AANZFTA nâng tầm xuất khẩu Việt

Mở rộng chuỗi cung ứng, tối đa hóa giá trị

Được ký kết từ năm 2009, AANZFTA đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại giữa Việt Nam và hai thị trường lớn, giàu tiềm năng là Australia và New Zealand.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Australia đã tăng trưởng ấn tượng, đạt 5,23 tỷ USD vào năm 2023, trong khi kim ngạch sang New Zealand cũng chạm mốc 0,65 tỷ USD.

Tỷ lệ tận dụng ưu đãi C/O mẫu AANZ tăng từ 28,1% năm 2015 lên 40,4% vào năm 2023, cho thấy sự chủ động ngày càng cao của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tiềm năng còn rất lớn khi kim ngạch thương mại hai chiều giữa ASEAN và Australia đã vượt ngưỡng 100 tỷ USD, tạo ra dư địa rộng mở để Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần.

Thông tư 44/2025/TT-BCT, được xây dựng trên cơ sở Nghị định thư thứ hai sửa đổi Hiệp định AANZFTA, là bước đi chủ động của Việt Nam nhằm tháo gỡ các "nút thắt" cũ, đặc biệt về quy tắc xuất xứ, để đảm bảo Hiệp định thực sự là công cụ thúc đẩy, chứ không phải là rào cản thương mại.

Một trong những điểm đột phá lớn nhất của Thông tư 44 chính là việc làm rõ và mở rộng quy định về cơ chế cộng gộp xuất xứ. Theo Điều 5 của Thông tư, không chỉ hàng hóa mà cả nguyên liệu đáp ứng quy định cũng có thể được sử dụng tại một nước thành viên khác và được coi là có xuất xứ tại nơi sản xuất ra thành phẩm cuối cùng.

Đặc biệt hơn, Thông tư 44 còn cho phép cộng gộp cả giá trị gia tăng của nguyên liệu không có xuất xứ tại một nước thành viên nhưng được sử dụng để sản xuất tại một nước thành viên khác. Đây là thay đổi mang tính cách mạng, đặc biệt đối với các doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành như dệt may, da giày hay chế biến gỗ, những ngành phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

Trước đây, việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu có xuất xứ từ nội khối ASEAN hoặc từ Australia, New Zealand để đáp ứng quy tắc xuất xứ thường là một thách thức lớn. Với quy định mới, doanh nghiệp có thể nhập nguyên liệu từ các nước không thuộc Hiệp định, nhưng nếu nguyên liệu đó đã trải qua một công đoạn sản xuất hoặc có giá trị gia tăng đáng kể tại một trong các nước thành viên AANZFTA, nó vẫn được tính vào thành phần xuất xứ của sản phẩm cuối cùng.

Đơn cử như một doanh nghiệp may mặc Việt Nam nhập vải từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu sợi để dệt nên tấm vải đó lại được sản xuất tại Malaysia, thì giá trị gia tăng từ công đoạn dệt sợi tại Malaysia sẽ được tính vào sản phẩm cuối cùng, giúp doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng đạt tiêu chí xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan.

Cơ chế này giúp các doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc lựa chọn nguồn cung, giảm chi phí sản xuất, đồng thời củng cố chuỗi cung ứng khu vực. Nó khuyến khích các nước thành viên AANZFTA tham gia sâu hơn vào quá trình sản xuất, tạo ra một mạng lưới liên kết chặt chẽ và nâng cao sức cạnh tranh của toàn khối.

Nâng cao năng lực và giảm gánh nặng thủ tục

Bên cạnh cơ chế cộng gộp, quy định về tự chứng nhận xuất xứ (Self-Certification) cũng là một điểm sáng của Thông tư 44. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các cơ quan chức năng để cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), Thông tư đã mở rộng quyền này cho các nhà xuất khẩu đủ điều kiện.

Để được công nhận, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt: đăng ký với cơ quan có thẩm quyền, am hiểu sâu sắc về quy tắc xuất xứ, có kinh nghiệm xuất khẩu và đặc biệt là phải có hệ thống lưu trữ sổ sách, tài liệu chặt chẽ theo tiêu chuẩn quản lý rủi ro.

Cơ chế này mang lại hai lợi ích then chốt là tăng tính chủ động và tiết kiệm thời gian cho doanh nghiệp có thể tự phát hành chứng từ chứng nhận xuất xứ, giúp đẩy nhanh quá trình thông quan và giảm thiểu các rủi ro phát sinh trong quá trình vận chuyển hàng hóa, đặc biệt trong các giao dịch cần tốc độ cao.

Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị, để được cấp quyền tự chứng nhận, doanh nghiệp buộc phải tự nâng cao năng lực quản lý, xây dựng hệ thống lưu trữ thông tin minh bạch và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về xuất xứ. Điều này không chỉ giúp họ hưởng lợi từ ưu đãi thuế quan mà còn nâng cao uy tín, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, cơ chế này cũng đi kèm với thách thức. Nó đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống quản lý và đào tạo nhân sự. Việc kiểm tra và xác minh xuất xứ sẽ chặt chẽ hơn, và bất kỳ hành vi gian lận nào cũng có thể bị xử phạt nặng, gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp và cả quốc gia.

Với sự ra đời của Thông tư 44, các ngành hàng thế mạnh của Việt Nam như thủy sản, nông sản (cà phê, hạt điều), dệt may, da giày, điện thoại và linh kiện sẽ có thêm động lực.

Thông tư số 44/2025/TT-BCT là một bước đi chiến lược, thể hiện sự quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để biến những cơ hội này thành lợi thế thực sự, bản thân các doanh nghiệp phải là những người tiên phong. Việc chủ động nghiên cứu, nắm vững các quy định mới, đầu tư vào công nghệ quản lý và tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc là chìa khóa để tận dụng tối đa lợi ích từ Hiệp định AANZFTA.