Quản trị doanh nghiệp

Mua bán và sát nhập – khi cá lớn thật sự nuốt cá bé

Thuật ngữ Mergers and Acquisition (M&A) đã xuất hiện rộng rãi và thường được dùng để chỉ hoạt động mua bán và sát nhập các doanh nghiệp trên thị trường.  

Việc Grab thâu tóm Uber tại thị trường Đông Nam Á vào năm 2018 đã làm chấn động giới doanh nghiệp. Đây được coi là một thương vụ M&A đình đám và tiêu biểu cho việc mua lại hay sát nhập các doanh nghiệp với nhau. Vậy:

M&A là gì?

M&A được kết hợp từ hai từ tiếng Anh là Mergers (sát nhập) và Acquisition (mua lại), được dùng để chỉ hoạt động trong đó doanh nghiệp này dành quyền kiểm soát doanh nghiệp kia thông qua hình thức sát nhập trực tiếp hoặc có thể mua lại một phần hay toàn bộ cổ phần của doanh nghiệp kia.

Đối với hình thức sát nhập (Mergers) thường sẽ xảy ra với các doanh nghiệp cùng quy mô hay ngành nghề. Tài sản, quyền lợi, nghĩa vụ và lợi ích của doanh nghiệp bị sát nhập sẽ về tay doanh nghiệp sát nhập.

Trong khi đó với hình thức mua lại (Acquisition), các doanh nghiệp lớn sẽ mua lại các doanh nghiệp nhỏ hơn và có hoàn toàn quyền sở hữu hợp pháp các hoạt động của doanh nghiệp được mua lại.

M&A được hiểu như một hình thức “Cá lớn nuốt cá bé”.

Mục đích của M&A

Để M&A được thực hiện thì việc mua lại hay sát nhập đấy phải tạo ra được giá trị nhất định mà trước khi M&A chưa đạt được. Đồng thời, sau khi tiến hành M&A thì giá trị thị trường của công ty sẽ lớn hơn trước.

Mọi thương vụ M&A cũng đều có mục đích của nó. Thông qua việc mua lại hay sát nhập mà các công ty lớn có thể giành quyền kiểm soát, tham gia các quyết định quan trọng trong hoạt động kinh doanh hay quản trị của doanh nghiệp được mua/sát nhập. Nhiều trường hợp việc sát nhập hay mua lại này chỉ đơn giản để loại bỏ một đối thủ.

Để giành quyền kiểm soát hay tham gia vào việc quản trị thì doanh nghiệp sẽ đầu tư cổ phần đủ để kiểm soát doanh nghiệp kia, thường là 51% cổ phần. Ngược lại nếu đầu tư không đủ số cổ phần nói trên thì có thể xem đây chỉ là một hình thức đầu tư bình thường.

Việc M&A có thể mang lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp mua có thể tận dùng thị phần, thương hiệu, nhân viên từ đó giảm chi phí phát sinh hay không mất thời gian để thương hiệu lớn mạnh. Ngoài ra có thể tiếp cận ngay với công nghệ, kỹ thuật,…của công ty được mua/sát nhập.

Ông lớn Central Group của Thái Lan mạnh tay chi 1,14 tỷ USD mua lại Big C cũng nhầm tận dụng thương hiệu, thị phần và cơ sở hạ tầng sẵn có với hệ thống 33 siêu thị khắp cả nước.

Các hình thức M&A

Hiện có ba loại hình thức M&A phân loại theo tính chất của thương vụ sát nhập/mua lại:

M&A theo chiều dọc (Vertical M&A)

Hình thức này phổ biến ở các công ty, doanh nghiệp có cùng một loại hình sản phẩm và dịch vụ nhưng lại có vài điểm khác nhau trong quá trình sản xuất.

Việc sát nhập/mua lại giữa hai công ty này nhằm đảm bảo nguồn cung, mở rộng thị phần, tận dụng cơ sở vật chất, giảm thiểu chi phí trung gian,… Đồng thời khống chế được nguồn cung cho các đối thủ cạnh tranh qua đó tăng doanh thu, mở rộng thị phần.

Một công ty sản xuất ô tô có thể mua lại một công ty sản xuất lốp xe, từ đó có được nguồn cung trực tiếp, dây chuyền sản xuất, công nghệ và cả khống chế được nguồn cung cho các đối thủ.

M&A theo chiều ngang (Horizontal M&A)

Hình thức này dựa trên việc sát nhập các doanh nghiệp vốn cung cấp các dòng sản phẩm và dịch vụ giống nhau, có cùng một quy trình sản xuất. Như vậy thì đây là những công ty cùng ngành, có cùng một hình thái dịch vụ và giai đoạn sản xuất, thường là những công ty đối thủ trực tiếp của nhau trên thương trường.

