Ninh Bình phát triển làng nghề, tạo đà cho kinh tế nông thôn

Thời gian qua, làng nghề, làng có nghề trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đã trở thành điểm tựa quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Trước những thách thức đặt ra trong bối cảnh hội nhập và phát triển sau sáp nhập, tỉnh đã chú trọng xây dựng các chính sách, tạo điều kiện thuận lợi để các làng nghề duy trì, phát triển theo hướng bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa bản địa và phát triển kinh tế - xã hội.

Đa dạng sản phẩm, tạo việc làm và tăng trưởng thu nhập

Theo số liệu thống kê, Ninh Bình hiện có hơn 102.500 cơ sở sản xuất nghề, làng nghề, với 171 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận theo Nghị định 52/2018/NĐ-CP, trong đó gồm 117 làng nghề và 54 làng nghề truyền thống. Lực lượng lao động của các làng nghề lên tới gần 193.000 người, chiếm khoảng 5% tổng dân số toàn tỉnh. Tổng doanh thu hàng năm ước đạt 25.393 tỷ đồng, trong đó giá trị xuất khẩu khoảng 1.200 tỷ đồng.

Trong đó, nhiều nghề truyền thống đã tồn tại hàng nghìn năm và tạo nên thương hiệu riêng có thể kể đến nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, thêu ren, mộc truyền thống, cơ khí, đan cói… Các sản phẩm từ làng nghề không chỉ đáp ứng thị trường nội địa mà còn hướng tới xuất khẩu, góp phần quảng bá giá trị văn hóa bản địa ra thế giới.

Một trong những nghề tiêu biểu là làng nghề làm bánh đa nem Làng Chều (xã Nam Xang), nghề truyền thống được duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ. Toàn xã hiện có 5 thôn với hàng trăm hộ tham gia sản xuất; doanh thu hàng năm ước đạt gần 400 tỷ đồng. Bánh đa nem Làng Chều nổi tiếng bởi màu bánh trắng, mềm, dẻo, hương vị riêng và được tiêu thụ rộng khắp cả nước, thậm chí xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Tại xã Vũ Dương, bốn làng nghề được tỉnh công nhận gồm làng nghề thủ công mỹ nghệ, đồ mộc chạm trổ Trịnh Xá; làng nghề truyền thống đồ mộc Ninh Xá; đồ gỗ Lũ Phong; và đồ gỗ mỹ nghệ La Xuyên. Các làng nghề này có tổng số 2.907 hộ và 33 doanh nghiệp tham gia sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 8.100 lao động.

Ninh Bình sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên và địa lý phục vụ cho phát triển nghề truyền thống. Tỉnh nằm trên trục kết nối vùng Nam đồng bằng sông Hồng với Bắc Trung Bộ, có mạng lưới giao thông huyết mạch như cao tốc Bắc – Nam, Quốc lộ 1A, 10 và 21 cùng hệ thống cảng sông, cảng biển. Điều này tạo thuận lợi cho vận chuyển nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm nghề truyền thống.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng sở hữu nguồn nguyên liệu phong phú như đá vôi trắng và đá xanh phục vụ chế tác đá mỹ nghệ; cói, bèo tây cho thủ công mỹ nghệ; đất sét để làm gốm; tre, nứa và gỗ cho nghề mộc và đan lát; cùng các nông sản đặc trưng phục vụ chế biến thực phẩm truyền thống. Những lợi thế này góp phần tạo ra sản phẩm làng nghề đa dạng và có giá trị gia tăng cao.

Thách thức và hướng đi mới

Dù có nhiều thành tựu, làng nghề Ninh Bình cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng sản xuất tại nhiều làng nghề còn xuống cấp, thiếu hệ thống thu gom và xử lý nước thải; mặt bằng sản xuất hạn chế, khó đáp ứng nhu cầu mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ hiện đại. Các hoạt động sản xuất như tái chế nhựa, kim loại, chế biến nông sản và mộc phát sinh lượng rác, khí thải, nước thải gây ô nhiễm cục bộ, ảnh hưởng tới môi trường và đời sống người dân.

Một vấn đề đáng chú ý khác là thiếu hụt lao động trẻ, khiến nguy cơ đứt gãy truyền nghề trở nên rõ rệt. Nhiều nghề truyền thống như đan cót, sơn mài đã mất hút lao động trẻ do thu nhập hạn chế so với công việc khác. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa dẫn tới vùng nguyên liệu bị thu hẹp, buộc một số cơ sở phải phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, làm tăng chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.

Trước thực tế này, nhiều cơ sở sản xuất đã chủ động tìm hướng đi mới để thích ứng với nền kinh tế hội nhập. Ví dụ, Công ty TNHH Bảo tồn và Phát triển Gốm Bồ Bát (xã Đồng Thái) đã xây dựng thương hiệu gốm đặc trưng, kết hợp các sản phẩm trang trí lưu niệm mang nét văn hóa Ninh Bình, quảng bá tiếp cận thị trường trong và ngoài nước. Đồng thời nhiều doanh nghiệp như Doanh nghiệp tư nhân Vĩnh Cửu ở La Xuyên đã kết hợp bán hàng trực tuyến, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tăng doanh thu và tạo thêm việc làm cho người dân.

Chính sách hỗ trợ và phát triển bền vững

Không chỉ dừng lại ở động lực sản xuất, các ngành, các cấp tỉnh Ninh Bình đã triển khai cơ chế, chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ phát triển làng nghề một cách bền vững, đặc biệt là phát triển sản xuất gắn với bảo vệ môi trường và truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Vừa qua, địa phương đã phối hợp mở lớp tập huấn, mời nghệ nhân truyền nghề và nâng cao tay nghề cho người lao động; tạo điều kiện về cơ chế, chính sách cho các cơ sở sản xuất; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền thu hút lao động tham gia phát triển nghề.

Theo Chi cục Phát triển Nông thôn Ninh Bình, trong năm 2025 đơn vị đã tham mưu xây dựng đề án Bảo tồn và phát triển làng nghề, làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045, trong đó chú trọng xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, chuyển đổi số và sáng tạo trong sản xuất - kinh doanh.