Ấn Độ đẩy mạnh xuất khẩu tôm chế biến giữa áp lực thuế quan từ Mỹ

Chuyển dịch cơ cấu sản phẩm

Tuy nhiên, ngay trong lúc thị trường đang mở ra những cơ hội tích cực, ngành này lại đối mặt một thách thức nghiêm trọng: nguy cơ mất thị trường xuất khẩu lớn nhất là Mỹ do áp lực thuế quan leo thang nếu các đàm phán song phương không đạt được thỏa thuận trước thời hạn ngày 9/7/2025.

Theo Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Thủy hải sản Ấn Độ (MPEDA), trong năm tài chính 2024–2025 kết thúc vào ngày 31/3/2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của nước này đạt 7,44 tỷ USD. Trong đó, các sản phẩm chế biến sâu và có giá trị gia tăng chiếm khoảng 10%, tương đương 740 triệu USD. MPEDA hiện đặt mục tiêu nâng tỷ trọng này lên 20% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản vào năm 2030.

Hiện tại, Ấn Độ vận hành 650 cơ sở chế biến thủy sản, trong đó hơn 100 đơn vị chuyên sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng cao cấp như tôm nấu chín, tôm tẩm bột, tôm hấp IQF. Những sản phẩm này không chỉ đáp ứng yêu cầu cao về tiêu chuẩn vệ sinh – an toàn thực phẩm từ các thị trường phát triển như Mỹ, EU, Nhật Bản mà còn có biên lợi nhuận cao hơn, giúp doanh nghiệp xuất khẩu tăng khả năng chống chịu với biến động giá nguyên liệu và chi phí logistics.

Trong 4 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu tôm của Ấn Độ đạt 207.133 tấn – tương đương cùng kỳ năm trước về lượng, nhưng giá trị tăng tới 11%, đạt 1,48 tỷ USD. Đáng chú ý, sản phẩm tôm chế biến tăng trưởng mạnh, đạt 23.170 tấn – tăng 34% so với cùng kỳ năm 2024; riêng tháng 4 đạt 4.921 tấn, tăng 27%. Sự tăng trưởng này bù đắp phần nào mức sụt giảm ở các mặt hàng truyền thống như tôm sú nguyên liệu, vốn đã giảm 3% trong cùng kỳ và giảm mạnh tới 31% đối với tôm sú nuôi.

Để thích ứng với nhu cầu thị trường, người nuôi tôm tại các vùng trọng điểm – đặc biệt là bang Andhra Pradesh đang áp dụng mô hình nuôi hai vụ tôm sú mỗi năm thay vì một vụ kéo dài như trước. Mô hình này giúp cung cấp tôm cỡ nhỏ hơn (khoảng 30 con/kg thay vì 20 con/kg), phù hợp với nhu cầu của các thị trường Đông Bắc Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, nơi tôm sú cỡ nhỏ đang ngày càng được ưa chuộng cho các mục đích chế biến tại nhà hàng, bán lẻ và thực phẩm tiện lợi. Tuy nhiên, việc nhân rộng mô hình hai vụ vẫn bị giới hạn do yếu tố khí hậu; trong khi Andhra Pradesh có điều kiện thuận lợi, các bang phía Bắc như Gujarat gặp khó khăn do thời tiết khắc nghiệt.

Về thị trường tiêu thụ, Mỹ tiếp tục giữ vai trò là đối tác lớn nhất của ngành tôm Ấn Độ. Trong 4 tháng đầu năm, lượng tôm xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 92.982 tấn – tăng 12% so với cùng kỳ năm trước; riêng tháng 4, lượng hàng tăng 14% lên 22.651 tấn. Mỹ hiện chiếm khoảng 45% tổng lượng xuất khẩu tôm của Ấn Độ.

EU cũng nổi lên là điểm sáng, với mức tăng trưởng mạnh mẽ 25%, đạt 30.959 tấn trong 4 tháng đầu năm; riêng tháng 4 tăng 36%. Nhật Bản ghi nhận mức tăng 12% lên 9.949 tấn; Canada tăng 6% lên 7.326 tấn. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục giảm sút 20%, xuống còn 31.553 tấn phản ánh những khó khăn về logistics và chính sách kiểm soát nhập khẩu không ổn định.

Rủi ro thuế quan từ Mỹ

Nếu không đạt được thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ trước ngày 9/7/2025 ngành tôm Ấn Độ sẽ đối mặt với cú sốc thuế nghiêm trọng.

Cụ thể, hầu hết hàng hóa từ Ấn Độ xuất khẩu sang Mỹ hiện đang chịu mức thuế cơ bản 10%. Nếu đàm phán thất bại, mức thuế này có thể tăng lên 26%, cộng thêm thuế chống bán phá giá (1,38%) và thuế chống trợ cấp (5,77%), nâng tổng thuế nhập khẩu lên 33,15%. Điều này sẽ khiến tôm Ấn Độ mất lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với Ecuador, quốc gia chỉ chịu mức thuế 10%.

Từ cuối tháng 6/2025, Ấn Độ đã cử phái đoàn thương mại cấp cao tới Washington để đàm phán, tập trung vào việc duy trì mức thuế hiện hành, đồng thời thỏa hiệp ở một số lĩnh vực như hàng nông sản. Tuy nhiên, các yêu cầu từ phía Hoa Kỳ gồm mở cửa thị trường ô tô, đậu nành, đồ uống có cồn và kim loại tiếp tục là trở ngại lớn. Mỹ cũng từ chối đề xuất của Ấn Độ về việc dỡ bỏ thuế cao hiện áp lên thép (50%), nhôm và ô tô (25%).

Chính phủ Ấn Độ khẳng định sẽ không ký thỏa thuận bất lợi và mong muốn có sự can thiệp trực tiếp từ cấp lãnh đạo cao nhất, cụ thể là cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Narendra Modi.

Thông tin về khả năng tăng thuế đã tác động trực tiếp tới thị trường trong nước. Giá tôm nội địa đã giảm 10–15% kể từ tháng 4/2025, khiến nhiều nhà máy chế biến cắt giảm đơn hàng. Nhu cầu tôm giống sụt mạnh, đẩy nhiều trang trại vào tình trạng khó khăn, đặc biệt là tại bang Andhra Pradesh, nơi có hơn 2 triệu người dân sống phụ thuộc vào ngành tôm.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu đã bắt đầu chuyển hướng sang các thị trường thay thế như Canada, Nga và Trung Quốc. Tuy nhiên, quy mô và biên lợi nhuận tại các thị trường này không thể bù đắp vai trò trung tâm của Mỹ. Việc mất thị phần tại thị trường số một có thể kéo theo làn sóng phá sản của các doanh nghiệp nhỏ, đình trệ sản xuất và áp lực thất nghiệp quy mô lớn tại các vùng nuôi trọng điểm.

Nếu vượt qua được “cú sốc” ngày 9/7, Ấn Độ sẽ duy trì được đà tăng trưởng đã xác lập và tiếp tục mở rộng ảnh hưởng trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Ngược lại, một thất bại trong đàm phán có thể đẩy ngành tôm vào chu kỳ điều chỉnh sâu và dài, với những tác động kinh tế – xã hội khó lường.