Chính phủ/ Bộ Tài chính sớm bổ sung quy định cụ thể về các nội dung này để các ngân hàng thương mại có cơ sở thực hiện.

- Đối với hoàn trả hàng hoá, dịch vụ và chiết khấu thương mại, đề nghị lập hóa đơn mới để ghi nhận thay vì lập hóa đơn điều chỉnh do đây không phải là sai sót mà là nghiệp vụ kinh doanh thông thường. Điều này cũng giúp giảm thời gian các doanh nghiệp phải kê khai điều chỉnh tờ khai thuế nhiều lần và liên tục. Đối với hóa đơn dịch vụ định kỳ, đề nghị cho phép lập vào ngày cuối định kỳ (không nhất thiết là ngày cuối tháng).

Công tác phối hợp đã và đang được triển khai đồng bộ, chặt chẽ và rất trách nhiệm

Phó Tổng cục trưởng Mai Sơn cho biết, hiện nay, cơ quan Thuế đã xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá rủi ro về HĐĐT, phát triển các Ứng dụng CNTT để xử lý các dữ liệu về HĐĐT, hỗ trợ nhận diện được NNT có rủi ro cao về sử dụng HĐĐT để đưa ra cảnh báo, xử lý nếu có vi phạm hoặc chuyển sang cơ quan Công an đối với trường hợp thuộc diện rủi ro cao có dấu hiệu tội phạm để phối hợp điều tra và xử lý nếu phát hiện vi phạm.

Thống kê, chỉ tính riêng năm 2023, cơ quan thuế cũng đã chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an kiến nghị điều tra, khởi tố: 88 hồ sơ; và cũng nhận được 4.416 yêu cầu cung cấp hồ sơ của cơ quan Công an đề nghị cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến lĩnh vực thuế của NNT phục vụ công tác quản lý, trấn áp tội phạm kinh tế của cơ quan Công an. Sau khi tiếp nhận đề nghị, cơ quan thuế đã kịp thời phối hợp cung cấp hồ sơ cho cơ quan Công an theo đúng quy định. Một số vụ án điển hình trong công tác phối hợp giữa 2 cơ quan như: Vụ án mua bán hóa đơn VAT không hợp pháp do Nguyễn Minh Tú cầm đầu, Vụ án mua bán hóa đơn của đối tượng Trương Xuân Đước; vụ án Hoàng Đặng Ngọc Mỹ Trang và đồng phạm can tội “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn” và “Trốn thuế”, …

“Có thể khẳng định, công tác phối hợp giữa ngành Thuế và các cơ quan chức năng trong đó có cơ quan Công an trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm trong lĩnh vực thuế như các hành vi trốn thuế, lừa đảo chiếm đoạt tiền hoàn thuế; mua, bán và sử dụng trái phép hoá đơn đã và đang được triển khai đồng bộ, chặt chẽ và rất trách nhiệm từ phía các cơ quan liên quan, đồng thời với việc đưa vào ứng dụng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) trong quản lý HĐĐT và quy trình quản lý nghiệp vụ thuế đã được số hóa toàn diện, vì vậy mặc dù thủ đoạn của các đối tượng vi pháp luật trong lĩnh vực thuế ngày càng tinh vi nhưng sớm muộn vẫn bị phát hiện và phải chịu trách nhiệm hình sự trước pháp luật.” - Phó Tổng cục trưởng Mai Sơn nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về những nội dung quan trọng, như: Hệ thống quy định pháp luật về quản lý HĐĐT; Việc triển khai hệ thống dữ liệu HĐĐT và các giải pháp trong rà soát, đối chiếu phục vụ quản lý rủi ro hoá đơn; Tình hình vi phạm pháp luật và kiến nghị nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý vi phạm pháp luật về HĐĐT; Về công tác phối hợp để nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý vi phạm pháp luật về HĐĐT.

Bên cạnh đó, những kinh nghiệm thực tế về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về hoá đơn, đặc biệt, thực tiễn cũng như kinh nghiệm điều tra, xử lý vi phạm về hoá đơn trong các vụ án tham nhũng, kinh tế cũng như các kiến nghị từ thực tiễn đến khắc phục, loại trừ tình trạng mua bán, sử dụng hoá đơn trái phép. Kinh nghiệm trong triển khai hệ thống HĐĐT tại DN, đặc biệt là những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị, đề xuất từ phía DN nhằm góp phần khắc phục, loại trừ tình trạng mua bán, sử dụng hoá đơn trái phép.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thiếu tướng-TS. Chử Văn Dũng, Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát Nhân dân gửi lời cảm ơn tới các đại biểu khách mời đã tham dự và mang tới Hội thảo những bài tham luận sâu sắc, có giá trị thực tiễn và tham khảo cao.

“Những kiến nghị, giải pháp của các đại biểu sẽ được Ban Tổ chức ghi nhận, tổng hợp và phối hợp với các đơn vị chức năng có liên quan báo cáo, tham mưu cho các cấp có thẩm quyền, từ đó góp phần vào việc tăng cường, nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác phòng ngừa, điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu trong thời gian tới.” - Thiếu tướng-TS. Chử Văn Dũng khẳng định.