Nông nghiệp

Đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng xâm nhập mặn kéo dài và ngày càng gay gắt

6 năm trở lại đây, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã trải qua hai đợt xâm nhập mặn kỷ lục trong vòng gần 1 thế kỷ, diễn ra vào mùa khô năm 2015/2016 và 2019/2020. Điều này khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt của người dân vùng ĐBSCL gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Xâm nhập mặn thời điểm 2015/2016 được coi là đợt xâm nhập mặn kỷ lục ở Đồng bằng Sông Cửu Long trong vòng 90 năm qua, khiến 13 địa phương trong vùng bị ảnh hưởng, trong đó 9/13 tỉnh bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tác động rõ rệt và nặng nề nhất đó là đến ngành nông nghiệp, nhất là đối với diện tích trồng lúa nước.

ĐBSCL mất trên 70% năng suất lúa tại các vùng bị hạn hán, làm giảm sản lượng lúa chung của cả nước. Theo Tổng cục Thống kê, sản lượng lúa cả năm 2016 giảm 1,5 triệu tấn so với năm 2015. Đồng thời, xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2016 cũng giảm xuống 27% so với năm 2015, xuống dưới mức 5 triệu tấn – mức thấp nhất trong vòng 8 năm kể từ năm 2016.

Đối với ngành nông nghiệp và thủy sản, nhìn chung, tổng thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra cho vùng Đồng bằng Sông Cửu Long năm 2016 ước tính 5,5 nghìn tỷ, tương đương 236 triệu USD, chiếm 0,74% tổng giá trị nông, lâm thủy sản năm 2016.

Kiên Giang, Bến Tre, Trà Vinh và Cà Mau là các tỉnh chịu thiệt hại nặng nề nhất với tốc độ GDP bình quân năm 2016 giảm tương ứng là 3,94%; 3,81%; 3,64% và 3,29%. Mức giảm này cao hơn mức giảm GDP bình quân của 18 địa phương cả nước mà chịu tác động nặng nề nhất do đợt hạn mặn năm 2016 với tốc độ giảm là 2,17%.

Tiếp sau đó, đợt xâm nhập mặn 2019/2020 được cho còn khốc liệt hơn cả đợt hạn mặn 2015/2016 và gây thiệt hại đáng kể đối với ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tính đến tháng 6/2020, hạn mặn đã khiến 42,5% diện tích đất tự nhiên (tương đương gần 1,7 triệu ha) của vùng ĐBSCL bị ảnh hưởng, tăng 50.376 ha so với đợt hạn mặn lịch sử xảy ra trong mùa khô 2015/2016.

Trong đó, lúa là cây trồng bị thiệt hại nặng nề nhất, với diện tích lúa mùa của cả vùng bị thiệt hại là 176.700 ha. Diện tích lúa Đông – Xuân bị thiệt hại là 41.900 ha, chiếm tỷ lệ 2,7% trên tổng số diện tích gieo trồng.

Theo kết quả tính toán từ số liệu của Tổng cục Thống kê, tốc độ tăng trưởng khu vực nông nghiệp có xu hướng giảm dần giai đoạn 2015-2019. Riêng năm 2016 và 2019 là hai năm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của hạn mặn kỷ lục nên khu vực nông nghiệp có tốc độ tăng trưởng thấp nhất giai đoạn 2015-2019, tương ứng là 1,36% và 2,01%.

Nhiều con sông vùng ĐBSCL bị cạn trơ đáy trong đợt xâm nhập mặn 2019/2020

Xét theo tiêu chí mức đóng góp chung vào tốc độ tăng trưởng GDP của cả nước, mức đóng góp của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản các năm 2015, 2016 và 2019 thấp hơn hẳn so với các năm khác. Trong đó, ngành nông nghiệp tăng trưởng 0,61%, là mức tăng thấp nhất trong giai đoạn 2011-2019.

Dự báo đến cuối năm 2020, tốc độ tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng như mức đóng góp của khu vực này vào mức tăng trưởng bình quân chung của cả nước tương đối thấp khi chịu tác động kép của hạn mặn lịch sử năm 2019/2020 và dịch bệnh Covid bắt đầu xảy ra từ cuối tháng 1/2020.

Có thể nói, phát triển nông nghiệp vùng ĐBSCL có vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực cũng như đảm bảo sinh kế cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên, sự thay đổi thất thường của thời tiết nhất là tình trạng xâm nhập mặn ngày càng diễn biến phức tạp và khó lường đã ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của các hộ gia đình.

Xâm nhập mặn được đánh giá là một trong những thách thức dài hạn đối với Đồng bằng Sông Cửu Long và nó có xu hướng trầm trọng hơn trong tương lai. Do vậy, để ứng phó với các tác động tiêu cực từ xâm nhập mặn, cần nghiên cứu thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trong thời gian tới.

Hà Linh – Phan Huy

Back to top button