Việc Grab mua lại Uber tại Đông Nam Á là ví dụ rõ nhất cho hình thức này, qua thương vụ này giúp Grab tăng rõ rệt thị phần, trực tiếp gia tăng lợi nhuận và trên hết là loại bỏ được một đối thủ sừng sỏ.

M&A kết hợp (Conglomerate)

Đây là hình thức mua bán/sát nhập để hình thành nên các tập đoàn từ các công ty mà phục vụ cùng một khách hàng trong cùng một ngành nghề cụ thể. Tuy vậy, các sản phẩm, dịch vụ mà các công ty này cung cấp không giống nhau.

Sau khi sát nhập lại thành một tập đoàn thì các sản phẩm này có thể đi kèm và bổ trợ cho nhau. Những công ty sau khi được thành lập theo cách này sẽ giảm được nhiều rủi ro trong kinh doanh, được tiếp cận ngay với nguồn cung, khách hàng sẵn có và đồng thời mở rộng, tiếp cận được với những lĩnh vực kinh doanh mới.

Quá trình thực hiện M&A

M&A cần một quá trình dài để thực hiện, thông thường sẽ mất từ 6 đến 12 tháng thậm chí vài năm tùy vào quy mô của hai công ty/doanh nghiệp. Hiện theo các chuyên gia thì quá trình M&A sẽ trải qua những bước sau đây:

1. Lên kế hoạch, chiến lược và xác định đối tượng M&A tiềm năng.

2. Xác định các tiêu chí khi tìm kiếm M&A.

3. Đánh giá các mục tiêu tiềm năng.

4. Lập kế hoạch sát nhập, mua lại.

5. Phân tích thông tin.

6. Tiến hành đàm phán.

7. Thẩm định giá trị.

8. Soạn thảo hợp đồng.

9. Đưa ra các chiến lược tài chính.

10. Cam kết và kết thúc giao dịch.

M&A tại Việt Nam 

M&A tại Việt Nam dù còn là một hình thức mới, song đang có những bước đi đáng kể, điển hình qua những thương vụ M&A sau đây:

Thương vụ ThaiBev và Sabeco

ThaiBev – công ty giải khát lớn nhất của Thái Lan lẫn Đông Nam Á vào cuối năm 2017 đã thâu tóm Sabeco, thương hiệu 145 năm lịch sử và nắm giữ tới 41% cổ phần tại Việt Nam. Đây là thương vụ M&A lớn nhất trong lịch sử ngành bia Châu Á với giá trị lên đến 4.8 tỷ USD, chiếm gần 50% tổng giá trị M&A của năm 2017 và bằng 86.2% tổng giá trị của tất cả các thương vụ M&A tại Việt Nam.

ThaiBev mua lại Sabeco là thương vụ M&A lớn nhất trong lịch sử ngành bia Châu Á.

ThaiBev trong thương vụ này đã vay 100 tỷ Bath và 1.95 tỷ USD từ các ngân hàng tại Thái Lan và Singapore với thời hạn 2 năm để mua 53.59% cổ phần của Sabeco.

Thương vụ Central Group và Big C

Central Group – tập đoàn đến từ Thái Lan vào năm 2/2016 đã đầu tư 1.14 tỷ USD để sỡ hữu Big C nhằm tận dụng hệ thống siêu thị rộng lớn và thương hiệu có sẵn trong việc thâu tóm mảng bán lẻ tại Việt Nam. Trước đó thì tập đoàn này đã đầu tư cổ phần đủ để chi phối đối với Nguyễn Kim, hệ thống phân phối các mặt hàng điện tử hàng đầu Việt Nam tuy nhiên lại bị mất dần thị phần vào tay Điện Máy Xanh và Điện máy Chợ lớn.

Kết luận

M&A là hình thức đầu tư chỉ mang lại lợi ích nếu các bên tham gia vào việc quản trị công ty biết dung hòa lợi ích, sử dụng hiệu quả nguồn lực mà thương vụ mang lại. Có rất nhiều công ty sau khi thực hiện M&A lại mất đi lợi thế, thị phần vốn có trước đó, thế nên việc Marketing và tập trung vào trải nghiệm khách hàng, tận dụng tốt những gì mà M&A mang lại sẽ giúp công ty/doanh nghiệp từ đó vươn xa hơn.

Phan Huy – Quốc Nghi

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Back to top button